Codice Farrattini. 2) Corpo

Vai a: Rubriche ed Indici


S   T  (1) A   T   V   :

 

T   A       C   I   V   I   :

 

T   A   T   I   S

 

A   M   E   R (2) I   AE

 

 

Note a margine

(1) De mater. Statut. late scribent in .l. omnes populi .ff. de instit. et iur. et per Canon. in cap. Ecc. SS. Mariae de constit Alberic. tract. de statut. Mascard. qq. in mater. stat.

Civitatis appellatione quid contineatur vid. Bartol. Alciat. Rebof.(?) et scrib. in l. inl.(?) appellat. .ff. de verb. signific. et ad esse Civitatis nunquid hodie requiratur Episcopus. vid. Bald. in l. si aliquam .ff. de offic. proc. vid. late per Steph. Grat. lib. 2. cap. 29J. discept. for.

(2) Vid. apud M. Tull. in orat. pro Sext. Roscio nostro de laudibus ipsius Civitatis ubi quod municipium fuerit, et iura municipalia habuerit: quid vero sit municipium; et quid iura municipalia vid. Sigon. de Ant. iur. Ital. lib. 2. cap. vj. et seg. et ex quibus Civitas nobilis dici possit vid. l. J. .ff. de cens. cum ib. not.

(S.N.) Add. istae statuta servanda esse in Castris ipsius Civitatis licet de facto non obedirent Civitati. vid. Paul. de Castr(?) consil. I7I. lib. j

 

 

Peccare maxime is, qui Civitatis iura, et statuta, in qua natus, et altus est, quasi pacta, et conventa subvertens videtur secund. Socrat. apud Platon. in Crito vel de eoque agendum, qui neque coactus cum civilibus inire, neque deceptus neque ad breve tempus deliberare ad haec eligenda est compulsus sed toto tempore vitae deliberare licuit, quo infra tempore licuit discedere si conventiones iustae vitae non fuissent. vid. ib.

 

Et Praemittas, ut inquirit M. T. in oratione pro Aulo Cluentio: nihil indignius in ea Civitate, quae legibus teneatur, quam à legibus ipsis discedere: Hoc nam vinculum est huius dignitatis, qua fruimur in Rep. hoc fundamentum libertatis, hic fons aequitatis, mens, et animus, et consilium et sententia Civitatis posita est in legibus ut corpora nostra sine mente sic Civitas sine lege suis partibus, ut nervis, ac sanguine, et membris uti non posse legum ministros esse magistratos, legum interpretes iudices legum denique omnes servos esse, ut liberi esse possimus; et ib. paulo infer. Interea quidem per Deos immortales (dicit id. M.T.) quoniam omnia commoda nostra, iura, libertatem, salutem denique legibus obtinemus, à legibus non recedamus:

 

Ac nisi legibus, et statutis animi pro bono Civium mulcentur ad bene quieteque vivendum, qui oderint peccare virtutis amore, quae in ipsis statutis, ac legibus relucet, et mali formidine poenae quae eisdem infligitur à sceleribus coercentur, praeterea ut Cives mutuo se ament, rixas ac discordias fugiant leges, ac constitutiones, et ipsa statuta faciunt, in quibus invicem ad se diligendum hortantur, et simul secundum easdem leges, et statuta vivendum compelluntur: his profecto phidibus(?) Orpheus mollisse (sic) tigres indomitosque leones dicitur histeque dictus Amphion movere saxa ut pulchre Horat. in Poetica.

Silvestres (sic) homines sacer, interpresque Deorum

Caedibus, et victu foedo deterruit Orpheus,

Dictus ob hoc lenire tigres, rapidosque leones,

Dictus, et Amphion Thebanae conditor arcis,

Saxa movere sono testudinis, et praece blanda

Ducere quo vellet, fuit haec sapientia quondam

Publica privatis secernere, sacra prophanis,

Concubitu prohibere vago, dare iura maritis,

Oppida moliri, leges incidere ligno.

Et profecto (ut eiusdem M.T. Cic. pro P. Sexto (?) verbis utar) quis ignorat  ita naturam rerum tulisse ut quaedam tepore homines nondum neque naturali, neque Civili iure descripto, fusi per agros, ac dispersi vagarentur, tantumque haberent, quantum manu ac viribus per caedem, ac vulnera aut eripere (?) aut retinere potuissent. qui igitur primi virtute, ac consilio praestanti extiterunt, ij perspecto genere humanae docilitatis, atque ingenij dissipatos in unum locum congregarunt, eosque ex feritate illa ad justitiam, atque ad mansuetudinem traduxerunt, tum res ad communem utilitatem continentes quas publicas appellamus, tum conventicula hominum, quae postea Civitates nominatae sunt, tum domicilia coniuncta, quas urbes dicimus invento divino, et humano iure moenibus sepserunt; et huiusmodi Principium fuit urbis nostrae.

 

 

 

 

P   R   O   E   M   I   V   M

 

In (1) Dei nomine Amen. Incipit Proemium Statuti Civitatis Ameriae. Quis non dubitat ab ipso mundi principio in singulis civitatibus diversos fuisse mores (2), variam hominum vitam atque leges multiplices extitisse? Si veterum commenta intueamur, et sancita priscorum, quae Solonis scripta constant Atheniensibus, quae Num. Pompil. Romanis suis, collapsa vetustatibus obliturata (sic) sunt (3). Videmus enim post illa cuncta fere mutata temporibus, et alia in aetate alia placuisse (4). Nec mirum cum mundus ipse à rerum motu ducatur, et vertat singula per rapidos dies . Nos itaque Angelus Jacobi de Cerachinis legum doct. Hermandus Petrifranc. Jacobus Rodi (sic) Jo: Nicolai, Jo: Francisci Petruccioli, Paulus Antonij, Paulus Viti (sic), Evangelista Archangeli Bartorelli, Stephanutius Jacobi, et Lucas Petruccioli de Ameria ex decreto generalis concionis Populi Civitatis Ameriae, aucthoritateque nobis exhibita ad reformationem Statuti ipsius Civitatis: ut quae in ipsis resecanda sunt abscindantur, et quae adijcienda adijciantur, veluti temporum conditio, Fortunarum Civitatis Ameriae, et hominum consulere, et hortari videtur. ne quid in illis superfluum reperiatur, neque deficiens necessarium recondatur, sedulo nanque studio intendentes (5), statutaque ipsa vigili attentione perlegimus, et omnia, quae probanda essent probanda (cancellato) probaremus, et tollenda abijceremus , et pariter adderemus adijcienda in quantum nobis divino munere consilij, ac luminis pro universo Reip. commodo, et decore prestaretur. Ad quod quidem onus (6) non gregarium, sed singulare in bonum aequumque regimen Civitatis multiplex dies, noctesque cura sollicitata ad illa quae recta mente subimus sub praesidio, et gloria omnipotentis Dei: cuius imperio virtus imperat, servit effectus: prorsus depulsis à nobis illis quatuor hostibus, mortalium mentes plerumque in discrimen iniustitiae deducentibus, quos sapientes et vulgus pari sententia (7), Amorem, Odium, Formidinem, munus appellant (8). Quae statuti Capitula cum suis rubricis de Justitia, de vivendi disciplina inferius annotatis antequam modo aliquo celebrentur, et observentur per D.num Potestatem, et Officiales Civitatis Ameriae (9), roborari debeant, et confirmari iuxta seriem Constitutionum Provinciae per Reverendissimum Dominum d.num Legatum Apostolicae sedis, aut d.num Rectorem Patrimonij cuius regimine Civitas Ameriae (10), eiusque comitatus, et districtus sub fidelitate, et devotione S. R. Ecclesiae gubernetur.

 

Note a margine

(S.N.) Add. huiusmodi stat. ob invocat. nominis Dei dici in forma probanti iuncta observantia, et usu in iudic. vol. statut. de quo vid. in una Amerina succession. I5 Januarij I593. coram Penia.

(1) Quod in initio cuiuslibet operis sit invocandum nomen vid. Plat. relatum à Caelio Rod. tom.j. in princ. lect. antiq. an vero instr. ob omissionem invocationis nominis Dei vitientur. vid. late per DD. in rubr. ff. de nov. Oper. nunciat. Card. de Crass. in suo tractatu de except. exceptione xix. vers. et deveniendo ad p.rem n°.5. et seqq: et quae attuli in annot. Magnis Surd. consil. I87.n°.2. et I4. lib. 2. et Plato lib. 4. de. ll. in exord. ipsarum legum inquit Deum in primis ad Civitatis constitutionem invocemus qui utinam audiat exaudi esse (?) propitius benignus nobis adveniat una nobiscum civitates, et leges exornaturus. Poeta vero in Fido Pastore act.j. scen. j.

Chi ben comincia hà la metà dell'opra.

Ne si comincia ben se non dal Cielo.

Et act.3. scen. 5. ad fin vo prima

Girmene al tempio à venerar gli Dei

Che fortunato fin non può sortire

Se non la scorge il Ciel, mortal Impresa.

Et alius Poeta:

E 'n somma fra mortali è vana ogn'opra

Se non la informa il gran motor di sopra.

(2) Nota differentiam Reip. et Religionis alia Reip. ratio, haec est sua cuique genti, illa multis atque adeo toti orbi terrarum communis; illa ab hominibus constituitur, hominumque iudicio diversis pro temporum (annullato) ratione temporum legibus, et institutis temperatur haec vero divinitus constituta certas habet leges, et immobiles, quas nulli (religio inquam (?)) neque homini neque populo ac ne omnibus quidem simul abrogare antiquare, et mutare licet, quod si quis conetur, merito impius sacrilegus habeatur. Non mirum si varia, quia Statut. et leges exiguum quid agelli, vel fortunarum vel iuris personarum, vel denique vitam hanc fluxam, et momentaneam tractant; Religio animarum aeternam salutem, et beatitudinem quae cum non casu cogitatione, quam sensu percipi, nec humana, neque angelica mente comprehendi posset, necesse ideo fuit Deum hominis naturam assumere, tutorem verae iustitiae, quae religione, cultuque Dei maxime continetur nobis fieri, qui nec cultura scriptorum quidem relinquit, verbis modo narravit, quae voluit, idque partim promiscuae multitudini partim delectis à se Apostolis, quibus datum nosce misteria regni Dei, nec ij omnia perceperunt donec eis aperuit sensum, et implevit spiritu Sancto quo magistri intellexerunt omnia, et coeteris hominibus partim viva voce partim hijs providerunt.

(3) Extat tantum aliquid Solon. in .l. fin. .ff. fin. reg. vid. Pluthar. in vit.  Numae et Solon. ubi eorum sancita legunt.

(4) Ideo nihil firmum sub sole, unde Anacharsis ll. solas araneas nuncupabat.

(5) Quod in condendis, vel reformandis statutis requiratur diligens examinatio et consilium. vid. Semp. Rebuff. in Proem. concord. in verb. meditari et in reg. Auth. Habita in verbo examinatione .C. ne (?) fil. per patrem. vid. Bull. fel. record. Greg. xiij super confirm. stat. urbis.

(6) Caeterum in novis legibus condendis quae sint servanda habes bene animadversum in princ. instit. de Codic. in Princ. ubi not. inquiri constituentis aucthoritatem assensus populi; prudentum et sapientum consilium et utilitatem inde perventuram; caeterum mutationes ll. et statutorum crebro fieri an expediant. vid. Arist. in libris politicorum et D. Bernardum ad Eugen. in lib. de consideratione.

(7) Vid. in c. j. de sent. et re jud. lib. 6.

(8) Ordo maxime in his desideratur de quo vid. not. in l. j. et tot. tit.C. de vet. iur. enucleand.

(9) Vid. Const. Aegid. lib. 2. cap. 38.

nam licet Civitates, et populi possint facere Statuta absque aucthoritate superioris ex communi fallit tantum ut dicit Rot. decis. 780. n°. 3. part. j. divers. in populis immediate subiectis Ecc. Romanae. ubi vid.

Add. quod infrascripta statuta indigentia confirmatione superioris non possunt revocari sine eius consensu. vid. Dec. consil. 262. col. fin. seq. Bellon. consil. 38. n°. 9. sequit. Crescent. decis. j. alias I86. n°. 2. et seq. tit. de pact. ubi late quanto statuentes valeant  actum confirmatum à sede Apostolica revocare * limita tantum (?) ea quae dixi ut revocari non possint statuta confirmata à Principe circa statuta, quae concernunt solam utilitatem Civium ut in materia successionis, quia illa possunt reformare Cives etiam in Consulto Pontif. vid. Menoch. lib. 6. consil. 548. per tot. quid vero si statutorum confirmatio habeat clausulam decreti irritantem. vid. ib. Menoch. n°. p°. vid. semper Cephal. consil. 38°. lib. p°. Surd. consil. 58. n°. 20. et seq.

Jmmo quod non possit allegari non esse in usu, nisi ipsius superioris probata scientia, et patientia vid. Zabar. in proem. clem. §. fin. n. 2. Grammat. consil. j. post decis. n°...(puntini)

 

 

L I B E R   .I.

 

 

De regimine Civitatis. R. I.

 

Civitatem (1) nostram, ipsiusque territorium, et districtum, desiderantes sub regimine laudabili gubernari, ordinamus, quod ipsa Civitas, et districtus, et territorium per Potestatem nominandum, et eligendum ad regimen supradictum per Communitatem Civitatis Ameriae, et confirmandum per d.num N. S. Pont. (2) vel d.num N. Legatum, vel alium iurisditionem habentem, gubernentur, regantur, et protegantur, ita quod ipse Potestas ad praedicta deputatus, vel nominatus, vel in posterum deputandus, et nominandus sit, et habeatur pro legitimo officiali habeatur, dummodo suprascripta, et infrascripta capitula (3) Statuti debeat observare.

 

Note a margine

(S.N.) Praemittas huiusmodi statuta non ligare clericos in casu quantumvis ius favorabili nisi eis uti velint q. vid. lat. per Surd. consil. 30J. n°. I4 et seqq. n°.24 et id. Surd. consil. 560. n°.4. Rot. in recentiss. p. 2. decis. ccxxviij.

(1) Civitas est universitatis species, de qua vid. Losaeum (?) in suo tract. de iur. un. p. j. c. 2. n°.I3 et seqq. ubi de civitatis essentia et requisita, et differentia in Provincia, Castro, villa oppido etc. et an privata E.po desinat dici Civitas; et Civitatibus dignitate episcopali decoratis usque ad num. 33. ubi vid.

(2) Add. nunquid iste Rector Potestas, vel officialis dicatur Papae officialis, ita ut per Extravag. Matthaeus de Laeret.                                              excommunicari non possit. vid. Navar. in consil. I9. lib. I9. Rodr. in sum. lib. j. c. 76. conclus. 6. ubi quod non, et possint, Rectores, et officiales huiusmodi excommunicari ab Episcopis.

(3) Etiam si reperiantur contraria d.a capit. constitutionibus Aegidianis, quia illae constitutiones non habent locum ubi adsunt statuta particularia. vid. Rot. decis. 330. part. 2. divers. Onded. cons. I3. n°.ij. I4 et 58 Tob. (?) Non. consil. I5. Rol. de lucr. dot. q. 85. Amat. in decis. March. decis. 2. per tot.

Add. etiam quod statuta infrascripta dicuntur ius Curie Civitatis Ameriae, quibus cum testatores (?) voluisse se conformare, quia illa sunt sibi nova, et secundum illa vixerunt praesumendum est. Rot. decis. 775. n°.6°. libr. j. divers. Surd. concil. 460. n°. I0. lib. 4.

 

 

 

 

De (1) iuramento Potestatis  R. II.

 

Potestas Civitatis Ameriae ea die, qua venerit in ipsam Civitatem, antequam descendat de equo, et intret palatium in Platea (2) ante Palatium Communis debeat, et teneatur fidem facere legitime de ipsius electione, et iurare, et promittere debeat in forma infrascripta, et Notarius Cancellariae debeat legere, et computare secundum infrascriptam formam, et ipse Potestas debeat promittere (3), et iurare .d. Notario recipienti nomine Communis Ameriae, et eorum quorum intererit, et inde idem Notarius scribere publicum instrumentum: cuius iuramenti, et promissionis tenor talis est.

In Dei nomine Amen. Vos (4) d.ne Potestas Civitatis Ameriae ad honorem, et reverentiam Omnipotentis Dei, et Gloriosae Beatae Mariae, et Beatorum Apostolorum Petri, et Pauli, et Beatorum Martirum Firminae et Olimpiadis Capitum, et ducum Civitatis Ameriae, et Sanctorum , et Sanctarum Dei, et ad Reverentiam, et Fidelitatem S. R. Ecc. et D. N. Eugenij Papae iiij, et R.mi Patris, et d.ni .d. Apost. S. Legati dignissimi, et ad honorem vestrae personae et ad Statum pacificum, et tranquillum Civitatis Ameriae, et Communis ipsius iurabitis ad (5) S. Dei Evangelia corporaliter tacto libro, regere, salvare, in franchiam (sic), et libertatem Civitatem, et districtum Ameriae, et etiam subtracta recuperare pro posse, et etiam augumentare iurisditionem, et iura ipsius Civitatis manutenere, Episcopatum Ecclesias, et monasteria, loca religiosa, et religiosarum personarum d. Civitatis, et districtus, defendere, et manutere (sic), et officium Antianorum Populi dictae Civitatis, et in suo iure quamlibet specialem personam (6) servare et servari facere praesens statutum in qualibet parte sui, et omnia, et singula eius Capitula, reformationes, ordinamenta facta, et facienda secundum formam statuti, et ubi non esset statutum, ordinamentum, et reformatio procedere de similibus ad similia ad statutum, ordinamentum, et reformationem, et ubi non esset simile procedere secundum iura (7) communis: Credentias vobis impositas, et imponendas, tenere iurabitis, et facere iustitiam plenam procuratoribus piorum locorum, viduis, pupillis, et orphanis sine figura iudicij, cuilibet in suo gradu, et omnes (8) defendere (9), ne potentioribus opprimantur, et successorem vestrum iuvari facere ad statutum (sic) clausum, antequam descendat de equo, vel intret palatium, in platea, et in hac forma; et esse contentus (10) salario vobis concesso, et plus non petere, per vos vel alium, nec pati quod proponatur in Concilio quod aliud salarium fiat, vel domum, vel aliquid aliud aliquo quaesito colore, vel causa vobis vel alteri personae pro vobis, vel alicui vestro officiali, vel familiari detur de pecunia communis, et si offerantur non recipere, vl recipi permittere, et si recipietis ultra dictum salarium vestrum, vel recipi permiseritis tempore vestri Sindicatus illum quod ultra vestrum salarium datum, vel receptum fuerit restitueritis in duplum communi praedicto, et ex nunc omni iuri vobis acquisito renunciabitis. Jurabitis non acceptare aliquod officium , seu electionem, quae de vobis fieret in dicta Civitate tempore vestri regiminis, et inquirere, et punire, si aliquid apparuerit arrengasse, et dixisse, vel ordinasse quod aliquid in pecunia (11) numerata, vel aliquid aliud vestro praedecessori, vel vobis alicui alij in anno proxime elapso, et tempore vestri regiminis ultra salarium ultra praedictam formam daretur de pecunia dicti Communis contra formam statuti dictae Civitatis. Jurabitis non petere, nec procurare per vos, vel aliquem, Sindicatum, vos, vel aliquis ex vestris officialibus infra tempus vestri regiminis, et non dabitis licentiam alicui exbandito Communis quod intret Civitatem Ameriae, vel districtum, nec moretur in eis; opponetis vos in quantum poteritis (12), quod nullus processus, vel sententia, nec exbandimentum occasione alicuius maleficij, vel delicti facti, vel factus, vel lata, vel ferenda suspendatur, vel differatur in perpetuum, vel ad tempus, vel quod tollatur in totum, vel in partem, vel terminus solutionis prorogetur ad tempus, nisi secundum formam statuti (13) Civitatis Ameriae, et ordinamentorum communis, et Populi Civitatis praedictae, et stare cum omnibus vestris officialibus post depositionem (14) vestri officij extra Palatia, et domos dicti Communis, et stare in consueto hospitio, vel aliqua Ecclesia dictae Civitatis ad reddendum rationem vestrae, et officialium vestrorum administrationis secundum formam statuti Civitatis praedictae: et non ire pro aliqua ambasiata (15), nisi aliud deliberaretur in Concilio generali ubi obtineretur per duas partes consiliariorum dicti Concilij: et non recipere, nec petere aliquod arbitrium nisi per hoc statutum concessum: cum effectu et pro posse contra hereticos procedere (16) iuxta constitutiones Papales, et imperiales editas contra hereticam pravitatem: nec etiam vos, et vestra familia audeat corrumpere aliquem officialem Civitatis praedictae, in quantum sciveritis, et poteritis punire, et manifestare in publica concione secundum formam statuti: (17) Et omnia alia , et singula ad officium Potestariae pertinentia secundum formam praesentium statutorum attendere, et observare specialiter, et generaliter, ac si de verbo ad verbum vobis specificata essent, et pro specificatis habentes, iuratis, et promittitis, servabitis ("v" corretta), et facietis à vestris officialibus, et familiaribus integre observari bona fine, sine fraude nullo salvo, vel alio aliquo reservato, sic Deus vos adiuvet  ad S. Dei Evangelia; et si contra feceritis in aliqua parte statuti praedicti, vel aliorum statutorum Civitatis praedictae in poenam xxv florenorum auri noveritis penitus incursurum vice qualibet.

 

Note a margine

(1) Caveas ne deferatur per potestatem huiusmodi iuramenti in die feriato. de quo vid. Ferrat. caut. 3. et alios relat. per Jo: Bottae consol. 59. n°. 28. Secund. istrumentos: sed contrar. ten. moderni robin.(?) in suo tract. de absol. iuram. lib. 4. cas. 8. quem vid. vid. infra lib. 3. rubr. 24.

(S.N.) Vid. Aegid. lib.2. c. j.

(2) Quod iudex, et potestas puniri valeat si extra palatium habitet in domo privata. vid. Stephan. Grat. in decis. March. decis. II3. n°. I2. per text. in.l. nulli C. de offic. rector. provinc. et l. 3. .C. de dignit. lib. I2. ubi vid.

Et quod recte palatia appellentur omnia quae in Civitatibus sunt publica quod praesidibus, et provinciarum, et rectoribus earum. vid. text. in l. nulli. C. de offic. rector. provinc. vid. mult. per Castald. in suo tract. de Imperat. q. 86. ubi late an alterius habitat. quam Papae, et Imperat. conveniat nomen Palatij. (In alto, nella pagina seguente)

(3) Vid. Mancin. in tract. de iuram. in princ. Mastr. de magistr. lib. 2. c. 2. n°. 47. et seqq. multis. ubi n°.5I. quod est receptum de consuetudine totius orbis. post font. de pact. nupt. Claus. 4. glos. I0. p. j.

(S.N.) Vid. Borell. de Magistr. edict. lib. j. c. xiiij. ubi de iuramento a magistratibus praestando.

(S.N.) Quod quilibet officialis teneatur iurare in principio sui officij. habes text. cum ib. not. per DD. in auth. iusiurandum quod praestatur ab his etc. coll. 2. Jo: Andr. in cap. j. de his qui fiunt à  maior. part. Castrens. consil. 467. n°. 5. in fin. lib. 2. Plato quoque lib. xij. de .ll. iurare iudices iudicaturos voluit ib. lege igitur statuat iudicaturum iudicem iurare, atque eos etiam qui Reip. magistrat. suffragijs constituent. et add. hodie ultra contenta in presenti stat. teneri officiales praestare iuram. sup. observatione Bullae fel. record. Clem. viij sup. bono reg. communitatum.

(4) Nunquid per Procuratorem iurare poterit habens ad hoc speciale mandatum. quod sic. l. iusiurandum .§. fin. ff. de iusiur. cum ib. notat.

(5) Quid si extet consuetudo in contrarium. vid. Abb. in cap. et si repertus. (?) n° I0 de iur. iur. in cap. laudabilem n°.3. extra de prig. (?) et malef. vid. eund. in cap. j. n°.2J de iuram. cal. et quid si super alio libro quam super Evangelijs Guid. Pap. decis. xj. in fin.

(6) Vid. Roman. consil. 332. in proposito casu ubi Apost. conc. in vers. punire vid. mult. per Ill.mum Cardin. Tuschum tom. 4. Conclus. iur. conclus. 393. iudices omnes regulariter tenentur iurare.

(7) Advertas huiusmodi statuta solum laicorum comprehendi, et ideo dum dicitur de iura communi intelligitur prius de civili, cum laici non puniantur per canonis dispositionem nisi de eis expressim fiat mentio. Caes: de Grass. decis. I66. al. 2. n°.I5. de sepultur. limita tantum in ordinat. si lis vertatur inter laicos coram iudice Ecc.co Achill. de Grass. decis. 52. alias p.a n°. 4. de offic. deleg. ulterius adde pro iure communi intelligi Constitutiones dominantis,(?) et sic ius Canon. cum Civitas Ameriae subdatur Ecc.ae Romanae pro ea, quae luculenter tradit M. Anton. Peregrin. decis. j. post Rom. consil. 2I5. Corn. consil. I5J. lib. 3. Cacc. lup.(?) in repet. omnes populi n°. 9 C. de iust. et iur. Socin. Sen. consil. 85. in p°. Rimin. sen. consil. 9. in princ. Gozad. (?) cons. 72. in fin. Menoch. consil. 3I4. n°. 29. lib. 4. Peregr. consil. 63. lib. p°.

(8) Quod si non faciet etiam in foro animae tenetur ad restitutionem ultra periurium cum faciat contra legem iustitiae commutativae. vid. Covar.(?) ad reg. peccatum part. 2. §. 3. n°.5. fac. etiam not. per D. Hieron. in commentar. supra Hierem. cap. 22 et 23. q.5. can. 22. regum offitium.

(9) Vid.infra lib. 3. rubr. 58.

(10) An vero datum iudici ultra d.um salarium possit repeti etiam si datum fuerit, ut iustitiam faciat  vid. omnino Can. ad reg. peccatum part. 2. §. iij. in princ. et Bull. Greg. xiij de dat. et recept. cum ib. adnot.

(S.N.) Adde consuetudines approbatas etc. infr. eod. lib. rubr.viij prope fin. de simil. vid. infra lib.4. rubr.6.

Add. pulchrum allat. à M. T. lib. 3. offic. scil. à die prestiti iuramenti huius ponere potestatem, et iudicem personam amici, cum induit (?) iudicis, ut neq. contra Remp. neque contra iusiurandum, ac fidem amici sui causa; vir bonus faciet, ac tantum amicitiae dabit, ut veram amici causam esse malit, ut perorandae litis semper quoad per .ll. liceat ac commodet (?) etc. Aegiptiorum Reges iuxta regionis illius consueudinem ad iusiurandum iudices adigebant, ut etiam, si quid Rex iuberet eos iudicare quod iustum non esset, ne iudicarent, Tanti referre putabant , ut populus iustos haberet iudices, Porro inquirit (?) refer. Manut. lib. 3. apoph. 26. potentiae (?) faerociaeque regiae opposita est iusiurandi religio, quod adactum videri non poterat, cum ab ipsis regibus exigeretur.

(11) Vid. infra hoc eod. lib. J. rubr. 4. cum ibi adnot. Mastrill. de magistr. lib. J. c. xxj. n°. 9 et seqq.

(12) Obligatur etiam ultra iuramentum ratione publicae utilitatis, iurare ne delicta remaneant impunita Calder. consil. 93. in fin. alias .3. de offic. ordin. alias punitur ut ibi quem vid. nec sufficit si iudex alias bonus, et sanctus sit cum subditorum excessus non punit quia nihilominus punietur a Deo. cap. licet.Heli ... vid Mastrill. de magist. lib. 3. c. 7. n°. 8 cum pluribus segg.

(13) Utrum iudicium fieri debeat per leges scriptas vid. Dionis. Carthus. lib. 3. de fide Orthod. art. 117. ubi inquit. .ll. non posse omnes casus comprehendere, de quibus iudicare oportet, et ideo non secundum litteram semper iudicandum.

(14) Quae depositio, seu finis officij regulariter durat usque ad adventum successoris .l. meminisse ubi Bartol. et Bald. .ff. de offic. procons. late Surd. Consil. 57. n° I0.

(15) Nam pluribus intentus non est ad singula sensus (?) neque pluribus implicatus officialis distrahit se à munere suo, quod requirit totum hominem, nam ars est artium cura, et regimen populorum,  unde illud, non oportet totam noctem dormire, cui sunt commissae curae populorum.

(16) Vid. cap. abolendam .§. statuimus extra haeret. et in cap. ut officium  .§. statuimus eod. tit. lib. 6. et in 3. part. direct. Inq. q. 32. ubi late quod Inquisitor possit cogere rectoribus Civitatum ad iurandum de defendenda Ecc.a contra haereticos.

(17) Quoniam ut praeclare inquirit M.T. pro Aulo Cluent. Sapientis iudicis est meminisse se esse hominem, cogitare tantum sibi a Pop. Rom. esse permissum, quantum commissum et creditum sit, et non solum sibi potestatem datam, verum etiam fidem habitam esse, meminisse posse quem oderit absolvere, quem non oderit condennare, et semper non quid ipse velit, sed quod lex, et religio cogat cogitare, animadvertere qua lege reus citetur , de quo reus cognoscat, quae res in quaestione vessetur cum haec sunt videnda, tum vero illud est hominis magni iudices, atque sapientis cum illam iudicandi causa tabellam sumpserit, non se putare esse solum, neque sibi quicumque concupierit licere, sed habere in consilio legem, religionem, aequitatem, fidem, libidinem autem, odium, invidiam, metum, cupiditatesque omnes amovere maximique aestimare conscientiam mentis suae, quam ab Dijs immortalibus accepimus, quam à nobis divelli non potest, quae si optimorum consiliorum, atque factor. testis in omni vita nobis erit, sine ullo metu, et summa cum honestate vivemus.  vid. Franc. Patrit. in sua Rep. cap. .v.

 

Quod ubicumque fit mentio Potestatis intelligatur de quolibet alio Rectore qui tenet locum Potestatis. R. III

 

Statuimus, et ordinamus quod in omni, et in qualibet parte cuiuscumque capituli facientis mentionem Potestatis Civitatis Ameriae, et quoad omnia alia gerenda, et ad observationem statutorum ex nunc d.a statuta, et quolibet eorum in qualibet parte sui intelligantur, et intelligi volumus, et mandamus de omnibus, et (1) singulis officialibus d.i Communis gerentibus officium potestatis. Itaque dicta statuta, et contenta in eis prout leguntur in potestate preadicto dicti officiales observare ad litteram inviolabiliter teneantur ad poenas, et damna contenta in eis prout leguntur in podestate (sic) praedicto, ac si d.a statuta vel aliquod ipsorum, sub nomine cuiuslibet officialis specialiter essent condita, seu facta, dummodo quilibet debeat, et possit suum officium tantum gerere et administrare, pro ut in statuto particulari dictum est, et non aliter statutum locum habeat: ac coram quolibet officiali potestatis praedicti quoad observantiam statuti, et quoad poenas (2), et banna, et quod pro observantiam (sic) et reformatione Civitatis praedictae , cuilibet Amerinorum liceat comparere, et intervenire absque poena, et banno coram potestate, et quocumque officiali Civitatis praedictae tam in civili, quam in criminali.

 

Note a margine

(1) Officiales proprie dicuntur qui iurisditionem habent Vinc. de Franch. decis. 407. n°.3. quamvis aliquando accipiatur nomen officialis largo modo ut per eumdem d.a decis. 407. n°.5 et n°.3 ubi quod etiam magister actorum dicitur officialis.

(S.N.) Add. pulchrum casum officiales Papae non possunt excommunicari sine licentia Papae ut habetur in extravagant. communibus Mattheus. de haeretic. an potestas et illius iudex , et notarius, de quibus infra dici possint ad hunc effectum officiales Papae. vid. Navarr. cons. I9.  de sentent. excom. August. Barbos. in .d. extravag. Mattheus . vid Poen. in adnot. eiusdem. in direct. inqusit. ... (puntini)

(2) Quam sint leges, et statuta necessaria ad effrenandas hominum cupiditates, sine quibus nihil à feris homines different. vid. late de legibus, et statutis, et concludens inquit officiales, ac magistratus leges, et statuta non observantes gravissima poena dignos. Soarez noviss. librum de .ll. librum edidit post Alphons. de Castr. de legibus poenal. quod vid. et animadverte, prout pulchre Mastrill. in praelud. de magistrat. n°.6. et seqq. Magistratus potestas et Civitatis constitutio coevae sunt, ac simul inter homines visae, et non minus magistratus, quam leges in Rep. necessarij esse videntur, verum leges earum authoritatem non in papiro, et scriptione, sed in munere magistratus residere compertum est, quia sicut magistratus per leges, ita, et leges magistratus authoritate sanctae, atq. illibatae persistunt. vid. ib. Mastill.

 

De Salario Potestatis et assignatione per eum facienda:  R. IIII

 

Ordinamus, ac etiam statuimus, quod salarium d.ni Potestatis, et officialium, et familiarium ipsius sc. Potestatis Collateralis, Socij militis, notarij, extraordinarij, notarij maleficiorum, quinque familiarium cum uno equo sit, et esse debeat ducentorum quinquaginta florenorum ad rationem quinquaginta bonenorum (sic) pro quolibet floreno, et pro quolibet semestri, dummodo d.us Potestas conducat, et conducere debeat unum legum doctorem, et teneatur retinere pro suo iudice, et si non conduceret, quod (1) de suo salario antedicto detrahantur pro quolibet semestri quadraginta floreni auri, nisi Potestas esset legum doctor, quo casu loco iudicis predicti (sic) conducere possit unum Notarium practicum, et expertum, quod salarium in tribus temporbus per Camerarium communis de pecunia communis praedicti absque alia deliberatione persolvatur, videlicet p.a 3.aria in principio secundi mensis potestatis praedicti; 2.a vero 3.aria in principio 4.i mensis praedicti, et ultima 3.aria dicti salarij possit retineri donec Podestas praedictus, eiusque officiiales fuerint ab administratione eorum officij finaliter depositi (annullato con tratti in sottolinea) absoluti: Et si iudicem socium, notarium, familiares, et equum quos habere, et retinere debet, et tenetur, non haberet et retineret continue toto tempore sui officij pro quolibet iudice quinque libras, pro quolibet socio milite, et notario quolibet die quadraginta soldos denariorum, pro quolibet famulo, et equo viginti soldos, pro ipso autem potestate decem libras denariorum pro quolibet die in singulis diebus, quibus non retinuerit, non serviverit in d.a Civitate ad officium exercendum deducantur de salario pro se ipso, et officialibus, et familiaribus, et equo ipsius: et plus petere, et habere non possit ipse nec aliquis eius officialis, vel familiaris, et si quandocumque aliquod officium, vel exercitium, ei, vel alicui ipsorum officialium, vel familiarium committererur à communi praedicto debeant pro praedicto salario officium suum, et omne aliud quodcumque exercitium, vel officium committeretur eisdem à d.nis Antianis, vel ab alijs potestatem et facultatem habentibus, etiam si maius esset facere, et teneatur (2). Et si non obedierint, vel contra praedicta facerent ipso iure incurrant in poenam 25 florenorum auri pro quolibet, et vice qualibet: et morari debeat praedictus potestas in d.a Civitte cum dictis officialibus, familiaribus, et equo continue toto tempore sui regiminis (3), nec de d.a Civitate discedere d.o tempore ad poenam d.o Potestati quinque librarum denariorum pro quolibet die retinendarum de eius salarium per Camerarium d.i Communis. Teneaturque dictus potestas, de se officialibus familia, et equo mostram facere per propria nomina, et pronomina dictorum officialium, et signa, et pilos equi , et aliter non valeat, et per non facta habeatur, videlicet quolibet die Kal. cuiuslibet mensis eorum officij, sine requisitione cuiusque in generali concilio ad minus sex homines d.ae Civitatis, et plus, et saepius, ac toties, quoties dd. Antianis videbitur, et placebit. Ita quod dicti dd. Antiani teneantur, et debeant dictam requisitionem facere qualibet septimana cuiuslibet mensis eorum officio durante ad poenam decem librarum denariorum omnino incursuri pro quolibet, et vice qualibet qua facta non fuerit, et sub vinculo iuramenti: et per Camerarium Communis praedicti teneantur, et debeant tempore sindicatus d.i potestatis solvere, et cum effectu satisfacere omnibus specialibus personis, quae (?) ipsi Camerario per sindicatus communis (omesso: "essent consignatae procuratoribus") praedicti potestatis, vel alterius officialis, seu familiaris ipsius de terzaria ultimi salarij. Addentes quod d.ni Anziani (sic) vinculo iuramenti, et ad poenam centum librarum omnino committendarum teneantur, et debeant in apodissa de ipsorum mandato fienda singulis duobus mensibus potestati praedicto excomputationem facere de omnibus (4), et singulis punctaturis factis tempore eorum officij, tam de persona quam officialium (5) , familiarium, et equo.

 

Note a margine

(S.N.) De salarijs oficialium habes multa per Parid. de Puteo in suo tract. Syndicat. in verb. Salarium ad quem semper recurras. vid. Albam in suo consil. 354. ubi late quando teneatur in Sindicatu Potestas de receptis à subditis ultra salarium. et legi divinae et humane salaria magistratibus statuere conveniat. vid. Menoch. lib. 2. cent. 6. cas. 5I4. de arbitr. iud. quid vero si officialis non fuerit solitus locare operas suas; nec praelatus, aut princeps, vel Civitas conducere. vid. Menoch lib. 2 cent. (da "Menoch" a cent." cancellato) Put. lib. 3. decis. j. et quid si Civitas vel Castrum sit Baronis nunquid dominus, vel Baro salario solvere teneatur. Onded. concil. 87. lib.2.

(S.N.) Nunquid debeatur Potestati remoto suo culpa etc. vid. Onded. consil. 82. lib. 2.

(S.N.) Quod possit imponi Collecta pro salario Potestatis voluit Bartol. in .l. un. col. 3. vers.o circa p.um C. de mul. et in quo loc. lib. I0 sicut etiam pro Salario Medici Rebuff. .l. j. C. de superind. (?) lib. I0. Nicol. Fest. tract. de aest. part. 2. qui solver. Coll. cap. 4. n°. 54. et seq. Decis. Ped. 95. n°.26. vid. Natt. consil. I83. n°.j. lib. j. Burs. consil. I6. n°. 29. lib. j.

(S.N.) Add. praeterea non solum pro salario Potest. sed etiam pro Procurator. nam Communitas et universitas quemadmodum tutor potest Procuratorem Constituere Put. decis. 3J. lib. j. Bull. Clem. viij super Bon. reg. et huiusmodi expensas pro salario procurat. quas ad necessariam litium prosecutionem agere tenetur, potere potest, et debetur procuratori Salarium etiam si in causa per ipsum nihil fuerit actum, quia satis est quod per eum non steterit, et quod adveniente occasione esset paratus praestare operas suas, ut illud pro toto tempore consequatur. .l. sed addes. § cur quidam .l. qui operas .ff. loc. Natt. consil. 452. n°. 2. vol. 2. Rot. quam vid. in meis recoll. in verb. merc. seu salar. in una valentina mercedis coram Lancellotto lunae 3. Junij I602.

(S.N.) Add. quod dativae sive collectae, quae imponuntur pro salario d.ni Potestatis sunt munera personalia tantum, itaut non respiciunt bona nec patrimonialia de quo Bellon. cons. xij. n°. 8, et seq. unde secundum illum istud debet imponi pro capita cum capita ex hoc levamen sentient. vid. ib. post Bartol. in .l. j. col.(?) 4. C. de mul. et in quo loco lib. I0. Testes. de Collect. tit. qui solv. deb. coll. in fin. part.2.

(1) Fac (?) trad. per Menoch. de arbitr. iud. qq. .. I82. cent. 2. et add. quod nullum vitium tetrius in principibus et remp. gubernantibus quam avaritia, habere nam quaestui Remp. non modo turpe est, sed sceleratum etiam, et nepharium ut inquit M. T. lib. 2. offic.

(S.N.) Intelligas si se absentaverit sine licentia ut infra lib. 6. R. 45. et nunquid salarium debeatur si doctor, vel officialis fuerit absens. vid omnino Surd. consil. 42. per tot. Gratian. in decis. Marchiae decis. 200. Amat. in eisd. decis. March. decis. 52.

(S.N.) Vid. infra lib. 6 rubr. 45. ubi quod null. offic. dur. suo offic. possit se absentare. Caeterum de salarijs offic. et eorumdem sportulis. Recurras semper ad Mastr. in suo tract. de magistr. lib. j. C. xxj. et xxij.

(S.N.) Add. nunquid defuncto Potestati ante finem officij debeatur nihilominus eius haeredibus salarium totius semestris. vid. Bart. et caeteros scribent. in .l. diem functo .ff. de offic. assessor. Surd. consil. 42. n°. 3. lib. j. vid. Mastrill. d. lib. j. c. xxj. n°. 48.  et seqq. qui dicit id esse de iure verum, sed hodie de facto non servari in illo regno Siciliae.

(2) Nota quia si Potestati ultra ordinariam administrationem supervenerit aliquod onus non cohaerens officio consequi de iure debet salarium separatum. Mastrill. d. c. xxj. n°. 78. et seq. et ib. n°. '6. et seqq.

(3) Vid. infra lib. 6. rubr. 45. Mastrill. d. c. xxj, n°. 88.

(4) Add. Potestatem d.o salario debere esse contentum, et non posse ultra aliquid recipere. sup.a hoc eod. lib. rubr. 2. et late per modern. Venet. in suo tract. de furtis §. alienae rei n°. 93. ubi quod nec etiam à sponte dantibus iudex salariatus possit aliquid recipere. vid. Albam consil. 354. ubi late de officialibus quibus statutum est salarium quod à privatis etiam sponte dantibus non possit aliquid recipere. Mastrill. d. c. xxj. n°. 9 et seqq.

(5) Ratio quia officialibus debetur salarium pro eo tempore quo serviunt, et non ultra ad text. in .l. scio .ff. de ann. legat. l. diem functo ubi Bartol. ff. de offic. assess. Capic. decis. I25. vers.o sed adverte, quia propter servitium, vel officium datur beneficium. vid. Mastrill. d. c. xxj. n°. 36. et seqq. verum quid si fuerit impeditus ob infirmitatem, vel absens fuisset de licentia S.C. vel Civitatis ibi Mastrill. tenet ob infirm. deberi omnino, verum si abiens ex licentia, et habuerint aliunde salarium dicit tunt (sic) nihil deberi. vid. ib. ubi etiam quid si calumniatus, vel alias iniuste remotus etc.

 

De iuramento iudicis Potestatis. R. V.

 

Iuramentum iudici d. Potestatis debet notarius Cancellariae communis supradicti legere (1), et computare in maiori concilio, et iuret, et iurare, et promittere debeat d.o Notario stipulanti, nomine communis, et eorum quorum interest, et intererit, et ipse Notarius ex inde conficere publicum instrumentum, in hac forma videlicet

In nomine D.ni Amen (2): Vos d.ne Iudex d. Potestatis Civitatis Ameriae iurabitis ad S. Dei Evangelia (3) corporaliter tacto libro toto tempore potestariae presentis potestatis stare, et morari in officio d.ae Civitatis, et continue dare operam vestro officio, et reddere plenum ius cuilibet petenti, et servare omnia (4) statuta , et ordinamenta , et ordinationes dictae Civitatis facta, et fienda, et dare Consilium d.no Potestati, et officialibus, et communi praedicto quod melius, et utilius noveritis pro utilitate, et iure personae cuiuslibet specialis , et credentias impositas fideliter tenere, et facere maius vel minus officium quod vobis committeretur tempore praedicto sine aliquo salario pro parte dicti Communis et sine aliqua mercede interponere authoritatem vel decretum in omnibus, et singulis curis, tutelis, emancipationibus, inventarijs, contractibus minorum copijs, et exemplis, et alijs actis sine contradictione , et ad petitionem , et requisitionem cuiuscumque, et stare in d.a Civitate quinque dies post depositionem vestri officij , redditurus rationem vestri officij, et administrationis secundum formam statuti, (5) et sedere à mane usque ad tertiam, à nonis usque ad vesperas iuridicis diebus ad banchum (6) ad reddendum petentibus rationem dummodo quantocumque tempore sederitis sive post tertiam sive post vesperas ad ius reddendum habeatur pro hora iuridica, et legitima, et processus valeat, et teneat (7), et praesumentes corrumpere aliquem officialem communis punire secundum formam statutorum. Et dabitis operam quanto citius poteritis manifestare eum, vel eos in publica concione. Et praedicta omnia, et singula ac si essent specificata essent (ripetuto) de verbo ad verbum vobis modo in praesenti iuramento promiseritis mihi Notario promittitis quo supra nomine stipulanti, attendere, et observare ad poenam xxv. florenorum auri, in quam ipso iure incursurus quoties contra praedicta, vel aliquam parte (sic) praedictorum feceritis, vel non observabitis salvis semper alijs poenis: sic Deus vos adiuvet, et S. Dei Evangelia.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Borell. de Magistratuum edictis. lib. j. c. xviiij.

(1) Et quod etiam de iure communi sit praestandum cap. veniens extra de iur. iur. Auth. de iudic. Boer. in tract. de cust. clav. n°.53. cum alijs relat. per Fulv. Benign. in annot. ad stat. art. agricult. urb. cap. I3. et latius per Manc. de iuram. part. 2. art. xvij. ubi late de huiusmodi iuram. Mastrill. de magistrat. lib. 2. c. 2. n°. 4I. et seqq. ubi dicit v.o si hic esse receptum de consuetudine totius orbis.

(S.N.) Quid de se refirmatis an teneantur iterum iurare. vid. Natt. concil. 57. et nunquid Potestates, et iudices ordinarij locorum facere valeant locumtenen.(?) vid. Boer. decis. I52.

(2) Demosten. adversus Midiam ad udices conversus. Hoc est quod vos custodire oportet, leges, iusiurandum; haec habetis vos iudices semper ab alijs tamquam depositum, quod omnibus qui iustitia freti ad vos veniunt, sanctum, tectum praestandum est.

(S.N.) Add. teneri quoq. ad praestandum solemne, et publicum iura. super observatione Bullae fel. record. Clem. viij super bono regimine , et administratione communitatum.

(3) Vid. de iuramento à iudicibus et officialibus praestand. Manc. in suo tract. de iuram. p. ij. art. xvij.

(S.N.) Conc. infr. hoc. eod. libr. rubr. 8.

Meminerint praeterea iud. ut habetur 2. Deut. cap. xix non hominis, sed Domini exercere iudicium et quicumq. iudicaverint in eos redundabit , ut sit timor domini cum illis et cum diligentia cuncta faciant: quoniam apud Dominum Deum nostrum non est iniquitas nec personarum acceptio, nec cupido munerum. vid. ib.

(4) Istud iuramentum non extendi ad statuta iam abolita, et quae in desuetudinem abierunt quia non sunt nec dicuntur amplius statuta. vid. late per Surd. consil. 58. n.° I4 lib. p.o. item intelligitur de validis non de invalidis ut per Surd. ib. n°. I6. et de importantia istius iuramenti adduci potest illud Stobaj (?) serm. 4J ubi quod percunctatus Solon, quo pacto salva  esse posset Resp. si Cives quidem Magistratui obediant, magistratus autem legibus; ut enim Magistratui leges, aiebat Cicer. 3. de .ll. ita populo praesunt Magistratus, vereq. dici potest Magistratum .l. esse loquentem .l. autem mutum Magistratum.

(5) Conc. infra hoc eod. lib. rubr. 8.

(6) Legitur de Moyse Exodi cap. xviij quod assistebat de mane usq. ad vesperas ut iudicaret inter eos, et ostenderet praecepta Dei, et leges eius; et quod Jesus erat quotidie docens in templis, et in sinagogis; et ut notatum in psalm. I26. iudices antequam sedebant in portis, ut facilius munus suum petentibus impartirent; et antiqui Romani deambulant transverso foro, eorumdemq. ianuae patebant diu noctuq. et apud Homerum in lib. 7. odiss. referente etiam Natal. lib. 3. cap. vij suae Mythol. de Mynoe Rege Cretae, qui habitus est Jovis filius et mortuorum iudex:

Hic vidi Minoa Jovis de semine natum.

Jura sedens umbris dabat hic, sceptrumq. tenebat.

Quem Regem stantes, quem Regem iura sedentes,

Poscebant, ditis aulam, quam turba frequentat.

(7) Vid. Parid. de Put. in suo tract. synd. in verb. Corruptio Boss. in tract. de offic. corrupt. Menoch. lib. 2. cent. 4 cas. 342. et seq. Farinacc. in suis qq. Crimin. q. iij.

 

De iuramento Notarij Potestatis  R. VI

 

Notarius Potestatis (1) seu Communis Ameriae sacramentum Notario Cancellariae legat , et computet, et ipsi Notario iuret, et promittat, ac ipse Notarius Cancellariae ex inde conficiat publicum instrumentum in maiori Concilio in hac forma.

In Dei nomine Amen: Vos prudens Notari d. Potestatis, et communis Ameriae ad S. D. Evangelia iurabitis continue (2) morari in Civitate Ameriae, et vestrum officium exercere, et omnia acta scribere toto tempore Potestariae praesentis d.ni Potestatis actitanda coram d. d.no Potestate, vel iudice, vel sub examine eius curiae, et dare acta (3), et copiam cuilibet Notario dictae Civitatis ad petitionem cuiuscumque petentis, et ipsa acta non exemplare (4), vel facere, vel publicare in d.a Civitate ac eius districtu, nec alicui aliquam scripturam, vel instrumentum: et servare in quantum interest omnia statuta, et ordinamenta facta, et fienda Civitatis praedictae; et praedicta facere, et exercere bona fide (5), et sine fraude secundum formam statutorum praedictorum, et ad poenam in ipsis statutis contentam et xxv librarum mox incursurus pro qualibet vice, et qualibet parte, qua contra factum fuerit per vos, vel aliquem vestrum, vel observata praedicta non fuerint (6) alijs poenis semper salvis, sic Deus vos adiuvet ad S. Dei Evangelia.

Et in dicto Concilio teneantur iurare familiares, et birruarij Potestatis eorum officium bona fide facere, et sine fraude (7). Et insuper tam Notarij, quam birruarij preadicti, iurent credentias, quae eis imponerentur, et de iuramento, et promissione huiusmodi faciendis ipse notarius Cancellariae stipuletur nomine d. Communis, et quorum intererit conficiet publicum instrumentum.

 

Note a margine

(1) Istud est iuramentum promissorium de bene, et legaliter officium exercendo, quo adhibendo Deum in testem iste notarius ipso Deo teste promittit, se servaturum infrascripta omnia.

(2) Vid. vid. (ripetuto) infra lib.6. rubr. 43 (?)

(3) Vid. in c. .6J. (?) perpetuus ubi Abb. et caeteri. extra de fid. instrum.

(4) Non nam tenentur exhibere exemplaria, sed tantum copiam. Vestr. lib. 7. cum. ib. add. c. j. n°.22. c. quoniam contra de probat. ubi Felyn. et caeteri: vid. Constit. fel. rec. Pij Papae v. super reform. Tribun. AC. contra iudices, et notarios, qui denegant , aut impediunt similia appellantibus à decretis locorum ordinariorum ad AC. qui est iudex quandocumq. appellationum. vid. Vestrium in praxi lib. viij. c. 2. in princ. vid. Marcum Turb. (?) decis. 29. n°.4. et 8. Andr. Gail. lib. j. observat. I34. ubi vid.

(S.N.) Add. quod ante praestitum iuramentum non poterunt officium suum exercere. Mastrill. decis. ccxxxviij. n°. 6J.

(5) An, et quando praesumatur Juste, et fideliter motarium exercuisse officium suum vid. late per Menoch. lib. 2. praesumpt. 79. ubi vid.

(6) Imperitia istorum mundum destruit, ex qua ut habetur in Conc. Trid. sess. xxii. c. I0. de reform. plurima damna, et multorum occasio litium oritur, iccirco Rectores Civitatum summopere in ipsorum elect. invigilare oportet, ut peritos, sedulos, diligentes fideles, integros, legales incorruptos Deum timentes, potentum, et improborum hostes deligant, qui sint iudicibus lincei oculi, quibus in recta, et vias planas, non autem in invia, et in foveas, vel puteum ipsi iudices ducantur interitus, praecipitesq. ferantur tinnitu auri, et argenti, qui advocatorum fastum, curialium tecnas, et fraudes comprimant, et quae ipsis advocatis desunt suppleant, ne processus et acta irrita, et nulla fiant, et pupillorum, et viduarum causae iustae potentia opprimantur.

(S.N.) Add. nunquid iudex, vel officialis cognoscere possit de excessibus horum familiarium, et ministrorum. Mastrill. decis. ccc. n°. 25. et an officialis teneatur de facto suorum famulorum. id. Mastrill. decis. ccxxxviij n°. I03. et I04.

(7) Similia iuramenta exigi consueverunt à berruarijs et baioncellis in omnibus Tribun. Jnquisitionis fidei.

 

De officio (1) Notarij et Familia Potestatis.  R. VIJ

 

Ut Notarij Potestatis, vel alij eius (2) vices gerentes fidelius, et rectius officium eorum administrent, statuimus, et ordinamus praesentis legis vigore, et edito perpetuo valituro quod quilibet notarius supradicti (sic) teneatur, et debeat praesens statutum inviolabiliter observare, et quod non possit publicare scribere, vel exemplare ad petitionem alicuius aliquod instrumentum, vel aliqua acta communis cum salario, vel sine ad poenam x librarum denariorum pro qualibet vice (omesso "et") pro quolibet, et scripta sic publicata, vel scripta sint nulla, et nullius valoris, nisi talis scriptura esset facta in favorem communis Ameriae, vel pro eius utilitate, et omnia, et singula acta, quae fierent ad banchum per officiales (omesso: "praedictos teneantur ipsi officiales") ordinate mittere ad quaternum ea (3) die, vel sequenti, et de eis copia (sic) exhibere petenti ad dictam poenam: examinationi autem testium maxime in maleficijs super negotijs unde resultaret vel inferretur (sic) poena centum solidorum vel ab inde supra. Notarius, qui ipsum testimonium scripserit, faciat quod intersit potestas, vel iudex, et si potestas, et iudex non esset eo loci (sic) tunc intersit unus alius Notarius d.i Potestatis, er scribat etiam dictus Notarius tam in civilibus quam (4) criminalibus seriatim dictus testis ad causam faciens extense, non scribendo sub brevitate dicendo vera esse, et interoget semper quid sit, et quae dixit, et si non fuerit quaesitum non valeat dictum; et testimonium d.i testis, et nihilominus notarius contrafaciens in praedictis, vel aliquo praedictorum, seu omittens praedicta servare pro qualibet vice in quolibet dictorum casuum solvat pro poena communi Ameriae x libras denariorum. Non tamen volumus si solum scribens intereret examinationi processui derogare. Teneatur etiam dictus Notarius scribere et publicare in cartis pecudinis omnes condemnationes, et ex inde ordinate facere (5) duos libros, quorum unus detur, et assignetur notario Cancellariae, qui notarius una cum ipso notario Potestatis ipsum librum (6) quando legit condemnationes, auscultet, et ipso auscultato remaneat unus penes praedictum notarium Cancellariae communis praedicti, et alius liber remaneat penes officiales praedicti d.ni Potestatis. Et idem de absolutionibus, et maleficijs observetur, et praedicta, et quodlibet praedictorum teneantur facere dd. Notarij ad poenam praedictam. Et quod Notarius Cancellariae praedictus debeat semper petere unum ex dictis libris condemnationum, vel absolutionum, et si non daretur ad eius petitionem, et voluntatem, praedictus liber solvat de suo salario (omesso: "Notarius requisitus centum soldos denariorum")(7). Et praedicti Notarij non possint aliquid petere, vel recipere à Communi, vel specialibus personis eius (per "eiusdem") occasione eorum officij, vel alicuius ipsorum, aliquo quaesito colore, nisi quatenus per Formam statuti communis Ameriae permitteretur ad poenam xxv libr. denariorum pro quolibet et vice qualibet mox incurrendam, alijs semper salvis.

 

Note a margine

(1) Vid. de huiusmodi magistr. Aristot. lib. 6. Polit. cap. viij. vers.o alter vero magistratus apud quem praescribi oportet sententias iudicum etc.

(S.N.) Vid. lib. v. infra lxxxxix et eod. hic lib. j. rubr. xl.

(S.N.) Add. quae habentur infra in extravagant. seu constit. Criminal. quae incip. ad reprimend.

(S.N.) Add. facultates istorum notariorum et Cancellariorum status Ecc.i quas habes in Bulla felic. rec. Pij Papae 4. inc. Superna inter ipsius constit. constit. I07. ubi adsunt multa circa eorum officium, privilegia, et exceptiones, et in specie quod conveniri non possint nisi coram AC. aut Thesaurario: quod intelligantur notarij eo ipso quod fuerint ad id munus electi etc.

(S.N.) Et quoniam hodie istud officium notariatus venditur non erit inutile quaerere: nunquid si committatur maleficium tempore notariatus alicuius, et condemnatio sequatur tempore alterius, ad eum, qui habebat officium tempore maleficij, an potius ad illum, qui habuit tempore condemnationis spectare habeat. vid. quae adnot. infra lib. vij. cap. ... (puntini)

(2) Add. etiam istos notarios et actuarios criminales advenas esse eligendos non Ameriae ubi necesse habent officium exercere, quia facile eorum opera propter affect. etc. delicta remanere possent impunita. vid. Afflict. in constit. regn. Justit. per provincias. Franc. in quam Vinc. decis. xcviij ubi late vid. ordinat. sacrae Consultae editae I9 Januarij I6I0. et l. nullus. C. de offic. divers. iud. seu de divers. officijs. lib. xii. vid. Ricc. in suis collect. collect. I078. ad l. si eadem .ff. de off.o assessoris.

(3) Vid. Bullam reform. Pauli .v. edit. sub anno I6I2. I0 Mart. idem Stat. Romae in §. ijdem fol. 3J. et §. ad fugienda. fol. 37. sub. tit. de notarijs urbis.

(S.N.) Vid. rubr. 24 in fin. infra hoc eod. lib. et nunquid die feriato in honorem Dei Notarius mittens scripturas ad quaternum peccet. vid Sylv. in sum. in verb. dominica. §. 5. et quod teneatur mittere ad quaternum script. infra lib. 5. rubr. 89.

(S.N.) Potestas vel iudex vel alius notarius d.i potestatis debet examini interesse.

(4) Alias de iure communi si testis dicat articulum verum et eius dictum non ponatur extense nunquid probet vid. Bald. in .l. fin. §. in refutatorijs .C. de appellation. Abb. in cap. nihil obstat de verb. signific. Vin. communi opin. 962. Caes. de Grass. decis. j. alias I7J. de spons. Franc. March. decis. 900. n°. 6. Socin. iun. consil. 73. n°.I3. vol. 2. Capr. consil. II4. col. j.

(5) Add. 2.um const. 2J Paul. 4. inc. Romanus Pontifex tenentur conficere .7. libros p.um membranae testum corio, in quo adnotentur tam sententia condemnatoria quam absolutoria quam extensum cum subscriptione signo etc. 2.um Papiri in quo inquisitiones denunciae, et quaerelae omnia describantur. 3.um simile, in quo d.a testium, et examina redigantur. 4.um in quo scribantur (una parola cancellata) actus occurrentes tam pro Fisco quam contra Fiscum. 5.um in quo annotentur Fideiussiones, cautiones ind..(?) etc. 6.um in quo registrentur omnes scripturae productae etc. vid. ib. 7.um in quo supplicationes, et gratiae omnes registrentur.

(6) Habes idem stat. Romae Anno I5I2. I0. Martij à Paulo .v. sub. tit. de notarijs. § ijdem. fol. 3I.

(7) Centum soldos denariorum taxam excedentes notarij isti, aut aliquid à sponte dantibus ultra d. taxam recipientes, an teneantur restituere. vid. Nav. tit. de iniur. et damn. dat. consil. ij. et j. Ricc. p. 2. decis. 260. Reginald. lib. x. de rest. c. xij. Rov. (?) super pragm. reg. Neap. pragm. 38. de offic. mag. iustit.

(S.N.) Add. const. xxj. Pauli 4. Romanus Pontif. §. solutiones vero recipere non possint. ubi quod cessantibus taxis, vel ob desuetudinem abrogatis consuetum exigere valeant; et de poenis cancell.  exigentium ultra debitum. Quas. vid.

 

De officio Potestatis, et eius officialium  R. VIIJ

 

Potestas Civitatis Ameriae per se (1), et officiales suos toto tempore sui regiminis teneatur exercere (2), et debeat secundum formam statutorum et ordinamentorum d.ae Civitatis, factorum et faciendorum officium suum pro ut fuerit deputatum; et (3) singulis diebus à mane usque ad tertiam, à nona usque ad vesperas, vel post si partes fuerint in concordia (4) sedere ad ius reddendum ad solitum banchum iuris, et unicuique petenti facere, et redere rationem in civilibus, et criminalibus, et extraordinarijs causis salvis diebus feriatis, et capitulo quod loquitur de ferijs, et salvo quando fieret Concilium, vel quando videretur d.nis Antianis, vel placuerit ex aliqua causa non sedere, et salvo quod in diebus quadragesimalibus in civilibus causis reddatur ius semel tantum in die, et citati ad curiam in civilibus dictis diebus quadragesimalibus tenetur (sic) coram d.o iudice comparere sequenti die post citationem praedictam. Et si comitatenses fuerint suo adversario responsuri. Et teneatur preaedictus potestas, et sui officiales examinare,sententiare, diffinire, absolvere, condemnare de omnibus, et singulis maleficijs criminalibus, et extraordinarijs infra xxx dierum spacium (sic) incipiendo à die citationis huiusmodi, vel respernsionis (per "responsionis") (omesso "rei"), et in quibus casibus absque citatione procederet infra terminum, ubi alias per statutum minores termini dati essent postquam dicti processus fuerint publicati teneatur eos, et debeat per sententiam expedire infra (5) viij dies ultimos dictorum xxx dierum, et processus pendentes, qui publicati assignabuntur eisdem reiterari non possint, nisi fuerint processus ultimorum dierum mensium sui regiminis, qui processus si non appareant esse probati, debeant et possint reiterari per successorem, et testes denuo examinari super eos non obstante p.a examinatione facta quacumque. Et ipsos processus pendentes successor cui assignati fuerint, teneatur, et debeat expedire (6), et terminare infra xxx dies à die assignationis praedictae computandos; Et si praedictus potestas in praedictis fuerit negligens, vel remissus teneatur Communi d.ae Civitatis pro suo interesse reficere omnia damna, quae peterentur ex negligentia supradicta, et ubi ex d.o tali processu non terminato infra dictum terminum corporali poena alias de iure insurgeret rationi d.i processus d.us dominus potestas omittens ipsum processum infra dictum terminum expedire 50 libr. denariorum vice qualibet, qua contrafactum fuerit, vel neglectum poenae nomine d.o communi solvere teneatur, et quod ipse processus nihilominus per futurum successorem d.i negligentis infra tantumdem terminum per sententiam terminetur ad dictam poenam, ita quod inquisitio, denunciatio, vel accusatio contra quos esset aliquo modo processum nullo modo ex tali negligentia remaneat absolutus et teneatur et debeat ipse repetere, exigere, et exigi facere (7). Et ad manus d.i (cancellato) Camerarij d.i Communis, et non alterius personae facere pervenire omnes poenas, banna, et condemnationes tam veteres, quam suo tempore faciendas, et omnes dativas, et quantitates pecuniarum, et res quascumque communi debitas, vel debendas, et nulla pecuniam, pignus (8), vel rem aliquam sive communis, sive specialis personae, possint recipere, sive recipi facere , vel permittere quod recipiat per se, vel per aliquem suum officialem, seu familiarem, nec in aliquo modo extra cameram communis ponere, vel poni facere; et etiam teneatur legi facere, et publicari in concilio (9) generali d.tae Civitatis introitus, et expensas d.i Communis quolibet mense sui officij supradicti, et manutenere officium Antianatus communis praedicti, et ipsos Antianos, et Sindicos generales eiusdem communis, et non retineant, nec ducant at ipsum officium exercendum in Civitate praedicta aliquem (10), qui iam fuerit in d.a Civitate à quinque annis citra ad aliquod officium exercendum, vel aliquem alium, qui esset de terra propinqua Civitatis Ameriae per sexdecim millia inclusive, nec expulsum de terra sua (11) ratione partialitatis, nec aliquem rebellem S. R. E. ad poenam centum librarum denariorum pro quolibet contrafaciente, et qualibet vice. Et quod (superfluo) qualibet persona (omesso "ducta")contra dictam formam, et (omesso :"quod officium") ipsius officialis habentis officium, contra prohibitionem praedictam, sit nullum ipso iure, et etiam dictis, et factis teneatur se exercere per se et familiam suam contra omnes, et singulos exbanditos d.ae Civitatis, et eorum fautores, et receptatores, et praedicta omnia facere, et exequi per se suosque officiales,et familiares toto tempore sui regiminis secundum formam statutorum et ordinamentorum Communis, et Populi Civitatis Ameriae: (12) Et servare, et servari facere omnia, et singula statuta, et ordinamenta facta, et fienda secundum formam praedictorum statutorum, et ubi statuta non loquerentur (13) servare, et servari facere antiquas consuetudines approbatas, et his deficientibus ius can. et civile. Et praedicta omnia, et singula teneantur, et debeant ipse potestas, et sui officiales, et familiares observare, et observari facere, et exercere, et exerceri facere ad poenam xxv flor. auri pro quolibet, et vice qualibet, qua contrafactum, vel neglectum fuerit omni modo imminentia, quam poenam tempore sui sindicatus d.o communi solvere teneatur. Addentes quod iudices, et alij officiales conducti per dd. Antianos Civitatis praedictae sub poena cuilibet Antiano contrafacienti 25 forenorum auri ipso iure imminente, et quod quicquid factum sive gestum fuerit per dictos iudices, vel officiales, vel eorum aliquem in administratione eorum officij, sit nullum ipso iure.

 

Note a margine

(1) Suppleas de officio et probitate officialium, et Rectorum Civitatis per text. in Auth. de mand. princ. et per Garsiam Mastrill. de magistr. lib.ij. cap. j. ubi de vigilantia Principis in electione proborum official. et c. 2. de vita, et moribus magistratuum. et c. 3. an debeant officiales esse iuris periti. et cap. seqq. qui possint, vel non gerere magistratum. et c. 72. de requisitis qualitatibus in optimo Rectore Civitatis, vel provinciae, et magistratubus locorum.

(S.N.) Vid. Aegid. Constit. lib. 2. c. 4. ubi de vita, et honestate officialium.

(S.N.) Super hoc eod. lib. rubr. v. in form. iur. infra libr. 3. rubr. 24. ad fin.

(2) Add. cum iudicium sit actus iustitiae ideo in tantum est licitum in quantum ex iustitia procedit, ad quod tria secund. Dionys. Carthus. lib.3. art. I06. de fid. Orthod. requiruntur ut sit licitum, p.o quod ex inclinatione iustitiae procedat. 2.o ex authoritate iurisditionem habentis. 3.um quod proferatur secundum rectam rationem prudentiae et statuta. vid. ib. et art. II7. ad 2°.

(3) Iudex nam usq. ad horam vesperarum videlicet usq. ad horam tenebrarum noctis potest iudicare. vid Gemin. consil. 9I. n°. 9. et seq. vers. non obstat, et ultra non potest sedere neq. iudicare. Signorol. cons. 52. quaeritur an sententia per totum ubi Apostill. in fin. limita nisi partes consentirent aut res esset peritura, aut consuetudo esset in contrarium signor. d. consil. 52. in fin. vid. Rip. in suo tractatu de nocturno tempore.

(S.N.) Infra lib. 3. rubr. 5. quoad civilia, sed ista melius posita fuissent infra lib. 4. ubi de crim. et malef. agitur. lim. infra lib. 4. rubr. 6J.

(4) Multi sunt actus qui possunt expediri à iudice nisi sedeat. Leonard. de Cernis (?) inter consilia Signoroli consil. 242. n°. I7. vers. sed hinc (?) respondeo.

(5) Add. cautelam scil. ut signaturam adeas pro prorogat. istius termini quatenus duret, quatenus vero lapsus sit alium preafigat. pro ut in form. meo commiss.

Et sic advertas quod iudex non debet oscitanter sedere sed attente partium instantias audire, et cum patientia: qua de re praeclarum extat Philippi macedonum Regis exemplum refer. Manut. lib. 4. Apoph. 24. Machetae cuiusdam pro tribunali Philippus sedens causam cognovit, sed dormitabundus, nec satis attentus ad iuris aequitatem, itaquod sententiam tulit adversus Machetam, verum cum is exclamasset, se ab ea sententia appellare, Rex iratus, ad quem inquit: nam appellandi verbum Monarchis est invisum. Hic Machaetes, ad te ipsum, ò Rex, si expergiscaris, et attentius audias causam:  ac tum quidem surrexit Rex, Caeterum postquam causam apud se melius perpendisset, intelligeretq. Machetae factam iniuriam, iudicata quidem non rescidit, sed pecuniam, qua damnatus fuerat ipse Machaetes persolvit. Hactenus Manut. quem vid. ubi in uno facto plures regias virtutes simul miratur, et collaudat  scil. non perseveravisse irasci provocanti, et sonnolentiam publice obijcienti, sed per otium, rem suo cum animo consideravit etc.

Extat eiusdem Regis aliud exemplum mirae patientiae ref. eod. Manut. d. lib. 4. Apoph. 3J. Anui cuidam Philippum appellanti, ut causam ipsius cognosceret, cumq. hoc flagitatione frequenter obstreperet, illi respondit sibi non esse ocium cumq. anus inclamasset, Proinde ne Rex quidem esse velis, Proinde admiratus aniculae liberam vocem, non illi sono praebuit aures, verum etiam alios audivit. Hoc latini tribuunt Adriano RPD. (?) Marchesanus, in suo tract. de commiss. adscribit Theodosio. Augustus refer. Sveton. ipse ius dixit assidue, et in nocte nonnumquam, et si parum corpore valeret lectica pro tribunali collocata, vel etiam domi cubans, dixitq. ius non diligentia modo summa, sed etiam  lenitate etc.

Claud. Caesar Imperator tanta patientia ius dixit refer. eod. Svet. adeout  Causidici plerumq. abuterentur, et descendentem ex tribunali non solum voce revocarent, sed et lacinia togae retenta, interdum pede apprehenso retinerent.

Vid. Mastrill. de magistrat. lib. 3. c. 5. ubi de audientia principum et antiquorum Regum, et imperatorum patientia mira, ac studio in auditione causarum, et supplicum, et ipsarum causarum decisione, et quod officiales omnes, quibus ius dicendi, et iustitiam ministrandi incumbit, semper omniq. tempore domorum portas, et aulas apertas retinere debent.

(6) Add. non tam celeritati iudicem studere debere, quam inspicere, ne in expeditione causarum aliqua fraus fiat; aut alter ab altero circumveniatur: nam interrogatus Anacharsis quid esset forum: certum locum, inquit, in quo alius alium fallat, et circumveniat. unde Ecclesiastes .c. 4. verti me ad alia, et vidi calumnias quae sub sole geruntur, et lacrimas innocentium, et neminem consolatorem nec posse resistere eorum violentiae cunctorum auxilio destitutos. et Ecc.i cap. 8. habetur ne litiges cum homine potente ne forte incidas in manus illius; non contemnas cum viro locuplete et c. et Ecclesiastes c. v. si videris calumnias egenorum et violenta iudicia, et subverti iustitiam in provincia non miseris super hoc, quia excelso excelsior est alius etc.

(7) Vid. infra rubr. 49. hoc eod. lib. vid. Bull. Pij 4. et Sixt. v. de qua infra in fragm. crim. de officio Camerarij. vid. C. de quaestor. lib. x.

(8) Et adde, et multo minus munera quae excecant oculos prudentum, quae qui acceptant teste Demostene de falsa legatione in Aeschinem habendi pro proditodibus, proditores nam legum, et iustitiae violatores fiunt accipiendo ab improbis, nam in quorum manibus iniquitates sunt, dextera eorum repleta muneribus ad corrumpendum iudices, qui istarum legum custodes; nec quisquam dicat accipiens non corrumpar, non obdurmiam, non silebo; Cerberus ille inferorum testis offa recepta medicatis frugibus; testis Pluto ramo aureo oblato à Sybilla, et Aenea transeuntibus per opacas, et inferas illas regiones. vid. Maron. lib. 6. Aenead.

(9) Vid. Bull. Clem. viij de bono regimin. vid. quae Losaeus de iure universitatis p. 3. ubi agit de bonis universitatis. c. j. de contractibus eiusdem .c. 2. et 3. de administratoribus c. 4. de alienatione rerum universitatis. c. 5. de debitoribus universitatis c. 6. de locatione rerum publicarum. c. 7. de vectigalibus. c. 8. de collectis. c.9. de immunitatibus. c. I0. et de donationibus c. IJ. I2.

(10) Oriundi ex loco, an possint, vel debeant iudicia exercere, et officia obire in loco. vid. Mastrill. de magistrat. lib. 2. c. 7. ubi quod de iuri communi non debent esse cives, neq. ex eodem loco oriundi, quia orginarius praesumitur in amicos, et sanguine iunctos propensus, et iniuriae coniunctorum, et amicorum iudicis partim ipsum officialem tangere videntur.

(S.N.) Add. nunquid Clericus possit esse officialis, vel Potestas. vid. Mastrill. d. tract. de magistr. lib. 2. c. 6. Carol. de Grass. de effect. Cleric. effec. I3. lib. 3. Aegid. Const. c. 20. et c. 2J.

(11) Offici nam seditiosis et facinorosis concedi non debent, cum in eo, qui magistratum gerit id potissimum exigatur, ut sit inculpatae vitae, et moribus et scientia praeditus. de quo Mastrill. lib. 2. c. j. de magistrat. ubi late de qualitatibus officialium eligendorum.

(12) et sic nota ut inquit Plato lib. 4. de .ll. quod interitus paratur illi Civitati, in qua non lex magistratibus sed magistratus .ll. praesunt, salus vero illi, ubi lex servientibus magistratibus dominatur. et sic not. non sufficere quod iudex habeat authoritatem iudicandi, sed requiri in eo prudentiam legum experientiam agibilium et rectitudinem voluntatis ut aiebat Aegid. lib. 3. 2. part. cap. 22.

(S.N.) infr. lib. 4. rubr. x.

super hoc eod. lib. rubr. 2. in form. iur. potestat.

(13) Hinc salus, unde Solonij extat elegia apud Demostenem de falsa legatione contra Aeschinem. ib.

Invehit heu quantas legum violatio clades!

At iustae leges commoda quanta ferunt!

Compedibus stringunt sceleratos, ordinis aequi

Conservatrices, nil nisi recta sinunt (?).

Aspera complanant, sedant fastidia, fraenant

Indomitos abigunt semina quasi mali.

Jura regunt, mansuefaciunt turgentia corda,

Compescunt miserae seditionis opus.

Litis bilem atram reprimunt, ac denique vitam

Humanam erudiunt, ut sapienter eat.

Vid. ib. Demostenem; ubi causas respublicarum tum evertentes, tum conservantes asserit legum observantiam, et inobservatiam esse. et de ipsarum legum observantia, et bonis quae inde proveniunt, et mala, quae affert legum ipsarum violatio. vid. eundem Demostenem in orat. 2. contra Aristogitonem. et in p.a oratione contra eundem.

 

De prohibitis Potestati et eius officialibus.  R. IX

 

 Quia temporibus retroactis Potestas Civitatis Ameriae, et eius officiales iuxta traditam eis formam sub capitulis statutorum (1) suum officium gerere non contenti fuere multiplicibus transgressionibus (2) obviando praedictis: Et ut civitas praedicta ordinate gubernetur statuimus, et ordinamus, quod potestas eiusque officiales ac dictis eorum trangressionibus arceantur, itaque ordinatas leges ordinate sequentes, tam in processibus, quam in sententijs arbitrium nullum petant, habeant (3) vel recipere possint per eorum procuratores, vel motu proprio concedentis. Et omnia et singula gerenda, vel facienda deinceps, et quae facta apparebunt in posterum ex vigore alicuius arbitrij qualitercumque ipso iure, et facto nulla sint, et esse censeantur, et nullam executionem , vel effectum aliquem sortiantur: Quinimo (sic) eorum tempore syndicatus de praedictis teneantur reddere integram rationem, et communi Ameriae condemnentur ad tantundem , quantum gravati fiussent seu essent condemnati aliqui ex arbitrio supradicto et parti ad interesse suum. Et quod dicti Rectores, et eorum officiales eorum salario ordinato sint taciti, et contenti prout à principio eorum regiminis extiterit ordinatum, et plus ultra directe vel per obliquum sub nomine salarij, provisionis, laboris, vel quovis alio modo à Communi Ameriae seu à singularibus personis, petere, et exigere, recipere vel habere non possint, vel debeant ullo modo. Et de praedictis per ipsum Commune, et eius Concilia in contrarium praedictorum praevidere non possint, vel debeant ullo modo, et de praedictis nec proponi, scribi, vel arrengari in contrarium, et si fieret non valeat ipso iure ad poenam arrenganti, et scribenti et proponenti 50 lib. denariorum ipso facto infligendam, et absque sententia exigendam (omesso: "ab eis"). Quodque ipsi officiales à gravaminibus extraordinarijs à civibus, et comitatu (per "comitatinis"), et quibuscumque personis abstineant: ita quod ipsi potestas, et officiales praedicti, et familiares à sponte solventibus, et volentibus aliquam pecuniae quantitatem non recipiant, nec lectum, seu aliquam rem etiam per interpositam personam, nec aliquos gravent (4) pro somerijs, lignis, vel paleis, sed praedicta omnia, et singula procurent, et procurare teneantur suis sumptibus, et expensis, quod si contrarium fieret quoquomodo repetere non valeant durante tempore ipsorum officij nec etiam syndicatus, sed ipso facto ipsa quantitas, seu res mutuata Communi Ameriae publicetur, et publicata esse intelligatur, et sit, et nihilominus ipse Potestas, et officiales praedicti teneantur authoritate presentium dictam pecuniam, et res alias Cammerario d.i Communis integraliter assignare, et poenae nomine tantumdem solvere tempore syndicatus ipso iure, et non audeant, vel praesumant prohibere, seu prohibitionem facere dd. Antianis populi, qui pro tempore erunt, nec etiam Camerario Communis praedicti, quod non expendant pecuniam eiusdem communis in casibus ordinatis, vel ordinandis pro eorum Concilio, et quod non congregent (5) concilia nisi prout de ipsorum Antianorum voluntate procedat: neque possint, nec debeant aliquos ex bannitis, seu banniendis, licentiam aliquam, vel securitatem concedere tacite vel expresse morandi in Civitate (6), vel Comitatu Ameriae, nec aliquas sententias suspendent (sic) (7), vel ipsarum terminos prorogare ultra, vel aliter quam provisum apparet ex forma (8) statutorum : Et insuper quod ipsi rectores non possint, nec debeant ius canonicum, vel civile procedendo, vel sententiando (9) in casibus decisis, ordinatis, et firmatis per quaecumque verba in presenti volumine statutorum, nec allegare, seu allegari permittere ipsorum prioritatem, seu posterioritatem, sed pro factis, et  firmatis uno conceptu (10), et tempore habeantur. Et si in praedictis, vel aliquo praedictorum, et in ipsorum observatione (11) fuerit contrafactum quomodolibet per Civem, vel Comitatinum, vel alium quemcumque ultra poenas superius declaratas in casibus ubi poena adiecta non est, ipse contrafaciens in poenam centum librarum pro qualibet vice solvere teneatur, Potestas vero in duplum d.o Communi debeat condemnari, Judex vero in 50 llibras condemnetur si in praedictis fuerit aliqualiter transgressum, et miles, et notarius, et alij officiales in xxv libris poenae nomine teneatur absque spe restitutionis in casibus supradictis, et quod de praedictis , et quolibet praedictorum in casibus occurrentibus deinceps possit inquiri, procedi, et sententia ferri usque ad x annos ex tunc proxime secuturos non obstante aliquo statuto supra vel infra posito, salva, et reservata in praedictis, et quolibet praedictorum, et etiam infrascriptorum dispositione, et voluntate S. D. Papae et eius Vicarij: Et si contra dicta statuta, vel aliquam eorum partem factum fuerit per eos, vel aliquem ipsorum nullius sit valoris efficaciae (12), vel momenti, et per non facto habeatus (sic); addentes quod dd.is Potestati, et officialibus in palatio, vel extra eum quocumque (13) loco Civitatis Ameriae seu eius districtus non liceat, neque debeat commedere, neque bibere cum aliquo Cive, vel Comitatensi Ameriae, seu habitatori in ea, cuiuscumque gradus, qualitatis status, et conditionis existat: neque (14) ab eis aliqua obsonia (per "ensenia") esculenta, vel poculenta , vel quod minimum habere, vel accipere possint sub titulo donationis, commodati, vel mutuati, vel aliquo alio titulo, seu quaesito colore poena tam dantis, quam recipientis xxv florenorum auri statim imminenti pro quolibet, et vice qualibet, et in qualibet parte d. statuti in qua contrafactum fuerit (15). Et quod dictus d.nus Potestas non permittat ire per Civitatem suum socium militem sine tribus famulis ad minus ad poenam .x librar. denariorum pro qulibet vice, nec aliquem (omesso "ex") suis Notario sive officialibus sine uno famulo ad minus ad poenam unius floreni auri pro qualibet vice.

 

Note a margine

(1) Vid. Thomam Sanchez in suis opusculis  tit. de iud. per tot. ubi habes plura quotidiana et practicabilia circa defectus officialium in iudicando.

(2) Judex nam quisque caeterorum regimini est propositus maxime indiget Dei amicitia ut late disserit Plato lib. 4. de .ll. quia si ab illo deseratur exultat omnia simul perturbans, et brevi ipsius Dei postea inculpabili iudicio punitus, seipsum Domum suam, Civitatemq. universam evertit: coercere igitur, se debet ab intemperantia, et transgressionibus is, qui reliquis praeest, ut amicus Deo sit, sed quae nam actio à Deo amatur, inquit Plato, Deumq. sequitur: una certe rationem antiquam habens atq. praecipuam quod simile simili, quod moderatum sit amicum est: immoderata vero neq. invicem neq. moderatis sunt  amica: Deus profecto rerum omnium maxime est mensura, multoq. magis ut quivis (?) qui ferunt homo. Qui igitur huic tali amicus fore studet eum necesse est, ut quam maxime pro viribus talis efficiatur, atque secundum hanc rationem quisquis hominum temperatus est, Deo est amicus: similis nam, etc.

Et rectius lib. Ecc. cap. I0. sic habetur quod perstringit omnia : magnus est Judex, et potens est in honore, et non est maior illo, qui timet Deum.

(S.N.) Super hoc eod. libr. rubr. 2. in form. iuram. ad fin. et infra lib.3. rubr. xj.

(3) Quod iudex ordinarius non possit esse arbiter, et suscipere arbitrium etc. vid. Dec. in l. si q..tor (?) n°. 5. ff. de offic. eius. Guid. Pap. decis. 69. Bapt. Cacc. de arb. q. I5.

super hoc eod. libr. rubr. 2. in form. iuram.

(S.N.) Add. illum qui coerctionis aliorum proponitur, omnino abstinere debere ab omni corruptione, et crimine, quod in caeteris redarguere habet, ut Civitatis sequatur sanitas, alioquin ut pulchre  Juvenalis Satyr. 2. Quis tulerit Graecos de seditione quaerenteis (?) Quis caelum terris non misceat, et mare caelo, si fur displiceat Verri, Homicida Miloni? Clodius accuset moechos, Catilina Cethegum? et ut aiebat Cyrus: nemo debet suscipere regimen, nisi melior sit his, quos susciperet: sentiens hoc esse gubernantis unicum munus alijs perspicere, et publicis consulere commodis, id autem non potest, nisi, qui sapienium vigilantia, animiq. integritate caeteros antecellit, quod non praestat nativitas, sed institutio recta, et rerum usus. quia (?) nemo praestat magis Rectorem Civitatis e philosophiae praeceptis haurire sapientiam potius (cancellato) quam experimentis colligere prudentiam, ut aiebat Darius Xersis Pater.

(4) Habes text. in auth. de mand. princ. §. fin. vel melius in §. illud tamen(?) te. ubi vid. fac. etiam illud D. Jo: in Evang. neminem concutiatis sed contenti estote stipendijs vestris. vid. infra lib. 6. rubr. 42. et de poena Pot. compellentis aurifices, vel rusticos ad aliquid operandum gratis habes Constit. Graegor. xj insert. in constit. March. cap. xxij. lib. j. vid. etiam Clar. lib. 5. §. fin. q. 7J. n°.3. vers.o officiales rectorum provinciarum.

(5) Concord. quod habetur infra hoc. eod. libr. rubr. I8.

(6) Supra hoc eod. libr. rubr. 2. in form. iuram. in med. vid. Mastrill. decis. ccxvj. ubi late de officiali receptante bannitum, vel illi opem, aut auxilium praestante.

(7) Iudex quando possit sententiam à se latam revocare. vid. in decis. xvj in princ. de re iud. in nov. et I3 eod. tit. ubi quod si iudex ordinarius, vel delegatus inveniat processum, vel sententiam nullam potest à capite incipere, et aliam ferre. secus si fuerit valida, quia nec ab eo, qui sententiam tulit, neq. à successore poterit rescindi, aut revocari. l. iudex postea quam ff. de re iud. idem tamen iudex de nullitate, aut successor dicere potest. l. si praes. C. quomodo, aut quando iudex Alyas. (?) observ. xcj. cent. vj. farin. lib. j. consil. 53. in princ. nulla nam sententia habetur ac si non esset lata. Vincent. de franc. decis. DClxxxviij. ubi late.

(8) Ordinem nam à statuto praescriptum omnino servare tenetur. vid. Mastrill. decis. clxxviij. n°. ij. et seqq. ubi expresse an possit prorogare iudex terminum statutorum vid. Sylv. in verb. iudex cl. 2. n°. 4.

(9) Intellige, quando statutum provideat nam deficiente ipsius statuti dispositione ius civile illo cessante ius canonicum servari debet. vid. scrib. in l. omnes populi. ff. de iustit. et iure. Mastrill. p. 2. decis. I50. n°. 28. Et qualiter interpretentur Statuta idem Mastrill. p. 2. decis. I39. n°.7. et seqq. ubi quod ratio , et effectus non verborum sonus attendi debet . vid. Sylv. in sum. in verb. lex n°. I6. usq. ad 20.

(10) Prioritatem, et posteritatem statutorum allegare non possunt quia mente, et animo absq. temporis distinctione concepta, cum mens magis, quam verba, et scriptura debeat attendi in legibus, et statutis. Mastrill. d. decis. I39. n°. I5. et seqq.

(11) Quid nam leges sine moribus vanae proficiuntur ut inquit ille, iudex vero, et magistratus custos legum est, qui si eas violando commisserit dum custodire tenetur, magis delinquit, et ideo magis plectitur. de quo in Canticis Sponsae: invenerunt me vigiles, qui costodiunt Civitatem percusserunt me, et vulneraverunt me et c. Cant. c. 5. vid. Sylv. in verb. iudex el. j. n°. I7. et el. 2. n°. 4. ubi quod necessario iudicare debet iudex secundum consuet. et statuta.

Et officialis transgrediens ex iusta causa poenam statutariam, vel non servans statuta, aut procedens de facto an excusetur. vid. Mastr. lib. vj. c. x. n°. 64. cum seqq. de magistrat.

(12) Not. Clausulam irritantem gesta contra formam statutorum, et an actus contrarius .l. vel statuto sit nullus ipso iure. vid Sylvestr. in sum. in verb. lex. §. vigesimo octo. ubi firmat regul. affirmativam, stante praesertim clausula, seu decreto irritanti. ubi semper vid. an ex .l. vel statuti inobservantia nullitas actus inducatur ipso iure, et quando non.

(13) Prisci illi sapientes ne dum familiaritatem, et convictum subditorum fugiebant, sed ut Areopagitae faciebant in tenebris audiebant, ne aspectus quidem, aut facies alicuius eos à recto deflecteret. vid quae Phil. scripsit de hoc. add. officiales prohibitos contrahere in loco administrationis ex quo praesumitur metu subditos inducere ad contrahendum. vid. Mastrill. de magistr. lib. 6. c. x. n°.ij.

(S.N.) Add. neque ludere infra lib. 6. rubr. 90. conc. infra lib. 7. rubr. 5.

(S.N.) Add. Officiales Sedis Apostolicae tenentes concubinam incurrere poenas, de quibus in Bulla Nicolai v. inc. si diligenter attendimus. quae est 3.a in ordine mihi fol. 7J vid. Mastrill. de Magistr. lib. vj. c. x. n°. 87. et seqq. mult.

(14) Erga munera salarium, et sportulas, qualiter iudex se agere debeat vis. Sylvestr. in sum. in verb. iudex. §. octavo quaeritur n°. I3. post glos. et scrib. in c. statutum de rescript. lib. 6. vid. Sylv. ib. in verb. iudex el. j.

Add. Bullam Graeg. xiij de dat. et recept. cum ib. adnotat. per Boccat. et Bull. Pauli ij. quae est tertia in ordine inc. munera excecare oculos sapientium. mih. fol. 88. ubi quod recipientes vel dantes esculenta ultra bidium, (sic) vestes etc. excommunicantur exc. lat. sententiae. vid. Thom. Sanchez in opuscul. tit. de iudic.

(15) Ut testes sint sibi invicem, et ne offendi facile possint.

 

De exercitio (1) custodie et officio Guardiani.  R. X

 

Ut status pacificus Communis et Populi Civitatis Ameriae perpetuo servetur (2), et malignantibus si qui essent occurri possit de remedijs opportunis ne eorum pravam voluntatem consequi valeant ullo modo, volumus, et firmamus quod Civitas supradicta diligenter custodiatur, et gubernetur die, ac nocte (3) per homines Civitatis supradictae forma, et ordine infrascripto videlicet quod dd. Antiani Populi Civitatis eiusdem super ipsa custodia (4) sollicitam curam gerant, et iuxta casus occurrentes mature provideant, et disponant quod ipsa custodia per dictum guardianum qui pro tempore erit sollicite fiat die, ac nocte, et tam in Civitate, quam comitatu pro ut eis secundum occurrentia videbitur expedire (5) pro quibus authoritate praesentium, deliberare, et providere possint prout eis videbitur in praemissis absque novis expensis fiendis. Et ipsorum deliberatio in praedictis sine collatione alterius rei, et absque novis expensis, valeat, et teneatur, et executioni mandetur per ipsum Guardianum, et per omnes officiales d.i Communis, et in principio officio (sic) cuiuslibet Guardiani dicti Dd. Antiani librum Custodiae de novo faciant (6) per seipsos, vel factum refirment hominum et personarum, qui de die, et nocte tam ad portas, quam ad alia loca ipsam custodiam faciant, et facere debeant, dummodo quod ipsa custodia, pauperes et miserabiles personas molestare non possit, seu gravare personaliter, vel ad sold. nec etiam homines divites aetatis sexaginta annorum ab inde supra habentes filios unum vel plures, qui custodiam faciant personaliter, vel ad sold. Ac etiam pro dicta custodia non graventur, vel gravari possint (7)de caetero iudices et medici d.ae Civitatis, nec etiam famuli qui cum aliquo morantur, (8) nisi d.i Famuli in catastro Communis allibrati essent à centum libris supra quo casu ad sold. custodiam facere teneantur. Et ut in exactione d. sold. conditio oriri non valeat, statuimus ordinamusque, quod homines, et personae et etiam poderia ad sold. ponantur, quae remaneant in provisione dd. Antianorum praedicti graventur in hac forma: videlicet persona vel podere allibrata usque in centum libris inclusive, pro quolibet mense ab inde supra quinque sold. denariorum quolibet mense, adijcientes, et firmantes, quod quilibet alius, cui praeceptum fuerit custodiam facere teneatur, et debeat eam facere fideliter et armate secundum fuerit sibi iniunctum , pro quibus inobedientijs committendis circa ipsam custodiam .d. Guardianus possit summarie, et de facto à quolibet contrafaciente, considerata conditione, et qualitate personae, et tempore, usque in x sold. inclusive, et minus ad voluntatem dd. Antianorum, et poenam exigere dummodo excusationes legitimas (9) admittat, et accipiat, et pro sequenti die, vel nocte custodiam refici faciat absque banno, de qua excusatione stetur sacramento se excusantis, cum dicto unius testis, etiam familiaris, et domestici (10). Pauperes vero, et miserabiles personae intelligantur, qui non habent libram, vel sunt infirmi: aetatis vero praedictae (11) sexaginta annorum, vel supra qui de ea fidem faciant per eorum proprium iuramentum cum dicto unius testis de credibilitate iurantis coram d.o Guardiano (12). Et insuper quia (sic) notarius, et alij propter officia pro ipsa custodia personaliter non graventur, ut d.o Communi damnum non afferant, decernimus pro honore dd. euntium quod non obstantibus praedictis vel d.a librata pro quolibet mense, quibus praedicti eunt per officia unum bononenum teneantur solvere, et pro ipsa custodia aliter gravari nequeant. Et d.i Guardiani deliberationi, et provisioni dictorum dd. Antianorum obtemperare (13), et praedicta facere, et observare teneantur, et de nocte, et de die d.as Custodias, et custodes visitare, et diligenter requirere quoties opus fuerit ad poenam 50 librarum (omesso "pro") qualibet vice, qua contrafactum fuerit applicandarum d.o Communi et exigendarum ab ipso tempore sindicatus: declarantes quod occasione dictae custodiae faciendae in d.a Civitate Ameriae habitantes in Comitatu cum eorum familia molestari, vel inquietari non possint unus sive plures fuerint (14) per aliquem officialem d.i Communis ad praedictam poenam.

 

Note a margine.

(1-2) Vid. de his Arist. lib. 6. politic. cap. viij. ubi de custodia, et custodibus urbis. post medium.

(S.N.) Add. huiusmodi munus esse personale. l. munerum. §. legari ff. de muner. et hon. et per illum text. Polydor. Rip. de nocturn. tempor. cap. xlix. vid. Antib. in suo tract. de muner. licet secus vid. infra hoc lib. rubr. I9.

(S.N.) Add. à vigilijs , et excubijs nullos etiam clericos excusari, unde omnes, qui morantur in castro, vel Civitate sive advenae sive relegati compelli possunt tempore belli etiam mulieres. vid. Boer. decis. 2I2. n°. 6. et nunquid doctores Decuriones et similes vid. Rip. in suo tract. de Peste sub rubr. ad conservand. ubert. n°. 2I0. et seqq. ad quem scil. Rip. loc. citat. n°. I90. usq. ad 303. Semper recurras in contingentibus. Et quando possint ad excubias compelli quamvis immunes. vid. Thol. syntagm. iur. univer. lib. 6. cap. 3. n°. I6. cum seqq. et lib. 3. cap. viij. et lib. I8. cap. 20. n°. 3. cum alijs relatis per Polydor. Rip. in suo tract. de noct. tempor. cap. 50. in fin.

(3) Vid. Rip. in suo tractatu de nocturno tempore c. xlix.

(4) An Clerici, et Ecc.ae personae ad Civitatum, aut municipiorum custodiam adstringi valeant vid. Sylv. in sum. in verbo Immunitas el. j. §. testium. n°. I8. ubi quod in omnem casum necessitatis compelli solum ad id poterunt ab Episcopo.

(5) Nota, quod nisi ex causa onus custodiae imponi debet , et quod graviter delinquunt, qui sine causa pauperes ab operibus rusticis avocant sub praetextu ipsius custodiae, aut illius intuitu pecunias extorquent ab incolis, et oppidanis. vid. Mastrill. de magistr. lib. vj. c. viij. n°. 44. 30. et seqq.

(6) Imminente belli suspicione portae non sunt aperiendae ante calorem solis, et poni debent ad eas custodes de habitatoribus singuli per vices suas, et unusquisq. contra domum suam et recensendi sunt homines apti ad ferendum arma. ut legitur in sacra pagin. lib. Nehemen. cap. viij contra hos custodes portarum inventos qua poen. affic. vid. infra lib. v. rubr. I02.

(7) Quod doctores non teneantur ad Custodiam late persequitur Jacob. Ben. de privil. Doctorum privileg. xcvj limita tamen in doctorellis, qui ociose vitam degunt nec sibi, nec Civitati proficientes, de quo, dixi alibi late vid. Benium d. privileg. xcvj.

(8) Add. nunquid famuli clericorum gaudeant immunitatibus ex exemptionibus eorumdem Clericorum. Crass. de effect. Cler. effect. j. n°. I46. et seqq. et quid absentibus eorum dominis. vid. Vix. decis. lxxxxviij. n°. 5. vid. Gram. consil. I02. in civil. n°. 6. et seq. Ricc. in praxi resol. cccxciij.

(9) Faciunt not. in rubr. C. de excusat. l. un. et ff. de var. et excusat. mun.

(10) Pauperes qui Miserabiles personae vid. Benincas. in suo tractat. de paupert. q. vj. n°. 5. ubi quod ex qualitate loci, et temporis, et alijs circumstantijs probatur paupertas, et miserabilitas. cum mult. seqq. pauperes vero isti, et miserabies personae sicut à collectis, ita ab oneribus personalibus liberantur. ut per Festesan. in suo tract. de Collect. p. 4. q. 2. n°. 66.

(S.N.) Add. de Custodia Campanilis infra noc eod. lib. rubr. xviij. de immunit. advocatorum, ledicorum, infra lib.V. c. xviij.

(11) Quia senectus ipsa infirmitas est c. magna extra de not. fac. tent. in l. 2. §. fin. ff. de decurion. vid. scrib. in l. 2. C. de his qui non impe. stip. l. vn. C. qui aetat. et de hoc vid. plura per Monet. de distr. quotid. p. 2. q. vij. n°.I0. et seqq. quando scil. aetas excuset à muneribus personalibus.

(12) Notarij, Doctores medici an teneantur ad Civitatis custodiam vid. lib. V.  infra rubr. xviij. cum ibi adnot.

(13) Vid. Polydor. Rip. de noct. temp. c. xlix. et 2.

(14) Not. comitat. habitatores non teneri ad subeundum onera Civitatis vid. Natt. consil. I83.

 

De electione (1) Dd. Antianorum Populi Civitatis Ameriae  R. XJ.

 

Ad laudem, et reverentiam Omnipotentis Dei, et B. Mariae Virginis Matris eius, ac Martirum BB. Firminae, et Olimpiadis Capitum, et ducum Civitatis Ameriae, et totius caelestis Curiae triumphantis, et ad honorem statum, et reverentiam S. R. Ecc. Et D. N. Pap. et ad fortificationem, et fortificationes, et ad Conservationem Status pacifico, et tranquillitatem praesentis populi eiusdem Civitatis Ameriae: qui pro tempore fuerint in ultimis mensibus ultimi briscioli cuiuslibet imbussolationis una cum civibus per eos eligendis ad eorum beneplacitum fiat (2), et fieri debeat per eosdem electio dd. Antianorum. Et quia in multitudine presidentium confusio, et contentio oriri solet, et ut officium Antianorum honorificentius regatur in futurum, sicut in duabus imbussulationibus compertum habetur, decernimus quod pro quolibet brisciulo duraturo pro duobus mensibus quatuor (3) boni Cives, Amatores Reip. et praesentis pacifici status praedictae Civitatis describantur (4), et praedictum officium Antianatus debeant gubernare, et pro eorum victu continue faciendo in palatio Communis dictae Civitatis eorum solitae residentiae, et duorum famulorum, habeant in dictis duobus mensibus de pecunia dicti Communis florenos xxx ad rationem 50 bonenorum pro quolibet floreno, et quatuor libras candelarum cerae, et quatuor petitttos olei pro usu, et mensa ipsorum dd. Antianorum, et lampadis dicti Palatij, et quod durante tempore eurum officij ferre non possint aliquod genus panni lanae bisciae (5) ad poenam quatuor florenorum auri de facto auferendam per Potestatem qui pro tempore fuerit finito eorum officio, quam poenam solvere teneatur ipse potestas tempore sui syndicatus, si negligens fuerit, seu ipsam poenam exigere omiserit. Qui d.ni Antiani, et Potestas, et cives sic eligendi nullum salarium recipere possint occasione dictae imbussulationis, nisi tantum unam caenam valoris duorum florenorum auri: Et quod Dd. Antiani praedicti includantur in brisciolis cerae in quadam cassetta recondendis apud Ecclesiam S. Francisci, et simili etiam modo cum Dd. Antianis, et eo tempore imbussulentur Camerarij generales Communis Ameriae pro duobus mensibus pro qulibet Camerario cum salario quatuor florenorum ad rationem 50 bonenorum id est baiochorum pro quolibet floreno in dictis duobus mensibus pro quolibet Camerario. Et claudatur more solito tribus clavibus, quarum una teneatur per dd. Antianos, alteram per Potestatem, qui pro tempore fuerit, et alteram per Guardianum conventus d. Ecc.ae S. Francisci. Nec non includentur consiliarij decem de populo, et consiliarij xxx generalis d.ae Civitatis pro sex mensibus; et Catasterij Communis praedicti pro quatuor mensibus; et notarij causarum Civilium pro duobus mensibus prout hactenus consuetum extitit imbussulentur. Adijcientes quod dd. Antiani Populi Civitatis praedictae habeant facultatem expendendi, et expendere possint pro rebus necessarijs in palatio suae residentiae, et pro aptatione dicti Palatij videlicet pro quolibet Antianatu duos florenos ad rationem praedictam 50 bonenorum pro quolibet floreno sine aliqua deliberatione Concilij Communis adunantiae, vel arrenghae aliquo non obstante , et quod non possint nec debeant quoquo modo aliquo quaesito colore directe nec indirecte eligere ponere, promittere, dare vel concedere alicui eorum consanguineo, et agnato usque in secundum gradum aliquod officium exercitium, vel factum publicum, vel privatum Communis et populi Civitatis Ameriae excepto in Ambasiatis, quae fieri possunt, et Ambasiatores eligi cum consiliarijs decem ad poenam cuilibet Antiano contrafacienti xxv libr. denar. statim imminente.

 

Note a margine

(1) De dominio Civitatis, quinq. ad eam regendam assumi debeant vid. semper Aristot. lib. 3. Polit. cap. vij. ubi quid (sic) regendum, et gubernandum, qui ad consulendum eligi debeant. vid. Losaen. (?) de iure univers. p. j. c. iij. in princ.

(S.N.) Quod in electione, et creatione antianorum, et similium officialium attendi debeant consuet. et statuta locorum vid. Guid. Pap. decis. 452 post Bartol. in l. non tantum ff. de decur.

(S.N.) Add. propterea istos dominos Antianos non haberi loco dominorum nec legitimorum administratorum unde ne super re dubia possunt transigere salva ordinatione statutorum, si qua esset in contrarium : non possunt remittere debitum communitatis, nec sunt pro ut olim erant decuriones, et in summa nullam habent potestatem quam datam per statuta locorum. vid. multa alia per Stephan. Grat. in decis. March. decis. 93. cum alijs per eum habitis (?) add. ubi latiss. de Antianorum potestate. praesertim hodie ex Const. Clem. viij. super bono regimine, ac recta administratione redituum Civitatum, et universitatum status ecc.i.

(S.N.) Add. eligi debere senes, probos, et nobiles, ut per Plat. late in dialogo quod inscribitur de Opt. Cive. ib. praecipue: sint igitur, quos deligetis ad magistratum obeundum leges quidem loquentes, ut ait Cicero, boni, modesti, continentes iusti fortes, prudentes abstinentes, et à quovis flagitio alieni, teneantq. iudicandi, et inquirandi (sic?) modum etc.

(2) Forma et lex data, et consuetudo est servanda in electione magistratus. vid. l. super creandis. C. de iur. Fisc. lib. x. l. non tantum §. fin. ff. decurion.

(3) Et sic. add. secund. Platon. lib. 6. de .ll. col. 2. eos qui recte magistratum accepturi sunt oportere p.o satis ab adolescentia probatos fuisse tam ipsos quam suos usq. ad ipsam electionem: deinde eos, qui suffragia ferunt legitimis esse moribus educatos ut facile queant (?) admittendos, vel repellendos cognoscere et erga utrosq. pro dignitate se gerere: at vero qui nuper convenerunt cum nec se invicem satis cognoscant neq. adhuc eruditi sint, quomodo umquam recte magistratum eligere poterunt. Add. ex isto textu colligi virtutem probitatem, et integritatem exquiri in eligendis ad huiusmodi officium Antianatus, et quod in eorum electione non linguae volubilitas, non ars, non scientia, quemadmodum in alijs magistratibus minime requirendam esse censuit M. T. pro Cn. Plancio: ubi inquit: ut nos in mancipijs comparandis quamvis frugi homine si pro fabro, aut pro textore emimus, ferre moleste solemus, si eas artes, quas in emendo secuti sumus, forte nesciverit: si nam autem emimus, quem villicum imponeremus, quem pecori perficeremus, nihil in eo, nisi frugalitatem, laborem, vigilantiam, esse curamus: sic Pop. Rom. deligit Magistratus, quasi Reip. villicos, in quibus si qua propterea est ars, facile patitur, sin minus virtute eorum, et innocentia contentus est.  

(4) Add. neq. ob id descriptos omnes munus istud recipere debere ut nam Aiebat Epictet. ref. Stob. navim gubernaturus omnino gubernandi artem perdisceres, sic Remp. administraturus, urbis regendae rationem discito: nam ut ibi quamvis navim, ita hic quamvis urbem, arte utriusq. rei cognita, regere poteris: unde Commendatur summopere Cato apud Plutarch. in eius vita, qui aedilitium munus respuit, dicens illud adhuc ignorare. vid. ib.

(5) Facit illud Senecae ad Matrem Neronis, indue te pulchris vestibus non propter te, sed propter imperium multa Restaur. Cast. in suo tract. de Imper. disseruit de vestibus Mag. ib. vid.

 

De officio decem de Populo  R. XIJ

 

Insuper decernimus, et firmamus quod pro statu dictae Civitatis in ipsa Civitate sit et esse debeat officium, seu Concilium temporale, quod creari debeat forma inferius annotata per d. Potestatem, qui pro tempore fuerit in Civitate praedicta, et dd. Antianos Populi dd. Civitatis idonej, et habiles ad praedicta erunt (1) Cives decem de populo dictae Civitatis, quod officium duret, et durare debeat per sex menses tantum, et eorum electio , et nominatio fiat, et fieri debeat pro tempore, et quando creati fuerint ipsi d.ni Antiani, quorum nomina sic electorum scribantur, et registrentur et registrari debeant per Cancellarium Communis praedicti, et in libris ipsius Communis (2). Ita quod quibuslibet sex mensibus nomina decem virorum preadictorum publicentur, et declarentur ad dictum officium in Concilio generali: et eorum officium iurent coram Dd. Antianis, et Potestate, ita quod de eorum iuramento appareat manu dicti Cancellarij. Qui quidem decem, seu ipsorum Concilium quod speciale vocatur sint, et esse possint, et debeant in Concilio generali ad providendum super negocijs d.i Communis, et una cum dictis dd. Antianis, et ipsi d.ni Antiani cum eis de communis pecunijs praedicti in casu utili, vel necessario mense quolibet unum florenum auri simul, et semel, et particulariter, et divisim, ut casus occurreret, et eis videbitur, et placebit, expendere possint. Et quia pro ipso officio exercendo plurimum gravantur, pro eorum remuneratione statuimus quod durante tempore ipsorum officij ante dicti, sint et esse debeant exempti à custodia (3), et onere in Civitate praedicta.

 

Note a margine

(S.N.) De bonis consiliarijs, et qualitatibus eorum eligendis vid. semper Greg. Tolos. in sua Rep. lib. xxiiij. cap. vj.

(S.N.) Decem istius ordinis fuerunt missi oratores à Pop. Amerino ad L. Syll. ut pro Sext. Roscij salutem deprecarentur. vid. M. Tull. in oration. pro Sext. Roscio nostro, ut quod isti salutaria, non iucunda proponere debeant, alioquin fore ut destruant Remp. vid. late per Demosten. Olynthiac. iij.

(S.N.) Hi sedebunt in Concilio in scanno contiguo cum (agg. sopra) Dominis Ant. inter quos nullus alius existet. vid. infra lib. 4. R. 98.

(S.N.) Omnis electio quae non distinguitur fit per huiusmodi Concilium infra lib. 6. rubr. 5.

(S.N.) Viarij eliguntur per huiusmodi Concilium infra lib. 6. rubr. 7.

(1) Advertas igitur quod hic mandatur eligi decem Cives simpliciter non nobiles, ut factiosi quidam praetendunt , non iurisperitos, ut solertioris ingenij viri putant , sed idonei, et habiles cives tantum  de populo: idonei autem erunt, et habiles modesti Cives, quamvis imperiti: quoniam ut inquit Cleones apud Athenienses, et est apud Thucydidem lib. 3. utilior est imperitia cum modestia, quam peritia (corretto) cum immodestia, ac tardioris ingenij homines administrant commodius plerumq. Civitates, quam solertioris: nam isti tum legibus sapientiores videri, tum semper excellere dicendo in consultatione  Reip. volunt, tamquam nulla sit alia materia maior ubi vim ingenij sui  ostendant, unde in multas calamitates Civitates incidunt: illi suae peritiae diffidentes, non absumunt se legibus esse imperitiores, et cum invalidiores sint, quam ut benedicentis orationem refellant, potius ex aequo sunt iudices, quam concertatores, ideoq. eis plerumq. feliciter cedit. add. et ea quae supra ad rubr. xj. adnot. quod etiam comprobatur ex eo quod legitur infra lib. 6. cap. xij. ubi appellatur huiusmodi Concil. concilium decem bonorum virorum, boni viri vero à beatis nihil differunt, de quibus meminit Hor. lib. 4. carm. ad Lollium od. ix. Non possidentem multa vocaris recte beatum: rectius occupat nomen beati, qui deorum muneribus sapienter uti: duramq. callet pauperiem pati: peiusq. letho flagitium timet, non ille pro charis amicis, aut patria timidus perire. D. Ambros. lib. 2. offic. cap. xj. et seq. Pluribus contendit improbos quamvis prudentes non recte ad consilium statui. vid. Platinam de optimo Cive. facit etiam in istos illud Alc. emblem. Anguillas quisquis captat in divites puteo (?) malo.

(2) Augustus Refer. Sveton. in eius vita instituit consilia sortiri semestria, cum quibus de negotijs ad frequentem senatum referendis ante tractaret, idem stat. ne plus quam bis in mense legitimus Senatus ageretur scil. Kal. et Id. neve 7bris, 8brive (?) mense ullos adeesse alios necesse esset, quam sorte ductos per quorum numerum decreta confici posset.

(3) Quod à Gabellis, et muneribus realibus consiliarij minime sint exempti, sed solum personalibus , quae impediunt exercitium officij, vel extraord. vid. in l. unusquisq. et l. de decurionibus. C. de silent. et decur. latiss. per Mastrill. in decis. Sicil. lib. 2. decis. clvj per tot. ubi quod consiliarij non sint excepti à gabellis.  

 

De modo Servando in Ambassiatoribus transmittendis.  R. XIIJ

 

Ad removendum errorem de cordibus aliquorum ut ambasiata fiat secundum quod fuerit iniuncta, statuimus, et firmamus, quod quilibet Ambasiator transmittendus deinceps ad D. N. et ad quemcumque alium cum aliqua ambasiata Communis, et pro negotijs Communis praedicti tenentur, et debeant portare in scriptis sigillatos sigillo Communis articulos, seu ambasiatam unam, vel plures, et aliter, vel alio modo ipsam ambasiatam facere non possit, nec debeat ad poenam 50 librarum pro quolibet ambasiatorum contrafaciente: Et Dd. Antiani Populi si ipsum ambasiatorem transmitterent d.a forma non servata condemnentur in qualibet vice in centum libris, de quibus nulla remissio fiat eis, addentes quod electio, et creatio eorum, et nominatio fiat et fieri debeat per Dd. Antianos Populi, et per concilium decem antedictum, nisi quando necessitas urgeret subito providendi de electione praedicta, quo casu ipsi ambasiatores sic destinandi nominentur, et eligentur per Dd. Antianos, qui pro tempore erunt, et talis electio teneat, et valeat aliquo non obstante: Et quod Camerarius Communis Ameriae de Communis praedicti pecunia cum licentia, et apodissa Dd. Antianorum, et sigillo parvo Communis impresso possit, et valeat absque aliqua alia deliberatione, vel provisione solvere ipsis ambasiatoribus secundum ordinem, et formam infrascriptam videlicet pro quolibet die Ambasiatori equestri, quando pernoctaverit extra Civitatem ratione Ambasiatae praedictae sibi iniunctae lib. tres denar. (1) pro quolibet equo, dum vero non pernoctaverit duas libras cum dimidia, et non ultra declarantes etiam quod si quis dictorum Ambasiatorum (2) aliquid impetraverit pro facta Communis poenam incurrat centum florenorum auri, et privatione omnium officiorum d.i Communis.

 

Note a margine

(S.N.) Quales esse debent oratores, et ambas. pulchre per Julium Ferrottum in suo tract. de Bello. tit. de orator. seu legatis Princ.

(S.N.) Add. eligendos senes, quia adolescentes non possunt esse sapientes, cum experientia careant. vid. apud Platinam de Optimo Cive. ubi etiam quales isti consiliarij esse debent: et ib. late de utilit. senum et c. et de probitat. magistr. ac de nobil. eorumdem.

(S.N.) Antiani pro tempore non possunt fieri ambasiatores infra lib. eod. rubr. 3J. Vid. tot. tit .ff. de legation. de hac materia, et multa apud Bertach. in suo req. Ambas. De modo recipiendi ambasciatores antiquitus apud Romanos eosq. transmittendii habes expresse pluribus in locis apud Livium praesertim lib. vij. ubi de Capuanis legatis introductis in Senatum, et de responso eis facto eiusdem senatus authoritate, et de legatis à Senatu transmissis ad sannites, et lib. viij in princ. de legatis Sannitum ad Romanos: et apud Graecos qualis fuerit  transmittendi, et recipiendi ambasciatores videri potest in Historia Tucydidis Peloponensis Belli: apud Hebreos in lib. Machab. lib. j. cap. xij.

Municipalibus istis legationibus vid Anastat. Germon. lib. seu tract. de legat. j. c. vj.

(S.N.) Add. honores haberi solitos in eos, qui in legationis munere obierant per M. T. in M. Anton. Phil. ix in princ. ubi quod si ferro erat ob Remp. interfectus tali in munere statua donabantur, et sic reddebatur statua pro vita, quae per multos annos eius progeniem honestaret.

(S.N.) Add. Civitatem posse cogere cives  ad suscipiendam legationem, seu ambasciariam. l. j. §. j. l. munerum .§. legati .ff. de muner. et honor. Hieron. Laurent. in decis. Avenionens. decis. I26. n°. 3. vid. Germon. de leg. lib. j. c. vi. et M.T.C. orat. pro Sext. Rosc. ex qua habes decem missos Romam pro Sext. salute deprecanda ad L. Syllam .

(S.N.) Add. si depredetur in via iste ambasciator, vel alio sinistro casu depauperetur numquid repetat à Communitate. vid. latiss. per decis. Avenion. decis. I26. 4. et seqq. ubi quid si fuerit à latrunculis captus, et aliquid pro redemptione solverit. etc. vid. Vincent. de Franch. decis. I46. n°. j.

(S.N.) Munera si fuerint ambasciatoribus Civitatis data numquid teneantur ipsi Civitati restituere. vid. Vincent. de Franch. decis. 72. n°. 3.

(S.N.) Hodie vero ex const. fel. record. Sixt. V. inter multiplices, quae confirm. et ampl. per Clem. VIIJ in sua const. ed. I5. Aug. ann. I592. p.o ann. sui Pont. absq. licentia S. Pontif. aut Praefecti Sacrae Consultae Cardin. transmitti non possunt ambas. neq. suis impensis. Excepta caus. lit. vid. etiam Constit. Aegid. Card. lib. 2. cap. 34. de ambasc. mittendis et mod. in tali casu servando. et de expens. refr. in transm. amb. vid. pot. Traian. apud Plin. Lib. x. epist. ep. 53. et ipsum Plin. ep. 52. eod. lib. x.

(S.N.) Nota tolli omne dubium, de quo Bart. Alex. et Tas. in l. de divisione in fin. numquid scil. ambas. rediens in tertijs, debeat habere totius diei salarium. ff. sol. matr.

(1) Add. (per "ad" ?) redarguendum illarum Civitatum ambitionem, quae scripturis, ac splendidis legationibus exhauriunt aerarium: Aegides nam cum legationem suscepisset solus ad Philippum refer. Man. lib. j. Apopht. is ubi admirans vidisset: quid hoc rei est? solus venisti? quid ni inquit ad unum? vexans (?) sic aliorum principum ambitionem, qui legationibus splendidis aerarium disperdunt, cum unus vir cordatus possit hoc totum praestare, quod Reip. interest.

(2) Vid. in l. legatus antequam officio. et in l. is qui legatione. ff. de legation.

(S.N.) Add. numquid à mittentibus resarciri debeant dictis ambasciatoribus, quod amiserunt casu fortuitu. vid Paris. consil. I56. n°. 32. lib. 4. latiss. per Hieron. Laurent. in decis. Avinion. decis. I26. per tot. et quid si captus fuerit à latronibus etc. vid. Natt. consil. I68. et I69.  

 

De iuramento Dd. Antianorum Populi Civitatis Ameriae

R. XIIIJ

 

Ut Remota fraude Mag.ci Antianatus Officium recipiat incrementum, ordinamus (1) quod dd. Antiani Populi Civitatis Ameriae tacto libro iurent ad S. Dei Evangelia facere custodire tempore eorum officij Castra, iurisditiones, et districtus d.ae Civitatis, si invenerint aliqua loca, seu personam remotam à servitio Communis Ameriae, et iurisdictione, ea, seu eam procurabit reducere, et manutenere ad mandata, et servitia d. Civitatis toto eorum posse, et facere custodiri seratas (per "stratas") d.ae Civitatis, et eius districtus expensis communis praedicti, et quod dabunt operam praesentia statuta inviolabiliter observentur, et omnia ordinamenta facta, et fienda per concilium generale sine aliqua diminutione observabunt, et observare facient incorrupte: Et quod omnes quos invenerint iurasse exequi mente (? l'originale del 1441 ha: "exequentium") populi, defendent, et manutenebunt secundum eorum posse. Et quod non erunt in consensu, et loco quod aliquis iuratorum de populo preadicto de persona, seu rebus contra iustitiam quicumque perdant: Et quoties ab eis concilium petitum fuerit dabunt quod melius, et utilius eis videbitur pro utilitate (2), et honestate Civitatis praedictae, et eius districtus (3): Et quod credentias eis impositas tenebunt, et haec omnia, et singula ad eorum officium spectantia bona fide, et sine fraude facere, et genere, sic Deus ipsos adiuvet ad S. D. Evangelia sub poena etiam cuilibet contrafacienti xx libr. denarior. prorsus imminente, et pro qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) Add. Hodie D. Antianos teneri etiam ad iurandum solemniter, et publice super observatione Bullae S.D.N. (iniziali cancellate) fel rec. Clem. Pap. viij super bono regimine, et recta administratione redituum communitatum etc. ut legitur in d.a bulla in fin.

(1) Sed dato quod denuo finito tempore extrahantur utrum teneantur iterum iurare quod non vid. Natt. consil. 57. ubi (aggiunto sopra) quod continuans, vel perseverans non teneatur iterum iurare.

(2) Cuius de causa privatas inimicitias, et odia deponere habent, qua in re praesertim omnium suorum consiliorum, atq. factorum exempla et summorum hominum factis ipsis dominis Antianis erunt petenda: M. ille Lepidus, qui bis consul, et Pontifex maximus fuit cum M. Fulvio Collega, quo die censor est factus, homine inimicissimo, in campo statim redijt in gratiam, ut commune officium censurae communi animo, ac voluntate defenderent: maximas inimicitias Lucullorum atque  Serviliorum Reip. dignitatem extinxisse, immo eosdem ad amicitiam consuetudinemq. traduxisse refert M.T. in orat. de provinc. consular. nec certe video cur amor patriae, qui Cives amor, et subvenire patriae impendentibus periculis, paris esse non debeat eius gratia privatas inimicitias ponere.

(S.N.) Atq. omnino ut inquit M.T. lib.j. offic. duo Platonis praecepta teneant, utrum ut utilitatem Civium sic tueantur, ut quicquid agunt ad eam referant, oblivi commodos suos, alterum ut totum corpus Reip. curent, ne dum fraudem aliquam tuentur reliquas deserant etc. vid. ib. apub. M.T. mihi fol. 22.

(3) Vid. infra lib. 4. rubr. 84. cum ib. adnotat. et quod consiliarij debeant esse secreti fac. illud Proverb. I0. qui fidelis est, celat amici commissum, propterea  consiliarij silentiarij dicuntur. l. aliud. ff. de poen. glos. in cap. de forma 32. q. fin. Glos. in rubr. C. de silentiar. facit etiam illud Poetae: eximia est virtus praestare silentia rebus, at contra gravius est culpa tacenda loqui.

 

Quod Dd. Antiani teneantur defendere, et manutenere

iurisditionem Communis Ameriae.  R. XV.

 

Praesentis legis firmamus edicto quod dd. Antiani Civitatis praedicte teneantur, et debeant eorum officium Antianatus toto tempore eorum officij facere, et exercere sine negligentia quod est tale: videlicet favere, et manutenere officium d. Potestatis, et omne officium Civitatis Ameriae, et manutenere, et custodire, defensare (sic), augere, et salvare omnia, et singula iura, et iurisditiones Communis, et Populi Civitatis Ameriae, et eius districtus et ipsam Civitatem, et districtum, res habere, et pecunias, et bona Communis praedicti, et in quantum poterunt personas speciales in suo iure, et esse contra omnes personas (1), et singulos rebelles, et exbanditos Civitatis praedictae (2): Et cum voluntate, et consensu d.ni Potestatis, qui pro tempore fuerit ibidem congregare, et congregari facere ubicumque et quandocumque et quocumque tempore ad sonum campanae, vel alio modo omnem adunantiam publicam, vel privatam, omnemque arrengam, vel parlamentum, vel Concilium, et in ipsis, vel eorum altero ordinare sindicum, seu sindicos pro utilitate d.i Communis etiam si potestas praedictus praesens non sit, vel eius locum tenens, vel esse nollet vel etiam tempore, quo vacaret officium d.i Potestatis in Civitate praedicta, vel etiam si d.us Potestas consentire nollet eisdem, possint, et valeant per se ipsos facere omnia supradicta, ita quod ordinata (3), et facta in praedicta arrenga concilijs, vel parlamento eorum sic congregatis cum voluntate d.i Potestatis, vel eo absente, et ignorante ubi vacaret eius officium, vel consentire nollet eisdem, ut dictum est valeat, ac teneat ac si dicta congregatio facta foret cum praesentia d.i Potestatis et teneantur, et debeant ipsi dd. Antiani se interponere cum ipso d. Potestate, et ipse d.nus Potestas benigne, et paterne tractet Cives, et incolas, et comitatus (4) Civitatis eiusdem ita quod passim et indistincte contra eos ad tormenta, et carcerationem non procedat, sed cum temperantia, et causa legitima procedente, et ipse d. Potestas, et officiales eius ab ipsa tormentatione, et carceratione de facto, et sine causa abstineant, (omesso: "et") abstinere debeant, et ad tormenta nullum ponant, nec ponere possint sine licentia dd. Antianorum nisi in casibus sibi à iure, et à statuto permissis, nec etiam aliquem absque causa carcerare possint (5), nec in cippis mittere, maxime Civem Amerinum si dare voluerit fideiussorem de non discedendo  à Palatio Communis praedicti ad mandatum suum, nisi causa detentionis esset talis, quae requireret ipsam carcerationem, quo casu cum fideiussore relaxari non possit, et si dictus d. potestas transgressor fuerit in praedictis, et contrafaciens in aliqua parte d.i statuti tempore sui syndicatus pro quolibet (6) tormento contra dictam formam condemnetur, et puniatur ipso facto Communi Ameriae in 50 floren. et qualibet vice sine diminutione aliqua (omesso: "et") pro quolibet Carcerato in xij floren. absque diminutione communi solvendis ipso facto.

 

Note a margine

(S.N.) Nota quod officialis cum possit, si iura suae Civitatis, vel Princip. ab alijs occupari sinit, vel permittit, non defendendo et c. ipse occupare dicitur. vid. Mastrilli. lib. 6. c. 8. n°. 86. et seqq. de magistrat. alias iurisditio quomodo occupari, aut usurpari dicatur. idem Mastrill. d. c. 8. n°. 9I. et seqq. et de poena officialis bona, et iura oc. universitatis. idem Mastrill. d. c. 8. n°. I06. cum seqq.

(S.N.) Add. in hoc opere DD. Antianos deponere debere omnes privatas simultates, omnes privatos affectus, et totis nervis huic rei incumbere: quantum inter caetera commendatur Pericles cognomento iustus, cui cum simultas esset cum Themistocle, ipsiq. delectus foret Collega ad peragendam legationem, vis inquit, Themistocles, ut in his montibus simultatem deponemus? nam, si videbitur, reversi illam resumemus, privatos Affectus Aistides (sic) publicae posthabuit utilitati, noscens ex his omnium non solum Civitatum, sed totius humanae vitae pernicies oriri . Idem Aristides e concione quadam discedens, in qua Themistocli obstiterat, res Atheniensium incolumes esse non posse, nisi, et ipsum, et Themistoclem in baratrum conijcerent, inquit Alphonsus Rex Aragonum saepius dictitare consuevit, si sibi contigisset nasci temporibus , quibus Rom.a Resp. florebat, se constructurum contra Curiam templum Jovi Positonio, in quo prius quam venirent in Senatum patres conscripti, odium, amorem, ac privatos affectus omnes deponerent, alludens ad priscorum mores, qui Jovem multis cognominibus insigniebant, nunc Statorem, nunc Gamelion, nuc Xenion appellantes. quod si tam multa Juppiter poterat, illud in primis praestandum erat, ut in Synodis in iudicijs, in senatibus, in quibus de rep. consultatur, nihil haberet momenti affectus privati , hi nam sunt, qui frequenter Civitates et regna bellis committunt, ac pessundant undiq. Et Epaminundas quaslibet ob iniurias à Civibus suis acceptas nephas esse, aiebat irasci patriae, eiusdemq. ob id tutelam deserere, quemadmodum  parentum iniurias ulcisci vetat pietas. M. T. Cum Collegis redeundum statim in gratiam, censuit, quamvis antea inimici extiterint, ut commune officium communi animo ac voluntate defendant de quo late apud ipsum M. T. de provinc. Cons.

(1) Isti nam sunt, et dicuntur procuratores Reip. vel Civitatis, et exercere actionem eiusdem ad not. in .l. procuratores C. de decur. lib. x. idq. tam per se quam per Synd. ut inquit Bald. in .d. l. procuratores facere valent. Rom. consil. 65 in princ. declara ut per Steph. Grat. in decis. March. decis. 93. n°. I0. et seqq.

(2) Vid. infra rubr. xviij cum alijs per nos ib. conc. hoc eod. lib. p.o.

(3) Ordinationes factae per consiliarios communis an, et quando valeant vid. Tason. consil. n°. 8J (cancellato) lib. 3. ordinatio  consiliariorum consil. 7J.

(4) Vid. quando excusetur in Syndicatu, si absq. causa iusta officialis perpetuaverit. Mastr. lib.6. de magistr. c. x. n°. 2J et seq. et n°. 49 et 50.

(5) Vid. quae causa excuset ab ista carcerat. Mastr. d. lib. 6. c. x. n°. 79. de magistrat. et de requisitis ad hoc ut captura dicatur iusta, et detentio non sit culpabilis. vid. Clar. §. fin. in pract. q. xxviij. Mirand. de ordin. vid. p.j. q. xv. per tot. Ron. super pragmat. j. de custod. reorum ubi late quando inquisitus, et qualiter capi possit, et captus quando sit sub fideiussorubus relaxandus.

(6) Adverte quod tortura nisi pro gravi delicto et legitimis praecedentibus indicijs, atq. in subsidium , quando aliter probatio haberi non potest inferri debet, de quo Clar. late in pract. §. fin. q. 64. et secus faciens iudex et indebite, aut iniuste aliquem tormentis subijciens capite puniri, et plecti potest ac debet. Clar. eod. §. fin. d. q. 64. vers.o antequam tamen. sicuti etiam excedens punitur in Syndicatu eod. §. fin. q. 66. vers.o et in hoc. adeout tortura sine indicijs, denegatisq. defensionibus, et iuris ordine non servato in quolibet atrocissimo crimine, nec etiam de principis mandato inferri possit. vid. farin. consil. qq. lib. j.  

 

Quod dd. Antiani non permittant quod pecuniae Communis

expendantur contra formam Statutorum.  R. XVJ

 

Statuimus (1), et ordinamus quod Dd. Antiani Civitatis Ameriae (2), non permittant, nec consentiant pecuniam aliquam, seu rem aliquam d.i Communis dari, seu expendi per (3) Cammerarium Communis seu aliam quamcumque personam contra formam statutorum dictae Civitatis, et si permitterent, aut consentirent, vel contrafacerent toto tempore eorum officij, debeant (4) contrafacientem, vel consentientem de ipsorum proprio tantam quantitatem solvere d.o Communi, quantum esset in summa pecunia expensa contra (5) formam statutorum.

 

Note a margine

(1) De statutis universitatum ab universitatibus fieri, et condi quando possit Constit. Aegid. lib. ij. c. xxxxvj scribentes in .l. omnes populi ff. de iust. et iur. Losaeum de iur. univers. lib. iij. c. xv. et qualiter de praemissis in rubr. administratores Civ. teneantur. id. Losaeus. d. lib. iij. c. ult. n°. 32. et seqq.

(2) Fac. l. j. ff. de admin. rerum ad Civit. pertin. vid. hodie super hoc Bullam felic. record. Clem. viij. ed. p.o ann. sui Pontif. xv die Aug. I592. ubi inter caetera prohibentur Cives expendere in spectaculis etiam pijs: de quo vid. etiam post (?) Justum Lipsium: de magnitudine urbis Ecc.ae Romanae lib. 2 (cancellato) cap. xj. ubi damnantur qui populari levitate ducti suffecturas opes magnis urbibus exhibendis muneribus impendent, appellatq. illam damnosam insaniam quae privatos homines bonis per luxum excut.

(3) De quo vid. C. de quaestor. lib. x.

(4) Add. qui si lites iniustas foverint aut susceperint vid. Losaeum iur. univers. p. ij. c. j. n°. 22. et seqq.

(5) Vid. circa hoc Bull. Felic. recod. Clem. viij super bono regimine et recta administratione redituum Civitatum et universitatum Stat. Ecc.i ib. Tabella aut libellus Quotannis etc. usq. ib. quicquid vero ultra praescriptas summas. quando vero ab universitatibus donationes fieri possint. vid Losaeum. de iur. univers. p.iij.c. xj. et donationibus, et remunerationibus tum à Principibus, tum Civitatibus necessario fieri. vid. Const. ad l. 2. C. de filijs offic. lib. xij.

 

Quod Dd. Antiani Populi Sint exempti ab omni onere

personali  R. XVIJ.

 

Statuimus (1) quod D.ni Antiani Populi sint exempti ab omni omere personali Civitatis Ameriae tempore, quo officium administrabunt in Civitate praedicta, dum tamen datia, et onera personalia subeant pro ut etiam alij Cives tempore supradicto, et ipso tempore arma (2) quaecumque deferri possint sine poena, et banno statuto aliquo non obstante. Et quod in dicto tempore eorum officij nec in Civilibus, nec in criminalibus possint conveniri, nec aliquos convenire (3), nec etiam intrare possint ostium Palatij idest salae Magnae residentiae dd. Potestatis toto tempore eorum officij nisi essent omnes Antiani praedicti simul poena cuilibet ipsorum contrafacienti x librar. ipso facto imminente.

 

Note a margine

(1) Add. numquid de iure communi teneantur DD. Antiani ad Collectas, et gabellas vid. Petrum de Ubal. in suo tractat. de Collect. n°. 47 et seq. qui distinguendo inquit teneri ad onera quae consistunt in praestatione pecuniae quando sunt ordinaria etc. et quae sint ordinaria, vel extraordinaria. vid. infra hoc eod. lib. rubr. 48.

(2) Vid. Caball. in suis resolut. crimin. cas. I07. n°. 2. et bannimenta Papalia, scil. an illis comprehendantur.

De universitatibus ab oneribus quae ab universitate, vel stat. concedi valeant. vid. Losaeum in tract. de iur. univers. p. iij. c. x. praesertim n°. I3. et seqq.

(3) Declara ut per Vesall. decis. 386. seu 3. part. 2.

 

Quod Dd. Antiani Pop: possint pulsari facere Campanam

R. XVIIJ.

 

Statuimus (1), et ordinamus etiam quod Dd. Antiani Populi Civitatis praedictae pro utilitate Communi, et casibus occurrentibus, et custodia Civitatis, possint, et valeant pulsari facere Campanam Communis ad Concilium vel arrengam pro quacumque causa (2) voluerint probabili, et necessaria (3), aliquo non obstante.

 

Note a margine

(1) De multiplici olim apud Ethnicos Campanarum usu vid. Poceris (?) Episcopum Tugast. (?) in suo commentario de campanis. cap. 3. et de multiplici Campanarum usu in Ecc.a etiam pro universitatibus, Collegijs, Communitatibus  etc. cap. 23. et I4.

(2) Quando debeat pulsari ad arma, et quis pulsata debeat prohibire. vid. Novar. in qq. forens. c. xij.

(3) Numquid Campanae licet sint Benedictae possint retineri, et uti pro servitijs etiam profanis, dummodo non impediatur cultus divinus. vid. Jo: Andr. Butr. et Anch. in cap. j. de offic. Cust. Seraph. decis. 223. lib.j.

Add. an quod ("an" scritto sopra "quod") pro conficienda campana, vel salario campanario persolvendo  sit imponenda collecta per aes, et libram, an pro focularia vid. Petr. de Ubald. in suo tract. de collect. n°. 79 vers.o 32.

 

Quod Dd. Antiani Populi teneantur facere custodire Campanile.

 R. XVIIIJ

 

Item (1) statuimus, et ordinamus quod dd. Antiani Populi Civitatis possint, et valeant, teneantur, et debeant (2) custodire facere campanile Communis, et portas Civitatis Ameriae expensis Communis praedicti, et custodes pro eisdem eligere, et nominare, et salarium condecens eis ordinare, et deputare de pecunia .d. Communis, quod salarium  ex ipsa deputatione absque aliqua deliberatione solvi possit, et debeat custodibus praedictis per Camerarium dicti Communis pro tempore existentem secundum apodissam dd. Antianorum contrario aliquo non obstante.

 

Nota a margine

(1) Vid. ad hoc Mastrill. de mag. lib. 4. c. xvj n*. I76. et seqq. usq. ad num. I85. ubi late quod tempore necessitatis Rex aut Princeps poterit Castrum Baronis munire, aut fortificare, nec Rex tenetur aliquid solvere Baroni, seu alteri domino, cum aufert, vel recipit castrum pro custodia, qua necessitate cessante tenetur restituere priori domino sine expensarum refusione. vid. ib. et quando cogere possit Baronem ad fortificandum Castrum.

 

Quod quicumque habuerit, vel receperit aliquod damnum

pro communi sibi emendetur  R. XX.

 

Ordinamus, et statuimus, quod si quis Antianus, seu  iuratus de populo, seu aliquis (1) alius officialis (2) ambasiator, vel Consiliarius habuerit, seu receperit aliquod damnum pro factis Communis, illud damnum sibi emendetur de pecunia Communis praedicti sine strepitu, et figura iudicij, si ipsum damnum substinuerit occasione sui officij, et non commiserit dolum (3), culpam, vel negligentiam.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Mastrill. decis. clxiiij ubi de damno dato ab hostibus an debeat emendari à communi.

(1) Nam in tali casu aequiparantur tutoribus quibus datur controversia in pupillos actio. de quo vid. text. tot. tit. ff. de contr. et util. action.  tutel. nemini nam officium debet esse damnosum .l. sed si quis ex signatoribus ff. quemadmod. testam. aper. l. si servus (?) communis .§. quod vero .ff. de Furt. Cap. cum non deceat. de elct. in 6.

(2) Innoc. in cap. sicut extra de iur. iurand. n°. 5. sequuntur moder. taurin. de iur. univ. part. j. cap. 3. n°. 58.

(3) Administratores nam Civitatum tenentur de lata culpa, et levi licet non de leviss.a nec de casu fortuitu, vel vitio naturali. vid. modern. Thaur. de iur. univers. part. 3. cap. ult. n°. 4J. et seqq.

 

Quod dd. Antiani possint proponere utilia pro Communi

Ameriae.  R. XXJ

 

Item Statuimus (1), et ordinamus quod dd. Antiani Populi teneantur dicere, et proponere contra potestatem (2), et eius officiales omnia, quae eis videbuntur fore utilia pro Communi Ameriae, et pro facto cuiuscumque specialis personae et Potestas (3), et eius officiales ipsos Antianos audire teneantur benigne, et proposita intelligere, et ipsos dominos Antianos non possint condemnare, nec aliquod gravamen eis, vel alicui ipsorum inferre dictis de causis, et si qui fecerint perdant de suo salario nomine poenae 25 libr. denariorum in fine sui officij sive regiminis.

 

Note a margine

(1) Extat Demostenis Ep. Senatui populoq. Athen. de concordia: ubi Primum omnium oportet Athenienses, vos concordes esse propter communem Civitatis utilitatem, ortasq. in prioribus conventibus omnes facere dissentiones, deide consentientibus animis omnes, alacriter quicquid fuerit decretum aduvare.

In Concilij qui debeant universitatum habere primam vocem. vid Losaeum de iur. univers. p. j. c. 3. n°. 99. ubi quod is, qui maiorem obtinet authoritatem.

(S.N.) De his tacentibus inquit D. scriptura, canes muti non valentes latrare fac. trad. per Card. Paleott. in suo tract. de consist. Princip. in Conclus. operis. membr. 3. scil. ad haec opus maxima authoritate, et quomodo comparetur. et p. j. ubi agitur de necessitate dandi, et petendi consilium. ultra quod isti sunt ad instar tutorum, et defensorum Civitatis, qui tenentur utilia facere, ne dum proponere, et contrat=ria praetermittere.

Inquit Sophocles refer. Demost. de falsa legat. in Aeschinem.

Nam quisquis urbi cuius imperium gerit

Metu subactus omnia degeneri tenes,

Mutamq. linguam, haud consulit salubriter

Culpandus est, et hoc, et omi tempore.

Itemq. amicum patriae qui praetulit.

Habetur improbus vir, et Civis malus.

(2) Immo si quid damnosum  aut illicitum  tractabitur tam potestati, quam caeteris nisi contradixerint delicti poena una cum caeteris consiliarijs involventur. Tas. in l. quae dotis n°. 89 ff. solut. matrim. Franc. Marc. decis. 962. per tot. praesert. n°. 2. vol. j. sequntur modern. Thaur. de iur. univers. part. j. cap. 3. n°. 98.

(3) Princips (sic), et is qui Civitates et regna gubernat, ut bene regat omnia cum consilio facere debet, quia in eo salus consistit, de quo late Mastrill. in suo tract. de magistrat. lib. 2. c. j. n°. 27. cum multis seqq. quem vid. ubi n°. 34. refert Adrianum Imperatorem in quocumq. negotio non solum in magistratibus verum etiam à personis humilibus corrigi, et admoneri libenter patiebatur. et quod Tiberius Caesar ab omnibus consuli permittebat. affert. n°. 49. Roboam excidium qui Senioribus non credidit. 3. Reg. c. I2. et Parilop. (?) c. I0. c. deniq. 8. 9. j. vid. ib. multa apud Mastrill.

 

Quod Dd. Antiani debeant assignare Cammerario Communis

quicquid ad manus ipsorum pervenerit.  R. XXIJ

 

Ordinamus, et statuimus quod dd. Antiani Populi, et quilibet ipsorum teneantur (1) restituere Camerario, et facere scribi in quaternis de introitibus Communis quicquid advenerit ad manus ipsorum occasione eorum officij, et qui contrafecerit puniatur vice qualibet  in 50 libras denar. Et nihilominus quod receperint communi praedicto restituere teneantur.

 

Nota a margine

(1) De poena subtrahentis pecuniam publicam aut in proprios usus eamdem convertentis, nec in libris ponere curantis. vid. Mastrill. lib. vj. c. 8. n°. 7I. et seqq. de Magistrat. usq. ad num. 86. ubi de mutante easdem pecun. alteri, vel illas exigere negligente et c. ad quem recurras in similibus.

 

De electione Custodum Celatorum.  R. XXIIJ

 

Ne maleficia abscondite commissa remaneant impunita statuimus, et ordinamus, quod per dd. Antianos Populi in praesenti eorum regimine ad requisitionem d. Potestatis quod tantum facere teneantur ad poenam 50 librar. eligantur custodes celati in d.a Civitate, et Comitatu Ameriae qui sint duo pro qualibet contrada, et quorum officium duret per sex menses, et non ultra, qui custodes sic electi iurent, et promictant denunciare, et accusare omnes, et singulos ludentes ad ludum vetitum ex form. stat. seu Deum, et sanctos blasphemantes quoquomodo (1), seu statum pacificum .d. Civitatis in finibus Ameriae, vel eius districtu, et omnes, et singulos vendentes, et facientes carnes contra formam statuti, et molendinarios, et fornarios in aliquo delinquentes contra  dicti statuti form. et omnes, et singulos committentes quaecumque delicta, excessus seu maleficia dicto, vel facto, quorum custodum celatorum nomina debeant in credentia (2) retineri, et eorum dicto (3), et relationi, seu denunciationi stari et credi debeat dummodo omnia supradicta legitime probentur per duos testes fide dignos, et si denunciare omiserint ad poenam teneantur ipso iure, et Antiani condemnentur, si praedicta neglexerint facere pro quolibet eorum finito officio.

 

Note a mrgine

(1) Accusat. ut inquit M. T. lib. 2 offic. mihi fol. 5. persepe probata est cum seditiosum, et inutilem  Civem in iudicium vocamus, sed hoc quidem non saepe faciendum nec unquam , nisi aut Reip. causa, ut duo Luculli, aut patrocinij ut ipse M.T. pro Siculis pro Sardis contra Albutium: idq. semel non saepe certe. Sin erit cui faciendum sit; saepius Reip. tribuat hoc muneris (tre parole cancellate) cuius inimicos ulcisci saepe non est reprehendendum , modus tamen adsit, duri nam hominis, vel potius hominis videtur periculum capitis inferre multis.

(S.N.) Add. de his Tacit. annal. lib. 4. palam pro accusatoribus Caesar irritas leges, Remp. in  praecipiti Conquestus, subverterent potius iura, quam eorum custodes amoverent, sic delatores publico exitio repertum, et poenis quidam nunquam coercitum, per praemia eliciebantur.

(2) Nam ut inquit id. M.T. lib. 2. offic. mihi fol. 52. cum duri hominis vel potius vix hominis videatur periculum capitis inferre multis ideo id muneris periculosum ipsi accusatori tum etiam sordidum, et famae obnoxium, quamvis ut idem Cic. in orat. pro Sexto Roscio nostro: nihil male sit, ibi per multos esse canes, ubi multi, multaq. observanda sunt.

(3) Temporibus infeliciss. scil. Tiberij Caeseris (sic) in quibus maxime crudelitas polluit, accusatoribus praecipua praemia, nonnumquam et testibus statuta sunt, ac nemini delatorum fides abrogata. Omne crimen pro capitali receptum est, etiam paucorum simpliciumq. verborum. Svet. (due parole cancellate) in Tiberio. et si M. T. in Oratione pro Sext. Roscio nostro Amerino, dicat, nihil mali esse, ibi per multos esse canes, ubi multi, multaq. observanda sunt.

 

De inventario faciendo iurium Communis.  R. XXIIIJ

 

Ad haec ut iura Communis Civitatis Ameriae sint manifesta (1), et nota debentibus, et volentibus ipsa iura procurare, et ad utilitatem Communis praedicti producere statuimus, et ordinamus quod de iuribus omnibus Civitatis praedictae, et districtus fiat quoddam inventarium, et ponatur in fine praesentis voluminis, et unum aliud inventarium de eisdem quae sint similia, et ponatur in sacristia fratrum minorum de Ameria apud Guardianum dictorum fratrum. Et si contigerit quod aliqua plura iura, seu iurisdicitones, et scripturae aliquae haberentur, et supervenient, quae spectarent ad dictum Commune quod per dictos dd. Antianos scribi faciat in dd. inventarijs ad poenam centum soldor. denar. et quod dicta iura, et originalia seu quae sunt, vel essent in chartis publicis seu apodissis sint, et esse debeant in quodam Atchivio. Et ponatur dictum Archivium in Ecc.a S. Firiminae, et dd. iura non posse legi, et dictum Archivium aperiri sine praesentia duorum ex numero dd.rum Antianorum Cancellarij, et duorum dd. Canonicorum d.ae Ecclesiae, et si secus fieret quod illi, qui d.a iura inspicerent, seu d.um Archivium aperirent puniantur pro quolibet contrafaciente in 50 libr. denar. et d. Archivium formari debeat cum duobus serraminibus, et duabus clavibus, quarum una retineatur per Sacristanum dictae Ecclesiae, alia per Dd. Antianos praedictos.

 

Note a margine

(S.N.) Libri censuales Ecc.ae vel universitatis an probent pro ipsa Ecc.a vel universitate. vid. Felyn. in c. ad audientiam de rescript. Montemart. in practic. qq. q. Dxciiij. Boer. decis. ius.(?) n°. ij.

(1) De bonis, et reditibus Reip. de aerario eiusdem, et modis quibus pecuniae conquisitae asservari oporteat; de tributis, de censibus, de modis acquirendi pecunias Reip. an expediat ipsi Reip. cogere, et reponere Thesauros; et de Conservatione aerarij. vid Graeg. Tolosan. in sua Rep. lib. iij. per tot. legitur in evangelio Lucae c. 2. edicto Caesaris Augusti descriptio universi orbis. Haec inventaria, et iurium descriptiones in Regno Neapolitano Plateas appellant quae vocatis saltem pro proclama habentes (?) interesse fieri consueverunt: iura, et bona ad Civitatem, vel Principem spectantia, si occupaverit, vel occultaverit qua poena puniri debeat. vid. Mastrill. de magistr. lib. vj. n°. 65. et seqq. c. 8. vid. per nos adnot. lib. 4. c. I03. horum statutorum.

(S.N.) Add. quae sint requisita ad hoc ut bona, et iura communis vel universitatis vendi, alienari, aut distrahi possint? hic secundum not. in l. fin.  C. de vendit. rerum Civit. lib. xj. ut interveniat (due parole cancellate) maior pars eorum qui in loco bona possident. 2°. quod iurent se credere, quod talis alienatio sit utilis Civitati. 3° quod iudex causa cognita suum interponat decretum. 4°. quod bona alienanda subhastentur. Luc. de Penna, et Jo: de Plat. in ead. l. final. vid. Rot. in una Sabinensi Alluvionis. decis. xij. veneris 24 Maij I624. coram Pirrano. Romae impressae I632.

(S.N.) Add. an haec inventaria fidem faciant per Mascard. de prob. de prob. (ripetuto) c. ....(puntini) et quod ista iura non possint vendi, neq. alienari sine sol. de quibus in l. fin. C. vend. rer. Civit. lib. xj. et per Losaeum de iur. univers. p. 3. c. v. add. Consit. Sixti v. et Clem. viij. super bon. regimin. quando vero intervenisse praesumantur solemnitates requisitae Surd. consil. xxviij per tot. et de confirmatione Auth. Apostolica cum insertione tenoris, et supplemento defectuum, eorumq. sanatione, et revalidatione. Rot. in una Sabinensi alluvionis lunae 2I. Maij I629. coram Pirrano.

 

De proponendo unde veniat pecunia in Communi

quando proponitur de expensis.  R. XXV.

 

Item statuimus, et ordinamus (1) quod Dd. Antiani, et eorum decem (2) teneantur, et debeant quando proponeretur super aliqua expensa facienda (3), sive donationes pro commune (4) Ameriae ne pecuniam ipsius communis ultra expensas ordinarias per Statutum Civitatis proponere seu proponi facere unde quoquomodo, et qualiter veniat pecunia in Communi pro talibus expensis faciendis una cum dicta proposita facienda, et si non liberaretur solutio talis debiti seu donationis, quod talis deliberatio, sive reformatio sit vana, et nullius valoris.

 

Note a margine

(S.N.) In Regno Neapolitano, et Siciliae ad subveniendum Regi in necessitatibus tempore praesertim belli, fiunt impositiones sub forma donativi, et ad hoc deputantur aliqui, qui exequantur decreta parlamenti circa exactionem ipsius impositionis, et procuratores Caesaris appellantur; de quorum officio, et Potestate Mastrill. lib. v. c. xv.

(S.N.) Quod hodie vigore Bull. Clem. viij. ed. p° ann. sui Pontif. I592. die I5. aug. teneantur conficere indicem expensarum utilium, et necessariarum, ordinariarum, et extraordinariarum, quae non licet excedere. vid. ib. et sine licentia Cong. non possint fieri largitiones, et munera.

(1) De Antianis vid. supra hoc. eod. libr. Rubr. xj. et quod isti teneantur manutenere iurisditionem communis. eod. lib. j. rubr. xv. de eorumdem iuramento. rubr. xiiij. quod invigilare, ne pecunia pecunia (ripetuto) communis contra formam statutorum expendatur d. lib. j. rubr. xvj. Quod camerario resignare teneatur omnia, quae ad ipsorum manus devenerit. eod. lib. j. rubr. xxj. item proponere utilia ipsi communi. rubr. xxij.

(2) De officio decem de populo. vid. infra. hoc eod. lib. rubr. xij.

Duo augent, et e parvis magna efficiunt Civitates, teste Demosten. adversus Leptinem, praemia benemeritis, supplicia improbis, qui civilitatem destruunt, omnes namq. improbi, et malevoli inciviles sunt.

(3) Donationes rerum, et iurium communis ad hoc ut valenat quae requirantur. vid. Rot. in illa Sabinensi Alluvionis Veneris 24 Maij I624. coram Pirrano, ubi etiam habes de requisitis mandati specialis universitatis ad donandum et potestate Concilij, et adunantiae quibus circa hoc. et de necessitate decreti Judicis, et qualiter illud integrum debeat, et an sufficiat sola iudicis praesentia in Concilio etc.

Et de largitionibus, et donationibus, ac remunerationibus à Principibus seu Civitatibus. vid. Constant. ad l. 2. C. de filijs offic. lib. xij.

(4) Quod expediat Civitatibus dona, et munera praesertim benemeritis in remunerationem acceptorum beneficiorum, et laborum pro Civitate susceptorum elargiri, eaq. rata esse et firma. vid. apud Demostenem in orat. adversus Leptinem, qua acerrime improbatur lex, quae immunitates benemeritis Reip. concessas abrogaverat et concluditur, summae civitatis opes abundare praestantissimis viris, ac de ipsa Rep. benemeritis. Nunquid vero prohibita si fuerit donatio locum habeat  Stat. in donatione facta ob benemerita. Bartol. et Paul. de Castr. in l. iubemus.C. de sacros. Eccles. tenent quod non, dummodo non fuerit excessiva, et sit temporalis, si fiat de re immobili, vel perpetua Tas. consil. l. lxxiij. col. 5. vol. 3. et dicitur temporalis si fiat ad beneplacitum donantis ac dicitur personalis. Tas. d. consil. lxxiij d. col. 5. vers.o quarto moneor (?) fac. Tiraq. in l. si unquam. vers.o donatione largitus n°. 32. C. de revoc. donat. Put. decis. 399. lib. j. sed tamen non credo posse Const. Clem. viij. adaptari prohibenti generaliter fieri donationes rerum Civitatis , et alterius Sixti . v. propter generalem ipsarum Constit. dispositionem. Barbat. consil. xlj. col. ij. lib. 4.  

 

Quod Antiani possint eligere centum iuratos de populo.  

R. XXVJ

 

Item statuimus, et ordinamus quod dd. Antiani Populi possint eligere centum iuratos de populo, et pauciores secundum eorum (1) voluntatem ad exequendum eorum mandata, qui iurare debeant eisdem Antianis in omnibus obedire ad poenam centum soldor. pro quolibet.

 

Note a margine

(S.N.) Campana quando pulsari possit ad hoc, et qui teneantur prosilire. vid. Novar. in qq. forens. q. cxij. p. j.

Limita hodie per constit. Aegid. lib. 4. cap. xl. ut neq. communitas, vel singularis persona in terris Eccl. possit habere aliquos stipendiarios, vel gentem alienam, vel de provintia congregare ad guerram aptam sive dipositam , et sub colore custodiae.

Subrogatos habes hodie milites de quibus, et eorum privilegijs vid. constit. S. D. N. Paul. Papae .v. add. aliud per Demosten. Orat. p.a in Philipp. scil. non decies mille, neq. vicies Mille Peregrinos, neq. conducticios exercitus esse ducendos sed Copias, quae Civibus constent, quae sive unus, sive plures, sive ille, sive quivis Civis fuerit Creatus Dux ei, pareant, et sequantur.

(S.N.) De militari Cura in Republ. vid. Graegor. Tolosan. in sua Rep. lib. xj. ubi de consultat. praecedente gerendum bellum, de apparatu, de iustitia belli, de observ. tempore belli, de .ll. militaribus de privilegijs militum, eorumq. delictis et c. ubi vid.

(1) Inquit Plato lib. xij. de .ll. in princ. illud tantum maximum esse in Rep. ne quis mas, foeminave, sine magistro ac principe quocumq. agat, nec civis cuiusq. animus sive serio, sive ioco aliquid facere solus, et suo dumtaxat arbitratu consuescat, sed tam in bello, quam in pace ad principem, magistratumq. semper respiciat, et cum quocumq. sequatur, atq. ita ad eius nutum vitam instituat. etc. vid. ib.

 

De officio notarij super Catastris inferni  R. XXVIJ

 

Statuimus, et ordinamus, quod electio trium Notariorum, qui debeant esse super Catastris infernatis dictae Civitatis fient, et fieri, et debeant per imbussulationem, ut hactenus consuetum extitit, quorum officium duret per quatuor menses, qui Notarij deputati iurent, et iurare debeant in manu Cancellarij d.i Communis corporaliter tactis scripturis, suum officium per dictum tempus quatuor mensium facere, et gerere, et exercere (1) bona fine, et sine fraude ad poenam x sold. pro quolibet ipsorum dum tamen quod sint, et esse debeant aetatis xx annorum ad minus, et teneantur, et debeant, ac possint accipere pro quolibet petio terrae elevando, et ponendo in d.is Catastris unum bononenum pro qualibet parte, et non ultra, et quod non possit in elevando, vel ponendo diminuere libram dictorum Catastrorum ad poenam 50 libr. denar. et quod nullus dd.rum Notariorum possit, vel debeat ponere, vel elevare aliquam possessionem alicui Civi Comitatino, vel forensi, nisi fuerint praesentes partes, vel solum una partium praesens (2), et altera Citata, et id quod per aliquem dd.rum Notariorum scriptum fuerit modo praedicto valeat, et teneat. Et si contigeret fieri aliquam novam libram dictorum Catastrorum, alicui quod dd.i notarij teneantur scribere in Catastris Communis et pro eorum labore tantum rtecipere possint pro quolibet petio terrae à qualibet parte ut supra expressum est, et non ultra ad poenam decem libr. denariorum, et quod nullus audeat, vel praesumat in elevando, vel ponendo (3) minuere libram Communis Ameriae in damnum dicti communis, vel alicui ipsam libram scribere, seu ponere, qui non esset subiectus iurisditioni Communis Ameriae, vel quoquo modo recusaret, vel omitteret solvere datia imposita, vel imponenda in Communi praedicto, nisi talis cui deponi deberet (4), et scribi in d.a libra ante omnia prestiterit, et dederit idoneos fideiussores de Ameria super solutione dativarum, et onerum imponendorum eisdem, vel dictis terris Notario scribenti in d.o Catastro, et tempore impositionis d.ae librae, et Notarij, qui contrafecerint, vel neglexerint praedicta servare poenam incurrant x librarum pro qualibet vice, et Communi damnum reficiat quod incurreret ex negligentia supradicta, et dicti Notarij sint conservatores dictorum Catastrorum, et librorum dativarum infernatarum d.i Communis, de quibus libris, et infernis praedictis debeant extrahere omnes, et singulos homines, et personas debentes aliquid solvere Communi, et operam dare cum officialibus d.ni Potestatis, quod solvant omni cavillatione reiecta, et solventes cassare, ut dictum est possint. (non occorre pausa, da porre invece prima di "possint") Et valeant recipere, et pro eorum labore habere quod ascendat ad summam quartae partis eius quod in communi praedicto solvere teneantur ex dativis infernatis praedctis, et teneantur etiam, et debeant cum salarijs consuetis scribere, et exhibere pro communi libros, et extractus quoscumque dativarum eorum tempore officij imponendarum: et si aliquis error reperiretur in libris alicuius, vel in dictis infernis seu extractibus praedictis, seu esset aliqua, vel aliquis, qui ad solutionem (5) aliquam non teneretur, et esset evidens, vel manifestum, quae evidentia dictis Antianis praedictis videbitur iuxtam fore, et veritatis esset, dummodo in d.a correctione appareret nomen notarij sic corrigentis annus mensis, dies, et nomina dictorum dd. Antianorum, vel saltem nomen Confalonerij, de quorum mandato fit correctio, seu additio, vel diminutio praedicta valeat, et teneat, et fieri possit servata dicta forma, et aliter scripta, vel facta non valeat ipso iure.  Jnsuper ad obviandum fraudibus statuimus, et firmamus, quod ipsi Notarij nullum petium terrae quod spectat et pertinet ad eum in cuius libra ponitur alicui in suo Catastro scribere possint, vel in ipso Catastro ponere, nisi idem ad cuius petitionem fieret d.a scriptura p.o (primo) iuret ad S. D. Evangelia corporaliter tactis scripturis, quod d.a positio non fit ad fraudem Communis, vel aliter, vel alio modo d.us Notarius ipsum petium terrae unum vel plura ad petitionem alicuius in d.o Catastro scribere non possit ad poenam x librar. den. pro quolibet eorumdem, et qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) De modo faciend. novam libram, et novum Catastr. habes infra lib. 5. rubr. I00. ubi ad (omesso "quem") spectet eligere peraequatores, et mensuratores etc. Add. aestimum non ad alium finem confici, nisi ut ex eo munerum exactio sequatur. l. j. C. de exat. tribut. lib. x. Roman. consil. I6J. n°. 2. prope fin. vers.o certum est. Alba consil. 38. n°.j et cons. 40 n°. 9. ex quo inf. recte probari negat non solut. si revol. lib. aestimi bona illius vel nomen, qui pretendit nunquam solvisse adnotata non reperiantur. Corn. consil. I9I lib. 2. n%. 2. Dec. consil. I38. n°. 5. Bart. in l. fin. C. de reb. Credit.

(1) Add. deputatos ad fac. Cat. (tre parole cancellate) dici peraequatores ut habetur in .l. si per aequatore .C. de cens. et censit. lib. xj. qui peraequatores si negligentiae, aut gratiae culpam incurrerint ultra periurium infames fient. et multabuntur in quadruplum secundum ius commune. d. l. peraequatores. C. eod. et ipse (cancellato) Notarius addens aliquid vel minuens in Catastro vid. Cepoll. consil. 24 in crim. ubi quando incidat poenam falsi. vid. etiam in tract. de error. notar. cap. xvj.

(2) Catastrum nam non potest corrigi nisi causa cognita apud officiales competentes Bartol. in .l. placet. n°. 28. C. de sacros. Ecc. et ut infra habetur nisi serv. form. quam vid.

(3) Census nam et libra est invariabilis, et perpetua taxa ut pulchre inter concil. Felyn. consil. 46. ubi an praedium (?) cum tali onere transeat in Ecc.am de quo lat. per eundem Felyn. in cap. Ecc.a S. Mariae n°. 76. de constit.

(4) Quod Forensis si patiatur describi bona sua in aestimo communis possit cogi ad solutionem etiam si bona alibi sint sita. vid. Decian. consil. 40. n°. 75. lib. 4.

(S.N.) Add. nunquid Catastrum probet Dominium per Decian. consil. xl. n°. j. lib. 4. ubi late de requisitis ad hoc, ut probet catastr. n°. 78. et seqq. et an probet contra 3.um n°. 72. ubi quid si non fuerit publicatum, vel observatum, et donec non fuerit correctum attenditur is, qui est descriptus, non qui possidet. Roland. concil. xxxij. n°. I4. lib. j.

(S.N.) Et quod venditor solvens publicas pensitationes non renutus de Catastro possit solutum repetere. vid. Rol. consil. xxxij. n° I5. lib. j.

(5) Add. quod donec non fuerit correctum aestimum non attendetur quis possideat bona, sed quis in aestimo, seu Catastro fuerit descriptus. vid. late per Decian. Consil. 40 n°. 75. lib. 4. poterit bene repetere venditor ab emptore, vel possessore, si quid pro eo solverit ut late per Roland. consil. 32. n°. I5. lib. j.

(S.N.) Habes hic form. circa mod. emendandi errat. in d.is libris Catastr. et advertas quod Notar. non potest posquam publicaverit script. aliquid addere, vel minuere sine iudice et per Verall. decis. 249. sen. 5. part. 2. et quando, et quomodo not.s possit, et valeat errores suos Corrigere vid. semper Felyn. et scribent. in cap. ex litteris extra de Fid. Instr. Dec. in .l. si librarius ubi et Cagnol. ff. de reg. iur.

 

Quod quilibet teneatur accipere officium (1) sibi datum

R.  XXVIIJ

 

Statuimus, et ordinamus, quod quicumque sibi datum fuerit officium Antianatus Populi, vel aliquod officium recipere teneatur. Et si aliquod officium sibi datum per Commune Ameriae recusaverit, recusans (2) teneatur in centum sold. denar. nisi iuxtam causam habeat, et praedicti Antiani non possint refirmari per Concilium, vel ordinamentum, et qui arrengaverint quod ipsi refirmentur solvat Camerario Communis poenae nomine centum sold. den. Et si ipsi d.i Antiani preponerentur, seu propositam facerent de reformatione (sic) eorum, eandem poenam solvere teneantur, addijcientes quod dicti recusantes gerere, vel acceptare officium supradictum post solutionem dictae poenae ad acceptationem ipsius officij urgeri, cogi, vel Compelli non possit per aliquem officialem Communis ad poenam centum librar. (3) exigendarum à quolibet officiale contrafac. in praedictis tempore syndicatus.

 

Note a margine

(1) Antiquitus adeo homines munera Reip. exhorrebant, ut capite recusantes plecterentur, et libertate privari, se potius, quam ipsa munera subire, paterentur. vid. Mastrill. lib. j. c. xxx. n°. 66. et seqq.

(2) Quod etiam carceribus recusantes acceptare compellantur. vid. Vin. decis. I44. lib. j. mult. in annot. statut. urbis Rom. ad cap. x. Mastrill. lib. j. de magistr. c. xxx. n°. 66 et seqq. Nov. p. j. qq. forens. q. xviiij.

qui appellabit antequam se excuset . vid. Decision. Marchiae per Gratian. decis. 30. n°. I6. et seqq. et quomodo concipiatur super hoc libellus hab. per Speculator. in tit. de cens.  et exaction. §. nunc dicendum restat vers.o si vero vocaris n. 6.

(3) Cogi invitus ad occupandum officium num quis possit, et quando excusetur. vid. Mastrill. de magistr.. lib. j. c. xxx. qui de hac re latisse (sic) agit. et quod officia, et magistratus potius onus, quam beneficia nuncupantur, vid. ib. multa, et praeclara congesta.

Verum quid si quis solverit communi q.ta (?) centum, ut excusetur, et non possit cogi amplius ad officia subeunda. vid. Nov. p.j. qq. dorens. q. xviij.

(S.N.) Lim. per ea quae habentur infra lib. 2. rubr. 5. de priore, et Antianis fraternitatis S. Mariae laicorum durante eorum officio. lim. nisi fuerit tale offic. affect. arg. §. item tria onera. inst. de escus. (parola aggiunta illeggibile) Quae sit iusta caus. vid. inst. tot. tit. de exc. tutor. nam valet arg. de tutel. ad administr. reip. in princ. et tot. tit. ff. de vacat. et excus. muner. et tit. seq. de iur. immunit. et C. de ijs qui numer. liber. vel paupertat. exc. meruer.

 

De non rebanniendo aliquem exbanditum.  R. XXIX.

 

Statuimus, et ordinamus, quod nullus Antianus, vel aliquid alius officialis Civitatis Ameriae directe, vel per obliquum audeat quod aliquis processus, condemnatio, vel exbanditio in maleficijs differatur, vel suspendatur, vel quod solutio Condemnationis, vel exbandimenti differatur vel suspendatur, vel quod solutio condemnationis ad tempus, vel in perpetuum in totum, vel in parte, vel quod detur, vel concedatur licentia alicui exbandito, vel quod stet, vel intret, vel etiam moretur in Civitate Ameriae, vel eius districtu, vel de praedictis, vel aliquo praedictorum propositam facere, vel de praedictis facienti consetire (sic) possit. Si quis vero ex praedictis antianis, vel officialibus contrafaceret in praedctis, vel aliquo praedictorum, vel si Notarius aliquis Civis, vel forensis scripserit propositam, vel si quis arrengaverit, vel consuluerit contra praedictam formam solvat pro banno Communi Ameriae centum lib. denar. et depingatur in palatio Communis infra quintam diem postquam contra praedicta, vel aliquod praedictorum fecerit in evidenti loco, ut alijs transeat in exemplum, et nihilominus talem  in praedictis contrafacientem quilibet possit offendere sine poena in persona, et in rebus, salvo quod quando procederet de novo per Civitatem Ameriae contra aliquem exbanditum: Et si talis exbanditus contra quem procederet voluerit comparere, et se excusare à dicto processu, quod (parola cancellata) tunc teneatur eidem licentiam dare duorum dierum, et non plurium, intra quos possit se excusare.

 

Note a margine

(S.N..) Barones, universitates etc. non posse aliquem rebannire, et gratiare bannitos. vid. quod Farinac. in sua praxi tit. De inquisitis .q. 6 n°. 2. et seq. lib. j. consil. 3. et lib. 2. consil. I49. ubi late an excuset, quod Constit. Clem. viij. et aliorum super hoc editae non fuerint publicatae in partibus, sed solum Romae.

(S.N.) Remiss. et indulgentiae poenarum sunt de maioribus legalibus itaut per quamcumq. concessionem etiam generalem generaliss. non veniant. Boer. decis. 50. n°. I3. Osasch. decis. I0J. per tot. ubi an praescribi pos. et quomodo. ubi vid. Cacher. decis. I0J. ubi n°. (?) etiam n°. I4. quid si praescriptio aut consuet. extet in contrarium. cum seqq.

(S.N.) Barones an possint bannitos rebannire. vid Novar. in suis qq. forens. q. cxxxvij. add. an Episcopus, et Vic.s eiusdem possit haec facere, qui habent in aliquo loco iurisditionem temporalem. Novar. d. q. I02. Ricc. in praxi tit. de poen. decis. ccclvij.

(S.N.) Hodie habes Bullam Felic. record. Clem. viij. qua non solum communitatibus habentibus iurisditionem, et merum, et mixtum Imperium in suis Castris sublata est facultas rebanniendi eos, quos banniverunt, verum nec Barones S. Romanae Ecc. id facere possunt. vid. d.am Bullam incip. in regendis populis editam Anno I92  (sic) die v. ixbris.

Legitur apud Sveton. quod Claudius Caesar imperator neminem exulum nisi ex senatus authoritate restituit.

Quod gratiae, et compositiones cum inquisitis condemnatis, et bannitis ex causa homicidij officiales Sedis Apostolicae fieri non possint nisi supplicationes manu Pontif. fuerint signatae vid. const. ciiij inc. nuper. Pij. 4.

 

Quod d.ni Antiani teneantur singulis I5 diebus facere rationem

de introitibus, et expensis Communis.  R. XXX.

 

Statuimus, et ordinamus quod per dd. Antianos, qui pro tempore erunt singulis I5 diebus fiet ratio de omnibus singulis introitibus, et expensis d.i Communis, et summam ipsorum in scriptis reducere facere per Cancellarium Communis, et ipsas in fine cuiuslibet mensis legi facere in Concilio generali particulariter, et distincte quando fierent ad poenam x librarum pro quolibet ipsorum exigenda ab eis de facto, et sine sententia ferenda.

 

Note a margine

(S.N.) Faciunt ad haec omnia, quae Mastrill. lib. 5. c. ix. copiosissime disserens affert de rationalibus, et conservatoribus Regij Patrimonij, de revisione, computatione introituum, sumptuum, et caeteris huiusmodi, et de muneribus et ad hoc institutis. de Magistr.

(S.N.) Facit Bulla fel. record. Clem. viij super bono regimine status Ecc.i ibi id autem quo accuratius servetur etc. ubi vid. Arist. lib. 6. polit. cap. viij. inquit: necesse est alium esse magistratum, qui rationes repetat, atq. corrigat, ipse vero nil aliud tractet: curant vero hos alij correctores, alij rationales, alij scrutatores, alij procuratores. et lib. 3. cap. 7. ubi de dominio Civitatis agit, tractat etiam de repetundis rationibus.

 

Quod nullus Antianus possit ire in ambasiatorem.  R. XXXJ.

 

Item statuimus quod nullus Antianus possit eligi Ambasiator, quod vadat ad aliquem locum per ambasiatorem extra districtum Civitatis Ameriae, nisi deliberatum fuerit per Dd. Antianos, et decem de populo, vel maiorem partem ipsorum. Et quod si aliquis Antianus iret contra dictam formam in aliqua ambasiata puniatur vice qualibet (omesso "in") x libr. denar., ab eo de facto auferendis per d. Potestatem Civitatis praedictae non obstante aliquo Statuto, quod prohiberet potestatem procedere contra aliquem Antianum, et quod dictus Antianus pro dicta ambasiata nullum salarium habeat à Communi. Et si Camerarius ei solverit, solvat de suo proprio. Et quod nullus Antianus dum esset in officio Antianatus audeat, vel praesumat recipere aliquam simoniam ad poenam 50 libr. denar.

 

Note a margine

(S.N.) Neapoli sine licentia D. Proregis ad Regem Civitas nuncios, seu Ambasiatores mittere non potest, quid si d. licentia petita, et denegata. vid. Jo: Franc. à Pont. de offic. Proregis. tit. de Abundant. Civ. §. vij.

(S.N.) De modo servando in Ambasciatoribus transmittendis. vid. supra hoc eod. lib. rubr. I3.

 

De electione duorum Sindicorum  R. XXXII.

 

Domini Antiani populi, et Cancellarius Communis teneantur, et debeant vinculo iuramenti et ad poenam xx librar. mox auferendarum pro quolibet ab eis per d. Potestatem si contrafecerint fieri facere (1), et eligi in Concilio generali d. Civitatis duos sindicos generales, quorum officium duret spatium sex mensium, qui sindici teneantur, et debeant iurare ad S. Dei Evangelia tactis scripturis interesse saltem unus ex eis singulis Concilijs Populi, et Communis d.ae Civitatis, et in eisdem Concilijs protestari d. Potestati, et d.nis Antianis, qui tunc erunt, quod ipsi non permittant fieri, nec faciant aliquam propositam, quae esset vel esse posset in praeiudicium Communis, vel (corretto) ipsi Communi damnosa, vel quae esset contra formam Statutorum dictae Civitatis, et teneantur etiam similem protestationem facere Consiliarijs existentibus in d.o Concilio quod nullus Consulat supra praedicta proposita contra formam dictorum statutorum. Et si contra dictam formam aliquid proponeretur, vel consularetur facta dicta protestatione, quod dicta protestatione (le ultime tre parole annullate) quod dicta proposita, seu quod consultum est, non valeat ipso iure, quam protestationem Cancellarius d.i Communis teneatur, et debeat ante propositam, si ante fieret, scribere in libro informationum authentico, vinculo iuramenti, et ad poenam decem librarum de suo salario auferendo (sic), possint et debeant sindici dicti Communis conveniri ab omnibus volentibus aliquid petere communi praedicto, et ipsi Syndici, et quilibet ipsorum (2) possint convenire quemcumque debitorem debentem aliquid d.o Communi, et totum processum facere cum eis, tam in agendo, quam in defendendo (3) coram iudice d.ni Potestatis ad Civilia deputato (4), vel coram quocumque alio iudice, vel officiali (5), et servetur ordo iudiciarius inter ipsos prout servaturus inter alias privatas personas. Et si dicti Sindici in eorum administratione commiserint dolum, vel fraudem teneantur ad interesse Communi praedicto. Adijcientes quod si contigerit Rectorem Patrimonij, vel legatum D. N. Pap. rescribere, mandare, vel rogare dd. Antianos Civitatis Ameriae, quod possint, et debeant recipere aliquas supplicationes, et ponere ad partitum in Concilio, vel gratias facere contra form. stat. vel ordinament. vel reform. Communis praedicti, quod dicti d.ni Antiani antequam recipiant dictam supplicationem, vel ad partitum mittant, teneantur, et debeant rescribere ad D. Legatum, seu Rectorem pro parte Communis ad replicandum contra expensis preadicti impetrantis poena cuilibet Antiano contrafacienti x libr. illico imminenti, et quod d.nus Potestas, qui pro tempore fuerit, teneatur, et debeat executionem facere contra impetrantes praedicta, si dictas expensas solvere recusaverint ad praedictam poenam.

 

Note a margine

(S.N.) Romae isti appellantur defensores decretorum quorum officium durat per annum integrum vid. in stat. Urb. lib. iij. cap. xiij. hos Arist. lib. vi. Polit. cap. viij. in fin. appellat conservatores legum.

(1) Sindicorum electio an alias fieri etiam possit à DD. Antianis ut docent mod. Thaur. in suo tract. de iur. univers. part. 2. cap. j. n°. I8. et seq. ubi late qualiter constituatur.

(2) Et semper actionem communi competentem intentare posse vid. per Modern. Thaur. de iur. univers. part. j. cap. 3. n°. I08. et seq.

(3) Sed qualiter dicitur legitime citata Civitas vel universitas Ameriae, nunquid si d.i Sindici fuerint citati: quod non vid. dd. modern. thaur. de iur. univers. part. 2. cap. j. n°. 62. et seqq.

(4) Vid. modern. thaur. d.o tractat. de iur. universitat. part. 2. cap. p°. n°. 64.

(5) Scil. porrigendo libellum iurando de calumnia etc. ut in d.o cap. j. part. 2. n°. 65. et seq. de iur. univers.

 

De non constringendo Dd. Antianos, Cancellarium, vel

Camerarium durante tempore eorum officij:  R. XXXIIJ

 

Statuimus, et ordinamus, quod Potestas Civitatis Ameriae, et eius officiales, vel aliquis alter officialis, cuiuscumque conditionis existat, (omesso "non possit") nec debeat constringere aliqua causa, vel occasione, aliquem stantem in officio Antianatus (1), realiter, vel personaliter toto tempore suae potestariae, nec notarium Cancellariae, nec Camerarium existentem in officio, nec ipsos expellere extra Civitatem, nec possit procedere contra eos occasione alicuius maleficij commissi, nec condemnare, exceptis homicidio, raptu mulierum, rapina, et adulterio, incendio, et falsitate, in quibus casibus contra eos procedi possit, ac si non essent in officio constituti. Sed si aliquis dictorum dd. Antianorum, Notarij Cancellariae, vel Camerarij commiserit aliquod maleficium exceptis maleficijs praedictis puniri, et condemnari per praedictum potestatem venturum, et non per eum potestatem, cuius tempore dicti Antiani, Notarius, et Camer. aliquod maleficium commiserint ultra casus superius nominatos, et si Potestas contrafecerit, solvat de suo salario Communi Ameriae 50 libr. denar. Et ex nunc (2) non habeatur pro potestate, et nullus teneatur ei obedire, et quando placuerit dd. Antianis, et decem de populo, vel maiori parte ipsorum addendo (altrove: "ad D.num nostrum") intiment S. Pont. vel eius Vicario, vel legato, quod mittant novum Potestatem. Jnsuper volumus, et firmamus, quod nullus officialis, seu notarius Civitatis Ameriae, cuiuscumque status conditionis existat possit, et debeat conformare (per "confinare"), vel extra terram expellere aliquem Civem, vel Comitatinus dictae Civitatis quacumque de causa ad poen. centum libr. de suo salario , et vinculo iuramenti, sed si aliquis Civis, vel Comitatinus, repertus fuerit commisisse aliquem excessum seu delictum debeat puniri, et condemnari secundum form. stat. de tali malefic. loquentis.

 

Note a margine

(1) Dum officiales pro universitate laborant debent esse immunes. l. j. l. 2. C. de decurion. lib. I0. Anna singular. 482. contrarium voluit Guid. Pap. decis. 398. Boer. decis. 46. Osasch. decis. 96. Averdan. de exeq. mandat. Reg. cap. I4. n°. 27. part. 2.  distingue cum Rebuff. l. 2. C. de exact. tributorum quod pro patrimonialibus, et mixtis non sunt exempti pro alijs personalibus, requirentibus laborem sunt immunes; ideo pro hospitandis militibus debent contribuere, quia onus est reale.

(S.N.) Hodie pro excessibus, et debitis officiales durante officio conveniri solent in sacra Consulta quae habet superintendentiam totius status ecc.i et cognoscit causas et excessus eorumdem officialium, ad instar Vicariae, quae in Regno de similibus sola , et privative quoad alios se ingerit.

(2) Vid. Mastrill. decis. 28J Aul. Gell. noct. acticar. lib. xiij. c. I3. ubi an quaestores Pop. Roman. à privatis in ius vocari possent.. et c. I2.

(S.N.) Vid. Socin. in suis regul. in verb. magistratus durante magistratu. reg. 306. ubi semper vid. et Jason. in l. j. col. j. et seq. usq. ad med. ff. de in ius vocand. ubi ampliatur , et pluribus modis limitatur conclusio, quod magistratus conveniri non possint; tum addas quod isti poterunt non obstante huiusmodi stat. conveniri pro debito civitatis, et pro eodem capi: vid. modern. ad prox. A.C. lib. j. cap. 36.

(S.N.) Sed huiusmodi stat. cum sint confirmata à Papa, vel Sede Apostol. habeat se locum , ut preadd.i conveniri non possint etiam authoritate superiorum durante ipsorum officio; quod non, quia non intelligitur Papa confirmare  contra (?) se. Felyn. in cap. ex parte n°. 35.

Add. nunquid doctores pro debito praesertim Civili stante oblig. Cam. possint Carcerari. vid. Farinacc. de Carcer. et carcer. q. xxvij n°. 84. ubi firmat carcerari posset, immo n°. 85 asserit carcerari etiam quod non adsit obligat. Camer. et an pro deb.o  Civili possint doctores carcerari regulariter. vid. late per farinacc. d.a q. xxvij. n°. 77. et seqq.

(3) Tali nam casu Potestas procedens contra formam statuti dicitur vim facere, et habetur uti privatus, et propterea ipsi licite resistitur, quia sicuti de facto procedit, ita de facto iure resistitur. .l. prohibitur C. de iure fisci lib. I0. not. Innocent. in cap. si quando extra de offic. deleg. Bald. in .l. ut vim  in 7. q. ff. de iust. et iur. Gor. in .l. j. C. unde vi in fin. Bald. in ead. .l. j. n°. I4. glos. in .l. non videtur §. qui iussu ff. de reg. iur. DD. in reg. quod quis mandato de reg. iur.in. 6. Bart. in tract. qui sint rebell. in verb. rebellando fac. text. in cap. fin. de const. in 6. vid. Clar. lib. v. recept. sent. §. fin. q. xxix n°. 4. et quod si Judex contra privilegium alicuius audeat aliuid attentare, privilegiato resistente non possit conqueri vid. text. in .l. omnes iudices in fin. ub. glos. .C. de decur. lib. x. vid. Marant. in sua disput. p.a n°.34. et seqq.

 

Quod Potestas, et sui officiales non possint aliquid recipere pro custodia alicuius detenti.  R. XXXIIIJ.

 

Potestas (1), miles, Notarius (2), familiares (3) ipsius non possint, nec debeant petere, exigere vel habere aliquam rationem, vel causam, ab aliqua persona pro detentione custodiae, sive alicuius ductione personae aliquid, seu aliquam denar. summam ad poenam 50 libr. denar., quam poenam procurent dd. Antiani accipere pro Communi à contrafaciente in praedictis, et quod praedicti potestas, iudex, et miles, Notarius, vel familiares, et quilibet ad petitionem cuiuscumque petentis debeant capere, et detinere pro executione facienda in Civilibus causis omnem personam obligatam d.o petenti in aliqua re, vel pecuniae quantitate, et si in quo praedictorum defecerint (altrove: "fuerint negligentes") perdant de eorum salario pro quolibet, et vice qualibet decem libr. denar. et teneantur ad interesse partis petentis, et praedicti potestas, et officiales, non possint, nec debeant alicuj detento, cibum vel potum, ad praedictam poenam denegare.

 

Note a margine

(1) Vid. Aegid. Constit. lib. 2. c. xxxv.

(2) Absolutos pro expensis, aut alimentis praestitis an possint retinere. vid. Clar.lib. 5. §. fin. q. lxij. vers.o sed hic incidenter.

(3) Nunquid Custos carcerum teneatur pro culpis, et commissis à se substitutis, vel famulis. vid. Garz. decis. cclxxvj.

(S.N.) Add. multo minus pro facienda iustitia iuxt. constit. Gregor. xiij. inc. ab ipso Pontif. Ann. I574. Anno 3°. sui Pont. quae Bulla licet sit restricta ad cur. Rom. quoad vim coactativam, et sic quoad poenas in ea contentas videatur non habere locum extra curiam Romanam, secus tantum est quoad viam directivam, quia ut dicit Nav. in 3°. notabil. d. Bullae n°. 5. iustitia, et omnis virtus inaestimabilis, et invendibilis. Rot. Rom. quam vid. in una 8 Junij I588. quam habes post. consil. Far. 70. et ib. Far. n°. 9J. ubi intellect. illius bullae.

(S.N.) Add. Poterit tantum pro custodia expensis ipsius decenti occasione debiti aliquid custodiae in diem assignari. infra lib. 3. rubr. viij. Caeterum de poenis Custodum Carcerum , et eorumdem excessibus, et culpis, et quando teneantur ob culpam sui substituti, et ex fuga Carceratorum vid. semper Farinacc. de Carcer. et carcerat. q. xxxj. ubi habes etiam quando custos teneatur ex morte carcerati. et de effractionibus carcerum, et ab illis aufugientibus ib. q. xxx de eximente vero se e manibus Curiae, et militum potestatis . Et quando liceat eisdem resistere impune, vel contra executoribus captos vulnerare, et occidere. Farinacc. ubi supra q. xxxij.  

 

De balistis dimittendis per Potestatem in Communi.  R. XXXV.

 

Potestas Civitatis Ameriae, qui nunc est, et pro tempore erit teneatur, et debeat singulis sex mensibus in fine sui regiminis dimittere, et dare Cammerario Communis Ameriae, seu exactori ad praedicta deputato pro ipso communi recipienti quatuor floren. (1) auri de quibus emi debeant duae balistae (2) pro Communi praedicto, et necessitatibus eiusdem ad poenam dupli ipso facto imminente.

 

Note a margine

(1) Adnotas quod si hic dari per Potestatem Communitatis Balistas statutum esset, et non aestimationem, illas precise potestas, et non aestimationem dare cogeretur. Bartol. in .l. j. C. de Fabr. lib. xj.

(2) Antiquitus ut refert Veget. de re mil. lib. 4. cap. 22 inter caetera instrumenta, quibus adversum arietes Falces testudines aliaq. genera tormentorum huiusmodi obsessi defendi consueverunt erant Balistae, quae, ut inquit ib. Veg. funibus nervis, cordisq. tenditur quaeque (?) quanto plexiora brachiola habuerint, hoc est quanto maiores fuerint tanto spicula longius amittit, quaeque si iuxta artem temperentur, et ab exercitatis hominibus, qui mensuram eius ante collegerint, dirigantur penetrant quocumq. percusserint.

 

De expellendo per Potestatem omnes furiosos.  R. XXXVJ

 

Potestas Civitatis (1) Ameriae teneatur, et debeat expellere omnes furiosos de d.a Civitate ad poenam 50 librar. de suo salar. ipso facto auferend. salvo quod si consanguinei ipsius furiosi vellent ipsum in suis domibus detinere in modum quod nulli noceant (2), qui tunc non expellantur, alioquin expellantur ut dictum est, et Portanarij, et Januarij non permittant ipsos, vel ipsum Civitatem ullatenus reintrare sub d.a poena illico committenda.

 

Note a margine.

(1) Add. quid de hominibus malae vitae ac famae ex sola suspicione de gladiatoribus, facinorosis partitarijs iniuriosis, inhomestis et c. vid. Mastrill. lib. 3. c. 4. n°. 228. et seqq. usq. ad 244.

(Stesso numero) Intelligas hoc. stat. iuxt. term. l. consanguin.(?) §. furiosi. ff. offic. presid. scil. quando consanguinei detineri non valeant. hodie Romae adest Collegium dementium et furiosorum, qui illic detinentur, de cuius privileg. et facultat. vid. in Bullar. in delictis vero quomodo furiosi excusentur. vid.  Farinac. part. j. fragm. crim. in verb. furiosum. n°. 2IJ. et seqq. et quomodo probetur aliquem esse furiosum n°. 230. et seqq. de signis furiosi n°. 238. et seqq. et quomodo probetur per testes n°. 289. et seqq. et an semel furiosus praesumatur talis ib. n°. 3I7. et seqq.

(2) Et qui si alicui noceant an sint aliqua poena afficiendi. vid. text. in  .l. divus Marcus. ff. Offic. presid. et an furor excuset à poena delicti vid. late Clar. §. fin. lib. 5. q. 60 vers.o. item quaero. (?) vid. Tir. in suo tract. de poen. cas. .. (puntini) et nunquid Furiosus dum à furore agitatur aliquem mutilans, vel interficiens efficiatur irregularis vid. Graff. in suis decis. part. 2 lib. 2. cap. xix de homicidio. vers.o I.a etc.

Add. quid de rixosis, et discholis hic quod possunt cogi ad cavendum de bene vivendo de quo vid. Farinacc. in suis Fragm. Crim. part. j. in verb. caut. de bene vivendo n°. 55. et seqq. ubi an is qui praestitit cautionem de bene vivendo possit cogi ad cavendum de non offendendo aliquam (sic) in specie etc. add. quid de ociosis, vagabundis, mendicantibus validis. per Mastrill. de mag. l. c. 4. lib. 3. n°. 2I7. usq. ad 228.

 

De Capiendo filium ad petitionem patris.  R. XXXVIJ

 

Potestas, et quilibet alius officialis Ameriae teneatur, et debeat ad petitionem patris capere, ducere, et detinere, et mittere filium eius in Campanile paglatia ferris et cippis quoties à patre (1) fuerit requisitus ad poenam decem librarum.

 

Nota a margine

(1) Non solum pro iniuria illata patri à filijs ipsorum filiorum causam patri demandatam fuisse, et iuxt. ipsius patris voluntatem determinatam, immo, et iniurias Reip. et delicta in muneribus patrata: Manlius Torquatus cum e Macedonia venissent legati graves quaerelas deferentes de eius filio Decio Syllano, qui cum provinciam obtinuerat, à Senatu petiit, ne quid ea de re statuerent prius, quam ipse causam cognovisset, cui Senatus cum illius causae cognitionem detulisset, domi sedit, solusq. utriq. parti per totum biduum vocavit, tertio die pronunciavit in hanc formam: Cum Sillanum filium à Socijs pecunias accepisse, probatum sit eum, et Rep. et domo mea indignum iudico, protinusq. e conspectu meo abire iubeo. Aulus Fulvius Filium ingenio, litteris, et forma florentem, quando in Catilinae Castra properabat ex itinere retractum occidit, dicens ego te non Catilinae adversus patriam, sed Patriae adversus Catelinam (sic) genui refer. Manut. lib. vj Apoph.

 

De cantonibus, morellis Ostiorum deguastandis.  R. XXXVIIIJ

 

Cantones de angulis, et morellis ostiorum neque regulae (altrove: "tegulae") deguastari per familiam potestatis vel aliquem alium sub poena xxv libr. denar. et praedicta d. Potestas faciat  suis officialibus nota ad poenam centum soldor.

 

Nota a margine

(S.N.) Simile habes Stat. Romae in bullis Pij 4. et Sixt. 4. in facultatibus magistrorum viarum, et quod scalae murelli etc. nec primis gradis scalarum nec merces etc. poni possint in via publica Angel. consil. I8. reperitur n°. 2. et 3. Boss. de via pub. n°. Surd. decis. 42. n°. 8. late Stephan. Grat. lib. j. discept. forens. cap. 84. n°. 25. et seq.

 

De constringendo per Potestatem debitorem alicuius exbanditi

R. XXXIX

 

Si aliquis de (1) CIvitate Ameriae, et eius, et eius (ripetuto) districtus fuerit condemnatus Communi Ameriae, seu eius bona fuerint confiscata, vel annotata Communi occasione alicuius maleficij, vel excessus per Curiam, et talis condemnatus habeat aliquos, vel aliquem debitorem, seu fideiussorem, seu aliquem obligatum sibi aliquo modo vel causa, Potestas, vel quivis alius officialis d.ae Civitatis à talibus fideiussoribus, et debitoribus talis condemnetur de facto (2), sine aliquo processu vel sententia, teneatur exigere pro communi, et cum effectu ad manus Cammerarij facere deveniri, et in utilitatem communis converti dummodo fiat prius discussio (3) contra principalem, 2° contra fideiussorem, 3° contra nomina debitorum. Et si executio sententiarum, condemnationum, et exbanditionum facta non fuerit cum effectu (4), quod in syndicatu competit (aliunde "computetur") ipso facto in salario potestatis, et sui iudicis, et tanto minus recipiant de suo salario: et si non sufficieret quod supplementum condemnetur ipso facto per sindicatores eorum; adijcientes (5) quod constito de solutione huiusmodi ponatur fideiussor per Potestatem, et eius Curiam de facto in vera possessione, et dominio bonorum condemnati pro quanto (aliunde "quarto") minus eius pro dicta bona estimata fuerint per estimatores positos unum per ipsum fideiussorem, et alios per Dd. Antianos Populi, et predicta (sic) locum habeant in praeteritis, praesentibus, et futuris.

 

Note a margine

(1) Not. quod regulariter Civitates non habent Fiscum nisi ex privilegio, vel praescription. cuius initij mem. non extat. Boss. tit. de Fisc. et eius privil. n°. 7.

(S.N.) Add. hodie consanguineos exband. posse per Fiscum cogi cogi (ripetuto e cancellato) ad redimendum bona bannitorum confiscata vid. Bull. Sixt. 4. insert. in constit. March. lib. j. cap. xj ubi etiam quod deficientibus affinibus, et consanguineis cogantur universitates locorum et de privil. Fisci vid. tot. tit. ff. de iur. Fisc. et C. eod. lib. x. cum tit. seqq. Peregrin. eod. tractat. post Boss. in sua praxi in tit. eod. et priv. eius.

(2) Limita, et declara nisi fuerit (cancellato) nisi fuerit dubium an sint debitores exbanditi tunc nam non proceditur ita summarie. l. hi ,qui cum Fisco C. de conven. Fisc. deb. lib. I0. Boss. tit. de Fisc. et privil. eius n°. I8. et seq. vid. Peregrin. de iure Fisc. ... (puntini)

(3) Et not. quod Fiscus non habet privilegium nisi in specie reperitur privilegiatus. glos. in .l. j. C. de pet. haered. et in .l. item veniunt. §. in privatorum. ff. de pet. haeredit. cum simil. rel. Boss. tit. de Fisco, et privil. eius n°. 76. caeterum quando debitor possit opponere exc. excussionis. vid. Carol. de Grass. in suo tract. de except. except. x. n°. 57 et seqq. post Gabr. de Fideius. concl. j. praesert. lim. 32. ubi quod ista exceptio non procedat in fid. pro crim.

(4) De omissis iudices in syndicatu alias nunquid puniri valeant. vid. Bert. consil. 7I. n°. 3. et consil. 92. in princ. lib. j. cum alijs per me add. infr. lib. 4. de syndic. potest.

(5) Vid. Boss. de Fisc. et privil. eius n°. 65. ubi quod etiam de facto creditoribus exbanditi producentibus instrumenta creditorum coram iudice Fisci contra bona ipsius exbanditi, quae fiscus occupavit solvere teneatur. add. modo quod aliquis Fideiusserit de repraesentando aliquem cum obligat. ipsius carcerati de relevando illum indemnem, et iste carceratus aufugit, et condemnatur in poenam confiscat. bonorum nunquid iste fideiussor possit agere contra Fiscum pro relevatione. vid. Becc. consil. 57 per tot. lib. j.

 

Quod notarij Potestatis debeant scribere condemnatos (sic)

in cartis pecudinis, et exemplare in cartis bombacinis.  R. XL

 

Notarij Potestatis Civitatis Ameriae teneantur, et debeant omnes, et singulas condemnationes sententias per eos ferendas in Concilio generali scribere, et exemplare (1) in quodam quaterno cartarum bambacinarum quando ipsum Concilium congregatur; et ipsae sententiae legantur, ita quod concordent sententijs scriptis in (2) originali in cartis pecudinis cum dictis scriptis exemplatis in cartis bambacinis, et postmodum latis ipsis sententijs originale scriptum videl. in cartis pecudinis remaneat penes Cammerarium d.i Communis et d. exemplum penes dictum Notarium, et exequantur, et solvi faciant ipsas condemnationes infra spatium in statuto contentum, et solventibus tales condemnationes per ipsum Notarium Cancellariae de dicto libro Cartarum bambacinarum habita apodissa solutionis per dictum Cancellarium facta dicta solutione condemnationis secundum form. statut. Cancellentur, et praedicta fieri debeant per dictum Notarium ad Cancellarium ad poenam x librarum pro quolibet ipsorum.

 

Note a margine

(1) Idem habes in reform. tribunal. Urb. edit. de Anno sub rubr. de not. §. ijdem non audeant differre.

(2) An fidem faciant si in papiro. vid. not. per Car. Tap. de iur. regni tit. de fid. instrum. in c. cpnsuetudinem.

(S.N.) Add. eosdem notarios teneri  ad custodiam omnium scripturarum ratione officij, et eosdem exhibere habenti interesse, alioquin ob omissionem poterunt conveniri ad interesse. ad not. in l. in l. (ripetuto) si quis ex argentarijs. §. an vero .ff. de eden. quia amissio praesumitur facta  saltem ipsius notarij culpa. vid. late Rot. in causa Romana depositi Veneris 9. Junij I595. coram bon. mem. Card. Pamphil. seniore. et in alia Perusina pecuniaria lunae I5. Martij I6I3. coram Manzanedo.

(S.N.) Hodie habes Bullam Pauli 4. quae est 2J inter illius constit. ubi quos, et quales libros retinere debeant isti Cancellarij, et notarij.

(S.N.) Similem Constit. pro foro Ecc.o edidit fel. recod. Pius Papa v. qua iussit confici inventarium quotannis actorum omnium criminalium praesertim querelarum, accusationum, denunciationum testificationum instrumentorum etc. vid. in d. Const. edita ultima Martij I57J. quod cautum fuit ne sede vacante acta ipsa occuparentur.

 

De electione (1) Cancellarij Communis  R. XLI.

 

Statuimus, et ordinamus quod Cancellarius Communis Ameriae una cum Conciliarijs, et concilio eligatur (2), et eligi debeat per Dd. Antianos Populi Civitatis Ameriae una cum consiliarijs, et concilio x bonorum virorum de populo existentium, et habeat, et habere debeat  .d. Cancellarius pro suo salario tres florenos ad rationem 50 bonenorum pro quolibet floreno singulis mensibus, quae electio fiat (3), et fieri debeat de semestri in semestri.

 

Note a margine

(1) Adverte, quod notarij extra voluntatem (?) creandi  antequam exercere officium notariatus incipiant examini se Subijcere debent sub poena nullitatis, et falsi, et quod notarij à Gubernatoribus, Praetoribus, alijsq. Provinciarum, et Civitatum locorum superioribus praetextu (?) bannimentorum bon. mem. Henrici Card. Caietani olim S. Romanae Ec.ae Camerarij publicati nulliter, et absq. legitima facultate, creati declarantur. vid. Constit. Urbani Papae viij. Sub Data Romae apud S. Petrum. Anno MDCXXXJ. Kalend. Januarij.

(S.N.) Et quod debent esse annales isti actuarij, et Cancellarij in .l. officio .C. de numer. et actuarijs lin. xij. ubi Novar.

(S.N.) Ipsius tamen electio ad hoc ut valeat fieri debet à maiori parte infrascriptorum . qua propter et cap. auditis de elect. l. quod maior. ad municipal. quod intellige scil. de duobus part. concil. .l. nulli cum glos. ff. quod cuiusq. univers. nom. sed refirmat. non valet nisi facta nemine discrepante cas. est in auth. de defensor. Civitat. §. si vero secund. Abb. et dominum Philippum in cap. constitutus. de appellat. vid. Novar. in .l. super creandis. C. de iur. fisci. lib. x.

(2) Add. quod secuta electione istius Cancellarij praesumetur pro ipsa electione scil. quod electus dignus, et idoneus fuerit electus late Menoch. lib. ij. praesumpt. lxxxvj sicut etiam praesumetur quod recte se gesserit in officio idem Menoch. lib. ij. praes. lxxxv.

(3) Add. nunquid expediat, officiales quod sint perpetui magis quam temporales. vid. Mastrill. de magistrat. lib. j. c. xxiij.

 

De officio Cancellarij Communis  R. XLIJ.

 

Statuimus, et firmamus quod Notarius Cancellariae Communis, et Populi Civitatis Ameriae in principio praedicti officij sui iuret, et promittat alteri Notario ipsam promissionem viro scribenti, et stipulanti nomine, et vice Communis Ameriae solliciter, prudenter (1), et legaliter suum officium quod duret ut in praecedenti capitulo expressum est, incipiendo die iuramenti ipsum exercere, et facere inviolabiliter quod officium tale est videlicet continue in Civitate Ameriae moram trahere tempore sui officij, et scribere omnes (2) expensas d.i Communis quae de mandato, et licentia dd. Antianorum fierent, et non scribere expensas, et ea quae contra formam statutorum quoquomodo fierent, et scribere nullo addito, vel omisso omnes, et singulas propositas, et deliberationes antequam consilium congregetur, et non post per Dd. Antianos, et decem de Populo provisas, et confirmatas, et d.a partita Concilia, et reformationes (3) cuiuscumque concilij, adunantiae, vel arrenghae, et ordinamenta, et provisiones deliberata de licentia (4), et voluntate praedictorum Dd. Antianorum, vel quae per ipsos fierent ad bussulas, et palluctas: ita tamen quod ipse notarius legat ante omnia partitas arrengantium, consulentium, et illas mittat ad partitum prout voluerint, et consenserint Dd. Antiani, et non aliud, et credentias sibi impositas tenere donec fuerit publicum, et scribere, et registrare omnes litteras Communis praedicti (5), vel alia cuiuscumque generis instrumenta, et omnia alia necessaria tam in prima, quam in secunda scriptura. Jta quod nemo pro ipsis scripturis habeat aliquid facere (6), et salarium à d.o Communi recipiat inde nullum, et omnium officialium intrinsecorum electiones, iuramenta, et provisiones, quae fierent, et nomina etiam, et condemnationem cum quantitate condemnationis, et causis, et petere, et recipere ipsis in Concilio latis, et de his facere unum librum, et scribere condemnationes cuiuscumque solutiones, et à quo, et cui Camerario fieret tam in libro introitus dicti Communis quam in imargine (sic) cartae condemnationis eiusdem, et ipsam condemnationem postquam ad plenum satisfactum fuerit tam Communi, quam parti, si ad parte (sic) de ea aliquid pertineret, vel pro eo, vel pro aliquo esset lata cassare, et de cancellatione huiusmodi, et solutione suo proprio signo (6), et nominis expressione facere mentionem, et scribere, et assignare cuicumque notario Civitatis praedictae acta sua ad copiandum cuius merito interesset, et saltem omni die lunae cum instantia alijs ad memoriam reducere omnia, et singula statuta, et ordinamenta huiusmodi, et de ipsa qualibet recordatione (7) breviter de sua manu expressa facere mentionem, facere librum specialem (8), et de ambasiatoribus, nuncijs, magistris, et quibuscumque personis expresse ad sold. communis mittendis, vel conducendis, quam de die, quo iverit, vel steterit, quam de die qua redierit, et ad quam horam et quid fuerit ipsum sold. et pro quot diebus, et quot equis, et famulis fuerit ad huiusmodi ordinatum (9). Jta quod de tempore, numero die, et quantitate nulla valeat aliqua dubitatio, vel scritium exoriri, et deposito suo officio de gestis, administrationibus sui officij redderet plenariam rationem cum integra eorum, vel librorum (10), vel illorum omnium debendorum restitutione, et solutione, ij tres dies post depositionem sui officij coram syndicis, ad syndicandum et deputandis praedd. Antianos Populi, qui syndici plenam potestatem (11) habeant in d.o sindicatu, et circa ipsum cognoscendum, expediendum, condemnandum, et absolvendum prout eis videbitur. Et infra tempus praedictum legere debeat praedictus Cancellarius (12) nomina Consiliariorum in Concilio quando Concilia fiunt, et quod d. Cancellarius debeat omnia, et singula supradicta plenarie adimplere, et observare sub poena, et ad poenam xxv libr. denar. Et d. Cancellarius, omnes, et singulas condemnationes eorum condematis solventibus cancellario sine aliquo salario teneatur, vel mercede, sitque suo praesenti salario contentus (13). Et sic plus directe vel per obliquum petere non possit, vel exigere quoquo modo, ac si secus fieret puniatur, ut dictum est, et sufficiat probatio contra eum per denunciantem (aliunde "per sacramentum denuntiantis") cum uno teste fide digno.

 

Note a margine

(S.N.) Romae appellatur Scriptor, et de eo habes lib. iij Stat. cap. xv. et differt à secretario, cuius munus habes lib. iij. cap. xiiij. et de officio et munere Scribarum Universitatis et Populi vid. eod. lib. iij. Stat. Urb. cap. ix.

(S.N.) Facit Aegid. Constit. lib. 2. c. xj.

(1) De hoc vid. in praxi Cancellarij Jacobi Marzarij part. j. ubi latiss. de officio Cancellarij, et eius requisitis. et de nobilitate eiusdem muneris in princ. cuius libris, et scripturis tamquam de pub.o deputati fides omnino praestabitur Cravett. de antiq. tempor. vers.o 4. limitatur. n°. 62.

(S.N.) Add. quod iuxta Aegid. Constit. lib. ij. C. xlviij. debet etiam examen subire nisi addas esse Carpensis Cardinal. additio quae non egreditur fines illius provinciae Marchiae. vid Const. Urbani viij. xij Kal. Januarij MDCXXXJ.

(S.N.) Proposita in Concil. et eorum deliberat. adnot. et rescrib. debet.

Add. ulterius libris istorum et fidibus, seu fidei inde ab eis, vel successoribus exacte de conventis in praesenti Cap.o ac alijs, quae ad eorum officium pertinent creditur, licet non sint notarij. Becc. late consil. 5. lib. p°. requiritur tantum legalitas et attestatio communis in ipsis finibus, et exactis, quod isti sint tales quales se faciunt. vid. Rot. in una Casalensis seu nullius propositivae lunae 4 Martij I596. coram Gypsio De scripturis ex Cancellaria, aut Archivio depromptis quod non probent, nisi habuerint omnia requisita de iure etiam si agatur inter subditos . vid. Rot. in causa Sabinensis Montis Rotundi  Veneris 25 Junij I627. coram Coccino.

(2) Varia secundum diversitatem et temporum Cancellarij sortiti sunt nomina, de quibus vid. Jacobum Marzar. in sua praxi Cancellarij p. j. in princ. alibi Prothonotarius dictus, quasi omnium notariorum regis primus Abb. in c. j. de privileg. Rebuff. in .l. praeclaram .C. de privileg. lib. xij. antiquitus proximi sacrorum scriniorum tot. tit. C. de proxim. sacris scritt. eod. lib. xij. Surg. de Neap. illustr. c. 26. n°. 20. quorum officium fuit Imperatori sicut hodie Reip. et universitati, cui inserviunt supplices libellos in libris registrare, ac in actis referre, et rescripta annotare, subscribendum omnes expeditiones, seu provisiones, et litteras, quae emanant ab ipsa universitate; et consultationes, deliberationes, ac caetera huiusmodi, de quibus hic in praesenti statuto.

(2) Advertant hodie Cancellarij ne quid statuatur aut decernatur in Concilijs contra Constit. Aegid. de qua lib. ij. c. xxxvj rt contra Const. super bon. regim. editam à fel. rec. Clem. viij.

(3) Et quod non subscribat istas, et ullas provisiones sine consensu regiminis iuxta formam Const. Aegid. d. lib. ij. c. xxxix.

(4) Add. quod diligens sit in recipiendis, et legi faciendis litteras dominorum superiorum, eisdemq. registrandis iuxta aliam d. Aegidij Constit. d. lib. ij. c. xlvj.

(5) de salario notariorum vid. Aegid. Constit. d. lib. iJ. c. xlix.

(6) Ex his colligere istum Cancellarium debere esse notarium seu publicum Tabellionem de requisitis ad hoc ut dici extracta publica scriptura et in forma probanti. vid. post Bart. et scribent. .l. si quis ex argentarijs ff. de eden. Rot. in rec. p. j. decis DCxxviij. ubi late, quando scriptura notarij sine signo, et subscriptione probet. et quid de scripturis solo signo Universitatis vel episcopi , absq. alia subscriptione an probent. praesertim in antiquis, quod probent, et praesumi debeat sigillum appositum de mandato ipsius episcopi, vel universitatis. Rot. in causa Tridentina chrismarum (?) Veneris I4 Febraurij MDCXX. quae fuit coram eodem sacrato confirmata 6 Aprilis eiusdem ann. de scripturis inventis in Cancellaria aut archivio sine subscriptione notarij an, et quomodo probent vid. Rot. in causa Sabinensis Montis Rotundi 25 Junij I627. coram Coccino.

(7) Hinc notarius à notando cum memoriae causae fuerit istud officium, et munus constitutum ut not. omnes in c. cum P. Tabellio extra de fid. instrument.

(8) Quibus annotationibus statur, tamquam de his, quae pertinent ad huius Cancellarij officium etiam sine testibus. Rot. decis. I3. n°. 3. et decis. 644 n°. 3. in recent. p. j. ubi vid.

(S.N.) Add. nunquid Clericus possit esse Cancellarius, vel notarius communis, et dato quod de facto fuerit Clericus vel praesbiter ad huiusmodi officium electus, nunquid eius scripturae fidem facerent. de quo Mastr. lib. 2. decis. clix. Carol. de Grass. de effect. Clericat. effect. viij.

(9) Facit similis Const. Aegid. lib. ij. c. xv.

(10) Adde quid si scripturas aliquas amiserit: dic quod tenebitur ad interesse, nisi concluditer probaverit amissionem, et casum ipsius amissionis. l. j. ub. Cagnol. n°. 33. post alios C. de eden. cum ratione officij d.os libros teneretur custodire late Dec. cap. p.o n°. 56. et 53. Communi de probat.

(11) Hinc argue Clericos non posse exerceri officium huiusmodi, quia delinquentes in ipso officio non possent puniri à iudice, seu sindicis laicis. vid. Mastrill. de magistr. lib. 2. c. 6. n°. I0. et quod Clericus ob exercitium officij huiusmodi privilegium fori non amittat. Vincent. de franc. decis. cccclxxix. Ricc. decis. ccccxiij. n°. 3. Ambros. de immun. Ecc. c. xx. n°. 55.

(12) Idem Cancellarius debet habere pro manibus omnia statuta, quae de modo congregandi agunt, ne frustratorij actus fiant, et decreta, et Constit. SS. Pontificum, et quando obstant denunciare deliberantibus et consultantibus, et ubi Stat. et decreta ipsa, et Const. defic. iura communia, de quibus plene Losaeus. de iur. univers. p. j. c. 3. ubi Concil. potest. et auth. Civitatum, et universitatum memoriter teneat. rubr. xlvj. infra hoc eod. lib. de partito, de modo congreg. Concil. lib. v. rubr. lxxxviij.

(13) Officialis nam cui de pub.o merces exhibetur si amplius quaerit, vel exigit ultra constitutum stipendium usurpat, et crimen committit concussionis Sylvest. in sum. in verb. concussio. q. j. nec putat D. Anton. in eius summula. 7. praecept. cap. 8. vers.o si existens quod excuset eum consuet. sicut nec à rapina, unde et peccat, et restituere teneatur certis personis si certae sunt , nisi eis diffic. essent restit. sin minus pauperibus erogare tenetur. Navarr. cap. I7. n°. 93. vid. late de hoc disser. Graff. in suis aur. dec. lib. ij. cap. cxxiij n°. 6. et seqq. ubi vid. omnino. vid. mult. per scrib. ad stat. urb. agricul. cap. vij.

 

Quod Cancellarius Communis reassignet omnia acta

successori suo  R. XLIIJ

 

Quicumque fuerit Cancellarius, seu Notarius Dn. Antianorum populi, omnia acta (1), et scripturas, quas fecerit, teneatur (2), et debeat vinculo iuramenti, et ad poenam 25 librarum denar. restituere successori suo in Cancellaria Communis, et ea penes se habere (3), vel tenere non valeat ullo modo.

 

Note a margine

(1) Add. teneri notar. seu Cancell. custodiri omnia acta, et producta iuxt. not. in .l. j. ubi Cap. n°. 33. de ed. cum alijs supra adduct. quod non solum procedit in eo, cui fuerint caedulae aut scripturae trad. sed etiam in successore nec excusatur si iur. asserat. amisisse, quia praesumitur occultasse. vid. Rot. Roman. in una Rom.a depositi Veneris 9. Junij I595 coram bon. mem. Pamphil. in meis recoll. in verb. notar. late Dec. in c. j. n°. 36. et 33. extra de probat. et in alia Perusina Perus.a (ripetuto) pecuniaria lunae I5 Martij I6I3. coram Manzanedo.

(2) Add. nunquid scripturae repertae Cancellaria, vel Archivio, si non debuerint  requisita publicae et auth. scripturae probent. vid. Caputaq.(?) decis. xlj. p. j. Mastrill. decis. xliij.

(3) Add. quid si fuerint istae scripturae existentes in Cancellaria vel Archivio falsificatae, laceratae, vel subtractae, quis in accusando praeferatur an Cancellarius, vel is, qui habet interesse ex mittilatione,(?) etc. vid. Mastrill.  decis. ccxxxj ubi, quod is praeferatur, qui principaliter  habet interesse.

 

Quod per Cancellarium Communis copietur liber rationum

Communis.  R. XLIIIJ

 

Per Cancellarium Communis Ameriae copietur liber, sive quaternus, in quo sunt scriptae rationes Communis praedicti, et quantitates, quas creditores communis recipere, et habere debeant, à Communi, vel specialibus personis pro ipso (1) Communi obligatis, et unus liber huiusmodi sit apud sacrarium (aliunde "sacristiam") S. Firminae, et alius in Cancellaria Communis.

 

Note a margine

(S.N.) Liber iste rationum in Cancell. repertus an probet contra eum et quomodo vid. Nicolaum de passer. in suo tract. de privatis script. lib. 5 in princ. et quid de ipsis libris rationum officialis de pub.o deputati vid. eundem  in d.o tract. lib. iiij. cap. viij.

(1) Nam debitores universitatis non possunt assumi ad honores, nisi postquam integre satisfecerint l. j. C. de debitor. Civitat. lib. xj. quod secundum aliquos intelligitur de debitoribus ex causa administrationis ipsius Civitatis, nam is solvere recusans, aut detinens delinquere dicitur, secus si ex alijs causis glos. in d. l. in verbo et non aliunde. ubi Rebuff. vid. Montanar. in pragmat. 5. §. I7. administrat. univers. vid. Bull. fel. record. Clem. viij. super bon. regim. Civitatum. add. obligatos pro univeristate teneri in solidum l. j. C. quo quisq. ord. cum l. seq. lib. xj. verum Rebuff. in d. l. j. intelligit, si in solidum fuerint obligati , secus alias, quia fiscus, et universitas non reperitur in hoc (una parola cancellata) privilegiata.

 

De sigillo, el libris Communis sigillandis.  R. XLV.

 

Statuimus, et ordinamus quod sigillum (1) Communis stet stet (cancellato) in quadam cassetta serrata tribus clavibus, quarum quaelibet clavis sit apud unum Antianum una pro quolibet, ita quod tres Antiani habeant dictas claves, et reliqua clavis suspendatur et (scritto sopra) in quadam Cassetta debeat sub claus. permanere apud quartum Antianum, et haec sub vinculo iuramenti debeant observare, et ad poenam unius floreni auri pro quolibet, et quoties contrafactum fuerit Communi Ameriae applicandum, et quod litterae Communis pro tempore faciendae non sigillentur (2) nisi p.o (primo) legantur coram dd. Antianis ad minus trium numero existentium per Cancellarium Communis pro tempore existentem, et quod dictae litterae dicti Communis tam missivae (3), quam remissivae, debeant registrari per dictum Cancellarium, addentes quod bulletta parva dicti Communis sub simili clausul. stet, et retineatur sub poena praedicta.

 

Note a margine

(1) Gaspar Anton. Thesaur. in suis qq. forens. lib. 2. q. I00. multa de usu sigilli quoad Magistratus, de effectu, costod. poena violant. sigillum. etc.

(S.N.) Add. huiusmodi Stat. non posse abrogari ob non usum, aut contrarium usum cum sit factum ratione boni gubernij, nec recipere aliquam paescription. ex doctrin. Franch. in cap. cum de beneficio n°. 4. de praeb. in 6. ubi etiam Arch. n°. 62. vers.o nec miseris et in term. pulchra decis. Rot. Rom. in una concordia S. Petri 2J. Junij I6I0 coram Caudino.

(2) Facit Aegid. Constit. lib. 2. c. xxxix. De multiplici sigillo. vid. glos. ad Aegid. Constit. d. lib. 2. c. xj. in littera b.

(S.N.) Add. quale esse debeat huiusmodi sigill. secund. cpnst. Aegidian. inter const. March. lib. 2. const. 55.

(S.N.) Et not. quatenus hic mentio fit de bulletta parva, quod plura possunt haberi sigilla per Populum ad diversos tamen effectus deputata, ita tantum quod unum pro alio non potest apponi. cap. significasti. et cap. ad nostram. et cap. suggestum de appellat.

(3) De his Dominorum superiorum recipiendis vid. Aegid. Constit. lib. 2. c. xlvj.

(S.N.) Add. sigillo Principis absq. alio credi Alciat. lib. j. consil. 97. n°. I3. et seqq. ed de abutentibus sigillo principis eo suffurato. vid. Farin. lib. j. responsorum crimin. consil. ... (puntini)

 

Quod omne partitum fiat ad bussulas, et palluctas

praeter arrengam  R. XLVJ

 

Ordinamus quod omne partitum, et reformatio Concilij generalis, tam Communis, quam etiam cuiuscumque debeat fieri ad bussulas, et palluctas (1), quarum una sit alba, et alia nigra, cum quibus Conciliarij teneantur mittere unam manum in unam bussulam, et aliam in aliam clausam, ita quod non possit cognosci in quam mittatur pallucta, et bussula, in qua plures palluctae missae invenirentur, partitum obtineat. Et si aliter fieret aliquod partitum, vel reformatio sit nullum, et nulla, et pro cassis, et irritis habeantur, et si plures in ipsis bussulis essent palluctae, quam Consiliarij, seu recipiantur ad partitum palluctae (aliunde "recipientes ad partitum palluctas") ipsa reformatio nulla existat, et mittens plures una (2) pallucta in eis puniatur vice qualibet in cent. libr. denar. et non mittens manum ut dictum est solvat vice qualibet xij libr. denar.: et Potestas teneatur notificare dd. Consiliarijs una vice quolibet mense. Et interrogatis Syndicis (3) partitum fiat ad bussulas, et palluctas modo praedicto; et quoties supra aliqua proposita partitum missum fuerit perditum denuo in eodem Concilio non possit aliquid dici, vel consuli post ipsum partitum super ipsa proposita, et quicquid consuleretur, vel diceretur, vel scriberetur quod (omesso "per") cancellarium scribi non possit ad poenam xxv libr. denar. nec ad partitum mitti, et si contrafieret, non valeat ipso iure, et (omesso "si") ante partitum ipsum plures consulerent, et consilium alicuius perderetur facto partito ad bussulas, et palluctas ad voluntatem dd. Antianorum ad partitum mitti possint Consilia aliorum, si vero ipsa proposita perdita tangeret facta alicuius specialis personae non possit per directum, vel obliquum deinceps in aliquo proponi toto tempore ipsius antianatus praesentis, et si fieret, non valeat, ipso iure, et quod si invenerint plures palluctae missae in bussulis, quam Consiliarij essent, remittatur dictum partitum si videbitur dd. Antianis.

 

Note a margine

(1) Lacedemonis non calculis ut refert Tucididis lib. j. Peloponnesium bell. lib. j. sed clamore suffragia dabant, vel surgendo, et discedendo in locum aliquem.

(2) Et iste incidit in crimen falsi vid. l. paulus. ff. ad l. Corn. et quod amonendus sit ab ordine consiliariorum l. falsi nominis C. de ordin. decur. et quid si diversa suffragia in uno eodemq. negotio. l. eos qui diversa. ff. de fals.

(3) De quibus vid. supra rub.a 32.

 

De bulletta dd. Antianorum apponenda in apodissa

Cammerarij  R. XLVIJ

 

Ut Camerarij Civitatis Ameriae ab inhonesto expendendo modo facilius arceantur (1), statuimus, et firmamus quod Camerarius Communis Civitatis Ameriae etiam deliberatione praecedente, vel dispositione statuti non possint nec debeant aliquid expendere (2), vel dare cuicumque personae, Collegio, vel universitati de pecunia (3), et habere communis praedicti, sine speciali apodissa dd. Antianorum Populi, qui pro tempore fuerint sigillata cum eorum sigillo, vel bolletta parva, et deinde subscripta manu propria Cancellarij dicti Communis, et si dicti Cammerarij contrafecerint, et d.a  apodissa non habita aliquid expenderint de suo proprio (4), et ad ipsorum damnum, et non de pecunia Communis praedicti expendisse censeantur, et reputentur. Ita quod ad exitum Communis praedicti scribi non possit, et quod Cancellarius qui pro tempore fuerit non audeat, vel praesumat ad exitum alicuius Camerarij aliquid scribere (5), seu ponere quod esset contra formam Statutorum, vel non esset deliberatum legitime, et si contrafecerit in praedictis possit, et debeat condemnari tempore sui syndicatus, et ad interesse d.o Communi Ameriae, et quod de praedictis sindicetur per sindicos deputatos ad sindicandum Camerarios d.i Communis aliquo in contrarium non obstante.

 

Note a margine

(1) Add. ad quem spectet lucrum quod facit Camerarius ex pecunia communis exactu vid. Decium consil. vj. per tot.

(2) Alias si expendant quod teneantur de furto. vid. omnino Julu. benign. in annot. ad stat. art. urb. cap. 3. ubi quod statuta de hoc disponentia, sint servanda et c. vid Mastrill. decis. ccxxxviij.

(3) Add. quod Capserij communis, seu pecuniarum eiusdem depositarij semper illas retinere paratos ad usum destinatum debent, nec ad alium possunt usum convertere, et quid si secus fecerint, videas semper Mastrill. decis. ccxxxviij.

(4) Scil. si bona fide, aut per errorem fiat. vid. Mastrill. d. decis. ccxxxviij. n°. 89.

(Nota non individuabile nel testo) Intellige remoto dolo, et fraude, nam si dolose fieret talis expensa non solum de proprio ut hic Camerarius, sed criminaliter puniri acriter deberet vid. Mastrill. lib. 3. decis. ccxxxviij. n°. 89. cum mult. seqq.

(5) De quibus possunt Capserij, et depositarij inquiri vid. Mastr. d. decis. ccxxxviij. inter quae adde unum vulgare si moneta communis iusti ponderis commutent cum minuta, et tonsa ib. n°. 86. et 88.

 

De sindicatu Cammerarij Communis Ameriae.  R. XLVIIJ

 

Quia unusquisque (1) vellicationis (sic) suae (2) tenetur reddere rationem, et Cammerarij Comunis Ameriae, qui pro tempore fuerint, administrant multa, et varia, de quibus congruum est reddere rationem, statuimus, et ordinamus boni exempli gratia (3) quod ipsi Cammerarij sindicentur, et sindicari debeant de gestis, et administratis, et ad eorum manus deventis eorum durante officio per sindicos, et eorum sindicatores positos ad syndicandum Dd. Antian. videl. tempore, qui dd. d.ni Antiani (4) sindicantur una cum eis de commissis (5), et neglectis (6) contra form. statut. Civitatis Ameriae, condemnentur, et puniantur, et quod finito eorum officio, et ante syndicatum praedictum teneantur, et debeant integraliter, et cum effectu etiam nullo petente restituere per quinque dies post finitum officium praedictum, seu eorum calculum rationis Cammerario novo Communis praedicti eorum successori omnes pecuniarum quantitates, et res, et alias, quas per revisionem eorum reperti fuerint plus recepisse, quam expendisse pro Communi praedicto ad poenam 25 libr. denar. pro qualibet die fuerit immoratus, nisi tamen per Dd. Antianos qui pro tempore fuerint foret aliter provisum, et ordinatum. Et hoc capitulum observetur aliquo non obstante.

 

Note a margine

(1) Vid. infra lib. 4. rubr.83. et supra lib. j. rubr. 22. vid. Mundol... (?) de raciocin. et lib. vij huius stat. rubr. xvj.

(2) (Nota non riportata a margine) Vid. Stat. Art. Agricult. cum ib. annot. c. xv. et xiv. stat. Urbis Romae. lib. iij. c. xij. §. teneatur autem.

(S.N.) Quod est generale in omnibus administrationibus late Rolad. consil. 49. lib. j. Menoch. de arb. iud. qq. cas. 209. cum alijs relat. per Fulv. Benign. in annot. ad stat. art. urb. cap. xv. et add. d.um Camerarium posse de pecunijs ad eius manus deventis disponere, et ex eis licet publicis, disponere: nam ex quo de illis ad certum tempus tenentur reddere rationem, ipsorum est periculum , cum non sint dictarum pecuniarum debitores in specie, sed in genere, nec habeant destinatum locum pro illis reponendis. vid. Caball. in suis resolut. criminal. cas. 99.

(S.N.) Secus autem dicendum est in exactoribus, et depositarijs pecuniae communis, quae si fuerint suffurata (sic) ipsi Communi non depositario, et exactori perit Honded. consil. 43. n°. 24. 26. et 62.  lib. j. Paris. consil. I56. n°. 20. usq. ad 27. Dec. consil. 473. n°. 6. late Rot. Rom.a in una farfen. pecuniaria 2J. Julij I6I0. coram Manzanedo.

(3) Vid. Bull. felic. recor. Clem. viij super bono reg. stat. Ecc.i. ib. Fisci vero cuiuslibet loci Procurator. ubi datur forma redd. administr. et exactionis redituum communis et add. ultra praemissa quod si Camerarius semel sui officij, et vellicationis rationem reddiderit, et à Syndicatoribus praedictis fuerit absolutus, ob id habere fundatam intentionem, ut molestari ulterius non possit, et alleganti Communitati errorem calculi incumbit onus probandi Decius consil. 94. n°. 4. lib. p°.

(4) Sed nunquid D.ni Antiani vel Camerarij delinquentes circa idem teneantur in solidum. vid. Boer. decis. 3I0. per tot.

(5) Ad instar tutorum et Curatorum, et uti periuri Caball. in suis resol. crim. cas. qq. n°. 88. et tamquam indigni officio quod gesserunt afficiendi poena ignominiosa secund. eund. Caball. d. cas. qq. n°. I06. Et quando Camerarij in exigendo dicantur negligentes vid. Menoch. consil. 5I8.

(6) Quid de non exactis, quae postea fuerunt effecta minus idonea? tenebitur si eius culpa vel negligentia caeperunt esse talia, sed cui incumbat onus probandi vid. semper Stephan. Grat. in suis discept. for. lib. j. cap. I25. n°. 4. et seqq. ubi quod non sufficiat levis sed requiratur lata culpa. et remissive n°. 5J.

 

De introitibus Communis ordinarijs Ameriae reducendis

ad manus Cammerarij  R. XLVIIIJ

 

Non sine magna utilitatis causa (1) et quiete d. Civitatis adducti sequenti ordinamento d.ni Rectoris Provinciae (2) patrimonij praesentialiter declaramus describi, et declarari proventus, et introitus Communis praedicti reddendo, et exigendo quod exigi, et reddi mandamus, et ad manus Camerarij devenire, tam de gabellis, quam de dativis, et alijs proventibus communis praedicti in forma ordinaria inferius annotata mandantes ex nunx haberi pro ordinarijs (3) introitibus, et exigi posse, et deberi temporibus infrascriptis nisi per Concilium generale temporibus secuturis aliter provideretur. In primis namque volumus, et mandamus in Civitate praedicta, et eius comitatu annuatim exigi more solito Gabella bladi, et leguminis, hoc modo videlicet pro (4) qualibet salma grani, vel leguminis, vel segulae quatuor sold. pro qualibet salm. granis, vel leguminis, vel segulae; quatuor sold: pro qualibet salma speltae, ordei, vel similium duos sold. Et si quis in solvendo d. Gabellam fraudem fecerit, vel commiserit, bladum recollectum in districtu, et allibrata Ameriae 25 lib. den. solvere teneatur (5), et de tali fraude accusari, et denunciari per quemlibet possit, et nomen teneatur in credentia, et secretum, et lucretur tertiam partem d.ae poenae, et de praedictis etiam inquiratur per potestatem d. Civitatis mense Aug.sti cuiuslibet Anni et super ipsa inquisitione examinentur, et examinari debeant saltem quinque homines de quolibet castro Civitatis Ameriae, et de alijs confinantibus prope confines Civitatis praedictae, prout sibi Potestati videbitur, et placebit, et si supradictus .d. Potestas fuerit negligens, aut remissus solvere teneatur, et solvat Communi praedicto pro interesse eiusdem pro poena, et nomine poenae dum de praedictis inquirere et processum facere contempserit (aliunde "obmiserit") 200 librarum denar. retinendas tempore syndicatus eiusdem per Camerarium d.i Communis qui pro tempore erit.

Item Statuimus, et volumus, et ordinamus, et mandamus quod exigatur modo praedicto in civitate praedicta (6) , et comitatu eiusdem Gabella Musti, vedilicet (sic) pro qualibet salma solvantur, et exigantur soldi duo, et si quis contrafecerit in praedictis, puniatur nomine, et forma, qua in proximo capitulo continetur, et contra sic defraudantes, similiter procedatur, et punitio fiat simili modo, procedatur per d. Potestatem ad d.am poenam de mense 9bris. et denunciatores partem lucri habeant, et d.us Camerarius retineat poenam, quam incurreret .d. Potestas propter negligentiam supradictam. Et in dictis casibus Cammerarius, qui pro tempore fuerit d. talis denunciantis de pecunia, quae perveniret d. Communi occasione praedicta d. partem .d. denuncianti contingentem possit libere, et absque poena solvere sine aliqua deliberatione.

Item Statuimus (7) quod in Civitate, comitatu, et districtu Ameriae exigatur gabella Pasculi bestiarum, et vendatur more solito secundum formam Statutorum, et ordin. gabellae.

Macelli Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus (8), et ordinamus quod exigatur in Civitate praedicta Gabella Macelli videlicet Carnium, quae venduntur ad minutum, et vendatur more solito.

Piscium Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus, et ordinamus quod exigatur in Civitate Ameriae Gabella Piscium, et vendatur more solito.

Bestiarum Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus quod exigatur in Civitate (9) gabella Bestiarum, quae venduntur in Civitate, comitatu, et districtu praedicto, et vendatur more solito.

Mensurarum Ponder. Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus, et firmamus quod vendatur mensurarum gabella, et staterae more solito et exigatur in Civitate Ameriae.

Cincinorum Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus quod exigatur gabella Cincinorum, et more solito vendatur.

Generalis Gabella (sul margine sx.) Item Statuimus, et ordinamus quod exigatur Gabella generalis, et vendatur more solito, et colligatur secundum ordin. Civitatis Ameriae.

Item Statuimus, et ordinamus ad manus Cammerarij Communis praedicti deveniri reditus quorumdam Castrorum infrascriptorum districtus, et Comitatus Ameriae, quorum Castrorum nomina, et quantitates certae (aliunde "inter cetera") sunt videlicet

Porchianum 50 libr. Perusin. Annuatim in festo S. Firminae, de mense IXbris

Collicellum                ) videl. xvj sold. inter caetera regular.

Frattucciam                ( quilibet focularis quilibet anno,

Podium                    ) et mense IXbris praedicti,

Sanctifocetulum            ( in Festo S. Firminae.

Sunt addita deinde alia Castra videlicet.

Fornoles

Focium

Machium

Mons Campanus

S. Liberatus.

Item Statuimus, et declaramus ad manus d. Camerarij devenire quantitatem pecuniarum exigendarum, de Maleficijs, et damnis datis.

 

Note a margine

(S.N.) Conc. text. in .l. j. C. de Canon. larg. (?) lib. x. add. tantum Clericos non teneri vid. late per Alex. trentac. (?) lib. j. tit. de iur. fisci resol. v. n°. viij. et seqq. vol. j. var. resolut. vid. Navar. tit. de immun. Ecc. lib. v. concil. iv.

(1) Non nam aliter conservare licet Remp. nisi praestationes importentur in publicum, ex quibus et militares nutriuntur copiae, ut resistatur hostibus, ac per agros, et urbes aguntur excubiae perfruuntur  item reliqui ordines attributis sibi salarijs, reparantur quoque muri, et urbes deniq. omnia alia perveniunt, quae communem subditorum utilitatem concernunt. Novell. I6J. de Provinc. Praesid.

(2) Civitates, quae non recognoscunt supremum principem poss. Gabellas instituere vid. Alex. trentac. lib. i. tit. de iur. fisc. res. v. vol. j. nov. resolut. et quod introitus Communis recipi non debeant nisi per Cammerar. Communis infra lib. 4. rubr. 8J.

(S.N.) De istis vero introitibus quando supersunt quid agendum habes Bull. Felic. record. Clem. viij ed. j. ann. sui Pontif. I592. I5 aug.

(3) Nec solum ista onera imposita à Statuta dicuntur ordinaria, sed etiam quocumq. imposita à Principe vid. Petr. de Ubald. in suo tract. Collectar. n°. 39. vers.o undecimo quinto (?). vid. Pauli v. Constit. qua immunitates ab istis oneribus sublatae; an vero immunitates concessas revocare, et abrogare liceat Civitati. vid. Demosten. in orat. adversus Leptinem.

(S.N.) Add. quod istae gabellae debeant vendi, vel locari plus offerentibus ut per Bull. Clem. viij. de bon. et regim. de quo videas  Dd. in .l. licitatio. ff. de publ. et vectig. Bart. in suo tract. de gabell. part. 2. princ.

(S.N.) Et si quis conduxerit pro uno anno dd. gabellas, et eo elapso exercuerit per aliquot dies et c. nunquid videatur reconducere vid. signor. de homod. (?) consil. 22. per tot.

(4) An deducta impensa vid. Jas. in .l. fructus. num. I9. ff. sol. matr. et seqq. Ista gabella eximuntur Clerici, et Ecc.ae personae vid. in allegata infra Alben (?) Gabellae cum alijs. Civitas nunquid immunitatem concedere valeat. vid. Losaeum de iur. univers. p. iij. c. x. an Concessam expediat revocare. Demosten. orat. in Leptinem.

(5) Vid. infra lib. 5. rubr. 97. ubi de fraude adhibita in gabellis.

(S.N.) Add. nunquid conductor gabellarum huiusmodi non obstante generali renunciatione facta, remissionem mercedis petere possit praesertim, si ex facto superioris usi, frui sit impeditus. vid. Cellastrill.(?) decis. ccxcix. ubi an ob id damna, et interesse consequi possit.

(6) Add. quod si aliquod Castrum, vel Civitas quotiescumq. quotiescumq. (ripetuto) communitas fuit coacta imponere aliquam gabellam, seu collectas pro oneribus substinendis non inveniuntur collectati, aut gravati gabellam seu collectas praedictas solvere inducta ob id dicitur praescriptio libertatis adversus talia onera. Bartol. Ang. Paul. de Castr. et alij in .l. licitatio. §. earum ff. de publican. Castr. consil. 3I4. postremo res illa lib. j. cum alijs add. per Tob. Non. consil. 47.

Et idem dicas 2.um eumdem Tob. ib. n°. 9. si istam gabellam licet antiquam per longus tempus communitas non exegerit ab hominibus alicuius Castri, quod eam amplius exigere non poterit vid. ib.

(S.N.) Vid. Aegid. Const. lib. 4. c. lxxxiiij. contra auferentes, seu imponentes novum pedagium de gabellis non solvendis à padronis Ecclesiastici. eod. lib. 4. c. lxxxv. de non imponendo novas gabellas ib. c. lxxxvj.

(S.N.) Clerici, et eorum bona esse immunia à Solutione istarum gabellarum, quae ab Universitate, et communitate fuerunt impositae. vid Rot. in causa Albensis gabellae Veneris 28 Junij I630. coram Merlino. Diana p. iij. de immun. Eccles. Resolut. xvij.

(7) Clerici nunquid solvere teneantur istam gabellam super iure pascendi impositam ab universitate. vid. Mastrill. decis. xlix. ubi ad partes disserit. post Vincent. de Franch. decis. cxcvij.

(S.N.) Civitates castris, et villis sibi subiectis non posse absq. Papae licentia imponere nova onera vid. Rot. coram Pirrano in una Anconitana fl..(?) I0 Januarij I628. I4 Junij I630. per Donat. Anton. de Marin. quot. resol. lib. j. cap. lxxviij.

(8) Ista est gabella quadreni (?) carnis imposita per Communitatem, qua Clerici, et religiosi non comprehenduntur, nec ad illam neq. sequentem solvendum cogi possunt, sine violatione libert. Ecc. quoad gabellam quadreni carnis à Camera Apost. imposita exceptis regularibus ordinis mendicantium etiam ecc.i sunt comprehensi. vid. Constit. Pij fel. rec. Papae v. pro exceptione Monachorum patrum deinde omnium regul. mendicantium ordinum exemptione edita.

(9) Add. nunquid Communitas postea teneatur istas gabellas pro praedictis solvere? vid. adnot. infra lib. 5 rubr. 58. et nunquid fiscus de bonis , et fructibus confiscatis eiq. incorporatis vid. Petrum de Ubald. in suo tract. de Collectis n°. 78. vers.o trigesimo p°.

(S.N.) Adverte, quod Princeps potest ad libitum unire Castrum alteri Castro, et ipsi alia Castra subdere, et rursus à dominio Regentis Civitatis, vel dominantis (?) eximere praesertim ex causa late Mastrill. de Magistr. lib. 3. c. 2. praesertim n°. 2J. et seqq. Gram. vot. (?) 28. et privilegium exceptionis concessum rursus revocare. Losaeus. de iur. univers. p. .. (puntini) c. xiij. in fin. vid Aegid. Const. lib. j. c. xx.

(S.N.) Nova vectigalia imponi non possunt .l. vectigalia, et per tot. C. nov. vectigal. et de poen. iuris civilis statutis contra talia audentes late agit Farinacc. in tractatu de furt. q. clxxiij. n°. 66. et quod nova imponere vect. sit de reservatis principi, quodq. illum recognoscens non possit illa imponere. vid. ib. Farinacc. n°. 68. et seqq. ubi infert, et extendit prohib. ad Civitates, villas, Castra etc. et quid de Marchionibus, ducibus etc. vid. ib. et Gutt. in suo tractat. de gabell.

(S.N.) Add. praeter hic iniuncta inconsulto principe non posse Civitatem aut Concil. nova imponere. tot. tit. .C. Vectigal. nova instit. non poss. habes praeterea hodie in stat. Ecc.o Bull. à Clem. viij fel. rec. edit. super gravamin. Civit. et Congregat. Ill.morum Card. ad quam datur recursus super praemissis vid. Tob. Non. consil. 47. n°. 8. et seq.      

 

De Pallijs portandis infrascriptis Ecclesijs quolibet semestri.

R. L.

 

Ad hoc ut praecibus (1) Beatorum Firminae, Augustini, Francisci Civitatis Ameriae pacificus status Ameriae conservetur, statuimus, et ordinamus ad honorem, et commudum Ecclesiarum S. Firminae, Beati Augustini (2), et Beati Francisci quod quilibet Potestas Civitatis Ameriae qui veniat ad regimen Civitatis praedictae tempore futuro, et post confirmationem praesentium statutorum ad reverentiam praedictorum (3) Sanctorum de suo proprio salario, et suis expensis, teneatur, et debeat dare, et deferre d.ae Ecc.ae S. Firminae unum Pallium valoris ad minus 25 libr. denar. pro tempore currentium, et Ecc.ae S. Augustini de Ameria sequens Potestas unum alium Pallium d.i pretij tempore suo, et de suo salario, et sequens tertius potestas teneatur et debeat pro tempore suo unum alium pallium de suo salario, et d.i pretij dare, et offerre Ecclesiae S. Francisci de Ameria, et sic currat, et fiat in perpetuum, ita quod quilibet Potestas, qui veniet ad dictam Civitatem, ut supra dictum est unum pallium d.i pretij offerat ut superius est provisum in tempore sui officij, et quolibet semestri, et quod dicta pallia emi faciant rectores praedicti idest potestates qui pro tempore erunt ad regimen praedictum, et ducantur extra Civitatem Ameriae, et in Civitate praedicta portari faciant cum Apodissa venditoris eorumdem, et si quis contrafecerit puniatur, et condemnetur ipso facto in 50 libr. denar. pro quolibet Potestate, et qualibet vice applicandis Canonicis, et Capitulo Eccles. Amerinae pro ipsa Ecc.a et alijs Ecclesijs praedictis, et ad hoc (omesso "ut") dictae oblationes ordinatae (sic) procedant, volumus, et firmamus, quod fiant, ut superius expressum est, et quod fiant in festivitatibus, et temporibus prout dd. Ant. Populi, qui pro tempore erunt, videbitur, et placebit, dummodo ad portationem, et oblationem Cerei deferendi ad Ecc.am S. Firminae per ipsum potestatem offerentem .d. Pallium minime teneatur non obstante provisione facta de praedictis per aliud Capitulum praesentium statutorum.

 

Note a margine

(1) De invocat. et venerat. Sanct. vid. Concil. Trid. sess. xxv. et adde quod etiam superstitiosa antiquitas teste Tertul. in Apologetico Deos, quos tutelares appellabat ipsis urbibus, ac provincijs patronos deligere consuevit, ut eorumdem Deorum tutela incolae servarentur, unde oppugnatores urbium in aggressus initio quondam situ illos Deos evocabant, sed nos rectius edocti falsos Deos detestantes unum Deum colentes apud eundem sanctos amici veri Dei patronos supplices, ac pro nobis inpercessores quaerimus.

(2) Not. quod de iure istis Ecclesijs, seu earundem Rectoribus invitis pro hisce pallijs non potest praetium dari, vel assignari, sicut non potest aliud pro alio solvi, vel tradi à debitore creditoribus. Bartol. in .l. j. C. de fabricens. lib. xj.

(3) Multis de causis propter quas festa sanctorum celebrantur ut late per Gugl. Durand. in suo ration. lib. vij. c. j. ea est praecipua, ut intercessores  habere apud Deum mereamur ut hic et lib. seq. in princ. quos sanctos scil. non solum propter necessitates nostras invocamus sed propter eorundem gloriam, cum sint Amici Dei , filij Dei, haeredes Dei, Duces nostri. de p°. Jo: cap. I3. (due parole cancellate) non dicam vos servos, sed amicos: de 2°. idem Jo: c. j.  dedit eis potestatem filios Dei fieri: de 3°. Apost. ad Rom. cap. 8. si autem filij, et haeredes et c. de 4°. si quis laborat multum, ut ducem inveniat, qui ad mortalem Regem perducat, qui pro se oret, et gratiam apud ipsum Regem inveniat, atq. intercedat, quanto magis nos istos duces genus humani acquirere studebimus, ut interpellent assidue pro nobis Regem Regum viventem in saecula saeculorum?

(S.N.) Add. quod potestas non poterit solvere aestimationem. vid. Jas. in .l. non amplius / n°. I6. §. cum bonorum de leg. j.

Et quod pro huiusmodi probationibus (?) detur interdictum retinendae Afflict. decis. 39 (?).

 

Lib. J.    Finis

 

 

 

Lib.  II.

 

STAT.  AMER.

 

 

De elemosinis pallio et cereis dandis.  R. I.

 

Ut Civitas (1) Ameriae praecibus, et meritis B. Virginis, et Martiris Firminae de bono in melius (omesso "in") pacifico statu conservetur ad honorem et laudem ipsius statuimus, et ordinamus quod Commune Ameriae det, et dari debeat omni Anno in Festo S. Firminae de mense 9bris ipsi (sic) ecclesiae unum pallium valoris aestimati usq. ad valorem ad plus octo florenorum auri si pro minori praetio haberi non possit et unum cereum cerae ponderis quinq. librar. et quod Camerarius .d. Communis qui pro tempore fuerit teneatur, et debeat fieri facere de denarijs .d. Communis, et praetium praedictum solvere possit sine aliqua deliberatione. Et si in praedictis d.us Cammerarius negligens fuerit puniatur, et condemnetur Communi Ameriae in quinq. libr. denar. Insuper statuimus quod Canonici Ecc.ae praelibatae una cum Cammerario Communis Ameriae, qui pro tempore fuerit teneatur, et debeat facere unum inventarium de omnibus pallijs datis, et dandis cum signo dd. palliorum. Et si dd. Canonici una cum dicto Cammerario d. inventarium non fecerint quod priventur in die festivitatis oblationis d.i Cerei, et pallijs: adijcientes quod Camerarius praedictus per duos dies ante festivitatem praedictam requirere debeat, et de mense 9bris Canonicos praedictos, vel maiorem partem ipsorum praedicto inventario faciendo. Et si dictus Camerarius megligens fuerit in praedictis 40 sold. denar. solvere teneatur: et quod d.i Antiani qui pro tempore erunt d.um Pallium emi faciant extra dictam Civitatem Ameriae et in Civitatem ipsam portari cum apodissa venditoris vinculo iuramenti.

 

Note a margine

(S.N.) Felicitatem bonorum temporalium provenire Civitatibus, regnis etc. à pietate, ac recte religionis cultum adversus impios Polit. late dixerit Bozius lib. vj. de Ruin. Gent. et regnor. ac cap ix. S. Aug. auth. sanct. Thom. cap. vero x auth. Concil. universal. et cap. xj. plurium Patrum, ac Sanctorum. et ipsa met veritas in script. sanctis testatur ib. vivo ego dicit dominus: glorificantes me glorifico.

Nam sicut Dei, et SS.mi contemptus redundare potest in malum status Civitatis, infra lib. 4 rubr.76. in princ. ita ver. in bonum ut hic.

(S.N.) Votu Universitates posse ad hoc obligari. vid. Anton. Marin. nov. et quotid. resolut. c. cxvj.

(S.N.) An huiusmodi stat. quae loquuntur de elemosinis dandis possint per eamdem Civitatem revocari. vid. Vin. in com. opin. 780. n°. j. post Bart. in .l. privilegia. C. de sacros. Ecc. late Cacher. decis. 99. n°. I8 et seqq. vid Montemar. in suis pract. q. 493.

(1) Nisi nam dominus Custodierit Civitatem frustra vig. qui cust. eam psalm. I26. hinc est quod Plato in initio legum suarum ut habetur lib. 4. o.ixe (?) ad pietatem Cives suos hortatur: inquiens (?) bonos viros decet sacrificare Dijs, et interesse divinis, nempe illos prosequi orationibus et muneribus alioq. cultu divino pulcherrimum optimum commodissimum ad beatam vitam idq. pro caeteris est decorum etc. et quod Deus nisi (scritto sopra) custodiat civitates frustra homines vigilent, et ipsi soli Deo liberatio, et Urbium protectio sit tribuenda, recte inquit M. T. in Catilin. orat. 3. ib. Quibus ego si me restitisse dicam, nimium mihi sumam, et non sim ferendus: ille, ille Jupiter restitit, ille Capitolium, ille haec templa, ille hanc urbem, ille vos omnes salus esse voluit: Dijs ego immortalibus ducibus hanc mentem quirites, voluntatemq. suscepi; atq. ad haec tanta indicia perveni: et ut liegitur apud Livium lib. ..(?) Camillus inquit liberata urbe ab obsidione Gallorum; Intuemini horum deinceps annorum, vel secundas res, vel adversas invenietis omnia prospere evenisse sequentibus Deos adversa spernentibus etc. apud quem etiam legitur , ut dum Galli obsidebant urbem sacrificium erat statum in quirinali colle Fabiae gentis, atq. ad id faciendum. C. Fabium dorsum (?) Gabino ritu cinctum, et sacra manibus gerentem per medias hostium stationes egressum nihil ad vocem cuiusq. terroremq. motum in Quirinalem collem pervenisse, ibiq. omnibus solemniter peractis eadem revertens similiter constanti vultu graduq. satis sperans propitios esse Deos incolumis in Capitolium ad suos redijt, miraculo audaciae, et religione motis gallis. Hor. lib. iij carmin. Od. vj ostendit multa Romanis imminere ob contemptum religionis (corretto) : ib. Delicta maiorum immeritus lues

Romanae: donec templa refeceris,

Aedesq. labentes Deorum, et

Foeda nigro simulacra fumo, etc.

Jam bis Monaeses, et Pachori manus, etc.

 

De luminarijs faciendis in festo S. Catherinae Virginis

R. IJ

 

Ad hoc ut Amerina Civitas (1) semper in libertate conservetur (2) praecibus, et meritis B. Catharinae Virginis, statuimus et firmamus quod dd. Antiani Civitatis praedictae, qui pro tempore erunto omni anno in festo S. Catherinae teneantur et debeant accedere ad d. Ecclesiam, et secum expensis Communis perducere, et portari facere unum Cereum cerae valoris aestimati centum soldos, et dictum cereum offerre, et dare Monasterio S. Catherinae praedictae ad hoc, ut continue accendatur (3) in d. Ecc.a dum divina celebrantur; et praedicti dd. Antiani facere teneantur vinculo iuramenti, et ad poenam x librar. pro quolibet ipsorum, et Camerarius d. Communis d. cereum emere de pecunia Communis ad dictam poenam de luminarijs. (4)(Le due ultime parole si riferiscono probabilmente al titolo della r. seguente)

 

Note a margine

(S.N.) Voto quod Universitas ad hoc obligari possit. vid. Anton. Marinum in suis resolut. quotid. cap. cxvj. post Roder. (?) in sum. p. 3. c. 59. n°. 3.

(1) Add. quod si Civitas sit solita oblationem, vel certum quid Ecc.ae dare illud per statutum mutare non potest. Panorm. in cap. Abolendae de Sepult. Bartol. in .l. privilegia .C. de Sacros. Ecc. Sylv. in verb. decima. §. 5. et quod pro huiusmodi praestationibus detur remedium  retinendae, et implorari possit officium iudicis etc. Afflict. decis. 395. cum ib. Add. Put. decis. 280. lib. 2. vid. Cacher. decis. 99 n°. I8 et seqq.

(2) Nisi nam dominus custodierit Civitatem frustra etc. Psalm. I26. ubi inquit Cassiodor. non credant aliquid humanas vigilias praevalere, cum sola divinitas incursionis pericula possit arcere: quod expressius habetur Psalm. 59. ib. da nobis auxilium de tribulatione, quoniam vana est salus hominis: In Deo faciem virtutem , ipse ad nihilum deducet tribulantes nos: verum quia id propter nostras culpas non meremur, ideo levare opportet oculos ad montes cum eodem propheta, hoc est ad sanctos, unde veniat auxilium nobis. Psalm. I20. et contra eos, qui perverse negant intercessionem Sanctorum recurras semper ad Franc. Panigar. in suis praelect. contra Calvin. lect. xiij. part. 2. Cardinalem Bellarmin. adversus Jacobum Angliae Regem in sua apolog. cap. j. et aliqua per nos breviter adnot. ad Syn. Amerinam cap.

(3) Add. Cereorum, et luminarium usum antiquissimum in Ecc.a Hyeronimus contra vigilantiam referente Cardin. Stanislao Nosio tit. de Ceremonijs à rebus sumptis contra quem Xpus non indigebat unguento, nec martyres lumine cereorum, et tamen illa mulier in honorem Xpi id fecit, devotioq. eius mentis recipitur, et quicumq. accendunt cereos secundum fidem suam mercedem recipiunt.

(4) Romae habes id servatum usq. ad haec tempora, cum templis divorum cerea dona, et vasa argentea à Conservatoribus urbis offerantur. passim.

Adverte quod vastitates, et ruinae temporalium nascuntur ob defectum virtutum, virtutum defectus ob deficientiam religionis, et amicitiae Dei, à quo sunt, moventur, et conservantur, ac augentur cuncta, ut ipsum quantum fert eorum naturam participent, et eo reducantur in ipsum, à quo omnis boni multiplicatio, et perpetuitas emanat, unde Tob. filio suo:  memento fili, quod pauperem vitam gerimus, sed si timueris Deum habebis multa bona. Tob. c. 4. in fin.

 

De luminarijs faciendis in festivitate B. Mariae Virginis de mense

Augusti, et S. Firminae de mense IXbris. (1)  R. IIJ

 

Ut praecibus et intercessionibus gloriosae Virginis Mariae (2), et B. Firminae advocatae Communis Ameriae adiuvemur semper, et de bono in melius praesens pacificus status noster augeatur, idcirco statuimus, et ordinamus (3), quod omnes iudices, Medici, et Notarij, Spetiarij, et Mercatores vendentes granum ad retaglium, Lanardi (sic), et omnes exercentes artem lanae, omnesque magistri lapidum, et lignaminum, Fabri, Macellarij, et caeteri habentes matriculam, sive portantes, sive portari facientes cereum in festivitatibus supradictis (4), de quo Cereo, seu Cereis, fiat requisitio si fieri est consuetum in vigilia S. Mariae de mense Augusti, et in vigilia S. Firminae de mense IXbris debeant et teneantur associare eorum cereum, videlicet quodlibet cereum suae (5) artis hoc modo, et forma videl. quilibet iudex debeat portare dd. Festivitatibus S. Mariae de mense Augusti, et S. Firminae de mense 9bris unum cereum cerae ponderis unius librae, et quilibet alius de d.a matricula videl. medicus, Notarius,et Spetiarius portare unum cereum ad minus ponderis d. librae cerae. Et quilibet alius mercator vendens pannos ad retaglium debeat portare ad sociandum eorum cereum cerae ponderis (6) unius librae, et non ultra, et quilibet alius exercens artem lanae pro se portare debeat similiter cereum unius libr. cerae: Caeteri vero de d.a matricula portare debeant cereum saltem ponderis quatuor unciarum, Caeteri autem scripti in numero matricularum seu matriculis aliarum artium (7) Civitatis Ameriae portare debeant temporibus supradictis videl. magistri facientes artem pro se cereum saltem madiae librae cerae, alij vero ultra magistros praedictos hoc est discipuli, et alijs cum dictis magistris commorantes, artem exercentes portent saltem cereum trium unciarum cerae (8), et quod potestas ante quindecim dies id. ante festum S. Mariae de mense Augusti (9), et festum S. Firminae de mense IXbris, et in vigilijs dictarum festivitatum d. Potestas legi faciat omnes matriculas artium .d. Civitatis publicae  (sic) in Platea Civitatis Ameriae, et non reperti ibi cum cereis ut dictum est punctentur, et punctati puniantur omnes debentes portare cereum unius librae ut dictum est, et non habentes iustam causam excusationis, quam omnes punctati facere teneantur infra tres dies ex tunc per se secuturos in 40 sold. alij vero in x sold. qui punctati fuerint .d. modo, quam poenam .d. Potestas de facto solvi faciat cum effectu Cammerario Communis Ameriae, et si .d. d.nus Potestas negligens fuerit in praedictis puniatur, et condemnetur tempore sindicatus in x libr. denar. pro quolibet punctato, et legitime non excusato. Adijcientes quod in vigilijs dictarum festivitatum .d. dd. Antiani Populi, et Cancellarius, qui pro temporibus praedictis erunt habeant, et habere debeant unum cereum cerae pro quolibet ponder. trium libr. et non plus, et Camerarius praedictus solvere teneatur de pecunia d.i Communis absque aliqua deliberatione, ut hactenus consuetum est.

 

Note a margine

(1) De cereis faciendis per Syndicos Castrorum infra lib. 5. c. 75.

(2) Add. Sind. Castror. in Fest. S. Mariae de mense Augusti eosdem cereos portare debere. vid. infra lib. 5. rubr. 75. nec non in festo S. Firminae de mense 9bris. ib.

(3) quasi omnes suorum munerum decimas, dona, et oblationes offerentes gratias acceptae, et conservatae incolumitatis, ac prosperitatis praecibus B. Virginis, et Martiris annis singulis devotissime referant.

(4) Add. Cur potius in festivitate assumptionis B. Virginis, quam in nativitate? R/ quod maxima est Festivitas assumptionis B. Virginis, et cum maxima Festivitate celebrat S. Mater Ecc.a et quidem iure merito ut not. qualis (?) in cap. alma mater. §. pen. de sent. excom. lib. 6. refer. Roland. de invent. in princ. n°. 5. et seq. Surd. Consil. I22. n°. 94 lib. p°.

(5) Add. quid qui istarum artium si moriatur intestatus sine agnatis, vel cognatis, an artis Collegium praeferatur fisco in successione sic ab intestato sine haerede defuncti? dic quod sic ex his, quae Mastrill. de magistrat.  lib. iij. c. x. n°. 372. et seqq.

(6) Artis huius fuerunt maxima incrementa, itaut illam exerceri facientes ex privilegio non amitterent nobilitatem.

(7) Nota hic tantum de artificibus mentionem fieri, quorum appellatione non comprehenduntur mercatores, nam proprie est mercator, quicumq. comparat rem, ut integram, et immutatam vendendo lucretur. qui vero ut opera sua in aliam formam redigat artifex dicitur. vid. Strach. de mercat. p. j. in princ. n°. 23. et seqq. de utilitate artificum multa Aristot. in libris Polit. et Patrit. in sua Rep. de Mercatoribus Plutarch. in vita Thalet. vid. Carol. de Grass. de effect. Cler. effect. vj. n°. 36. et seqq. ubi late in quo differat negotiator ab artific.

(8) Dd. cerei fieri debent de collectis indicendis per rectores artium inter artifices pro rata ut habetur infra lib. 5. rubr. 23. et si quis plures exercuerit artes à cuiusq. artis rectore compelli potest officio iudicis ut solvat collectas pro dd. cereis impositas cuiusq. artis vid. ib. et quod potestas, seu quilibet alius iudex rectoribus artium tantum pro praedictis tantum pro alijs requisitus debeat ferre auxilium et favorem. eod. lib. 5. infra rubr. 29. et quod artifices clerici contribuere teneantur et cogi possint à consulibus. vid. Anfrer. (?) de Potest. secul. super ecc. person. reg. p.a lin. xvj.

(9) Caeterum de cultu, et veneratione Sanctorum per scrib. extra in c. j. de reliq. et Ven. Sanctorum et de ipsorum invocatione Cardinal. Stanislaum Nosium c. lviij. de spe, et orat. Concil Trid. sess. xxv. de invocat. venerat. et Reliq. Sanctorum.

Et quod sola religio faciat nos differre à  brutis vid. Stanislaum Nosium pulchre disserentem in prohemio sui operis, ubi, quod homo nascitur ad Dei contemplationem, et quod omnis iustitia sine ipsius Dei cognitione similis est corporis sine capite. et quod Cultus divinus, sive Religio proprie fide, spe, et charitate interius constat, exterius paucis ceremonijs exterius exercendis, quibus tamquam quibusdam signis suam fidem, spem, et charitatem erga Deum ostendat. vid. ib.

 

Quod Potestas teneatur accedere ad Ecclesiam (1) S. Firminae

R. IIIJ

 

Ad honorem, et reverentiam Omnipotentis Dei, et BB. Martirum Firminae, et Olimpiadis, capitum, et gubernatorum, et protectorum Civitatis Ameriae statuimus, quod quicumque fuerit electus in Potestatem .d. Civitatis eadem die qua venerit ad praedictam Civitatem antequam descendat de equo teneatur, et debeat ad poenam 25 librar. denar. accedere ad Ecclesiam S. Firminae, et ante dictam Ecclesiam deequitare, et dictam Ecclesiam reverenter intrare, et ad altare (sic) accedere, et ibidem offerre quicquid ipsi d.no Potestati videbitur, et placebit.

 

Note a margine

(1) Templa cur instituta, et in quo Ecc.ae à templis, et basilicis differant vid. Stanislaum Nosium Cardinal. tit. de Caeremonijs à loco desumptis. c. xc. ubi inter caetera cur templa sanctorum nominibus vocentur.

(S.N.) Add. quod D. Potestas sive D.ni Antiani in d.a Ecc.a S. Firminae consueverunt ab immemorabili fere tempore post episcopum, et ipsi assistentes dignitates canonicis, et reliquis anteferri, et esse in quasi possessione sedendi in digniori, et altiori loco dum d.i canonici recitant vesperas, et aliud officium in choro, quod non est inconveniens, quod magistratui, et laicis honores, et proheminentiae habeantur uti o..xis (?) d.ae Ecc.ae. Abb. in cap. nobis in ultim. not. de iur. patron. Roch. eod. tit. in verb. honorificum n°. 99. quo fit ut absq. facto, et culpa d.a possessione non possint spoliari. vid. Rot. in una Calaguritan. prohemin. lunae 26 Junij I589. coram Gipsio. ubi quid si mutaretur situs Ecc.ae etc.

(S.N.) Facit id quod legitur in .l. observare vers.o hoc etiam eum observare oportet .ff. de offic. procons.ubi Imperator mandat servari solitum circa ingressum. et .l. si in aliquam. ff. eod.

Add. teneri Potestatem, et populum in sollemnitatibus maioribus ad Ecc.am Cathedralem occurrere. (sic) vid. in Concil. Agathens. circa tempor. Celest. pap. j. cap. 63

 

De reddendo ius summarium pijs locis  R. V.

 

Statuimus, et ordinamus, quod potestas, et eius Curia, et qui loco eius fuerint teneantur, et debeant plenum ius summarium reddere, et facere Prioribus, et Antianis fraternitatis S. Mariae laicorum de Ameria, et quibuscumque alijs pijs locis (1), seu sindicis, et procuratoribus eorum sine salario, et oblatione libelli, et sine strepitu, et figura iudicij, et de pecunijs et rebus alijs ipsis debitis per quoscumque et potestas non possit Priores, et Antianos praedictos capere ad aliquod officium recipiendum per Commune sibi datum, donec eorum officium duraverit. Adijcientes quod domus S. Mariae praedictae semper debeat protegi, et defendi contra quemcumque pro Commune Ameriae, et eius officiales, et Potestas, qui pro tempore erit summarie (2) omnibus exceptionibus remotis teneatur, et debeat exequi testamenta, Codicillos, et omnia alia instrumenta, quae producerentur coram eo in favorem fraternitatis, et habeatur ipse prior pro legitimo administratore domus praedictae si fuerit publice (3) electus per homines de Ameria, qui congregati fuerint more solito ad Concilium .d. Fraternitatis ita quod contra ipsum Priorem exceptio aliqua quod non sit Prior, vel similia opponi non possit ad poenam decem librar. opponenti pro qualibet vice, et nihilominus d.a oppositio non teneat, et quod oblati, vel offerendi in futurum quibuscumque locis pijs teneantur, et cogi debeant per Potestatem, et eius officiales ad solvendum omnes dativas pro Commune Ameriae imponendas, et subire omnia onera realia, et personalia, et gabellas Communis praedicti propter oblatos Communis Ameriae, et in futurum offerendi quod nullum onus subire debeant, et etiam  propter oblatos, offerendos Fraternitati praedictae pro quibus ipsa fraternitas solvat, et solvere debeat quolibet anno lib. (aliunde "pro libra") ipsorum, et cuiuslibet eorum videlicet pro quolibet centenario à catastris, et in catastris Communis, xx sold. hoc tantum expresso quod gabellas omnino solvere teneantur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid Tirag. de prin. piae caus. prin. I57. sed nunquid ob id procedi possit in dieb. fer. in hon. dei de quibus infra lib. 3. rubr. 24. vid. Tir. ib. privil. I56.

(1) Quod causa piorum locorum etiam apud iudicem secularem tractari possit, sed (aggiunto sopra) iuxta canon. sanctiones. vid. Cavarr. de testam. in cap. relatum cl. j. n°. j. an vero deferendum sit appellat. in causis favore piae causae. vid. Stephan. Grat. decis. March. decis. I00 n°. 6. et per Franc. in rubr. col. vij. vers.o 3°. praemitto. de appellatione sicut etiam quod opera pia sint iurisditione Ecc.ae immo quod de illis Judex secularis non possit se ingerere, et laicus pro re pia trahi valeat ad Judicem Ecclesiasticum multo magis si habet connessionem Spiritualitatis. vid Grillenzon. consil. xx.

(S.N.) Et sic lim. ea quae habentur supra lib. j. rubr. 28. conc. §. item tria onera. inst. de excus. tutor. lim. ut ib. nisi fuerit affectat. si voluerunt poterunt tantum obire minus antianatus. arg. §. minores cum §. seq. de excus. tutor. Quid si huiusmodi excusatio admissa non fuerit? appellab. glos. in §. qui excus. inst. de excus. tutor. idq. infra x dies. Bal. in .l. si adscribatum (?).C. de appellat.

(2) Summarie si procedi oporteat ut hic, sufficit qualis, qualis (ripetuto) petitio absq. conclusione Clem. saepe (?) de verbor. signific. Card. Mantic. decis. cxllllj. n°. j. et seq.

(Stesso numero) Nunquid alias appellatione locorum piorum veniant fraternitates vid. semper Gabriell. consil. I62. lib. j. ubi etiam nunquid gaudeant privilegijs piorum locorum et quod Hospitalia gaudeant eisdem immun. exempt. privilegijs quibus gaudent Ecc.ae vid. DD. in .l. omnia C. de Ep. et Cleric. Farinacc. de Carcer. et carcer. q. 28. n°. 36. Mascard. de prob. lib. 2°. concl. 869. n°. I3.

(3) Quod Priores, ea administratores locorum piorum sint ad instar tutorum, et quomodo subicijantur (sic) superioribus vid. Decium consil. 72 lib. j. et ut dicatur fraternitas legitime citata sufficere si citetur eius priores, vel administratores, qui si negaverint se esse tales statur nihilominus relationi nuncij dicentis se citasse tales priores d.ae fraternitatis. vid. Mandos. in commission. executor. vers.o 6°. vero fuerunt intimatae. etc.

 

De cereo faciendo in vigilia S. Firminae per Potestatem

suis expensis.  R. VJ.

 

Potestas Civitatis Ameriae ad honorem Dei, et S. Firminae (1) maioris (2) Eccles. Amerinorum teneatur, et debeat fieri facere de sui pecunia unum cereum cerae, et illum accensum portari facere cum comitativa dd. Antianorum Populi, et aliorum, qui fuerint ordinati de sero in vigilijs festivitatum praedictarum , et mane in celebratione missarum facere retineri accensum, et ipsum cereum, et residuum d.i Cerei offerat seu offerri faciat in altare .d. Eccles. remanendo: et praedicta teneatur facere vinculo iuramenti ad poenam x librar. denar. ipsi Eccles. applicandar. et debeat esse Cereus sex libr. non obstante quod in Electione non dicatur.

 

Note a margine

(S.N.) Oblationes cereorum antiquissimae unde apud M. Tull. de officijs omnibus vicis statuae factae sunt ad eas thus, et cerei.

(1) Vid. supra lib. eod. rubr. j. Cardinal. Baron. in not. Martirol. die xxiiij 9mbris. et Kal. Xbris. ubi de martirio S. Olimpiadis.

(2) Quae fuit aedificata circa Ann. DCCCVIIJ. Adriano IJ. Pont. Max. quingentis amplius Annis postquam S. Virgo, et martir victoriae palma insignes recepta fuit in Caelum. vid. Anton. Mariam Grat. eiusdem Ecc. Praesulem de inventione, et translatione corporum SS. Mart. Firm. et Olymp. ad fin.

(S.N.) De processione facienda in festo sancti, vel sanctae patroni, vel patronae, vid. in sacerdotali. p. 3. cap. xvij. ubi quod congregato Clero, et populo, praeparatis omnibus secundum Ecc.ae facultates paramentis, reliquijs, et cereis 3.a inc. etc.

 

De faciendo et portando Cereo in festo S. Mariae

de mense Augusti  R. VIJ

 

Ordinamus, et statuimus ad reverentiam, et honorem beatissimae (1) et gloriosae matris d.ni n.ri Jesu Xpi de mense Augusti expensis Communis Ameriae fiat quidam cereum cerae ponderis x librar. quem portari faciat Camerarius Communis de sero cum Jmagine B. Virginis (2) Mariae accensum ante eam dum per Civitatem ducitur, et similiter de mane ad missam maiorem continue accensum donec missa solennis cantetur. Et post haec residuum .d. Cerei Camerario fraternitatis detur, et assignetur. (3)

 

Note: a margine la (1) e la (3); la (2) scritta oltre la chiusura del 2° libro.

(1) De supplicationibus hisce seu processionibus, et ritu antiquo Ecc.ae vid. Jo: Stephan. Durand. de ritibus Cathol. Eccl.ae lib. 2. c. x.

(2) Iste ritus deferendi Imaginem B. Virginis in vigilia assumptionis eiusdem Romae habuit originem: nam ut refert Rut. Benzon. de Anno Jubilaei lib. 3. cap. 15. de Ecc.a S. Jo: lateran Veneranda Imago Salvatoris ab Antiquissimo tempore usq. ad tempora Pij .V. in nocte Festi assumptionis B. Mariae Virginis Romae, tota confluente Civitate devot.me ac religiosiss.me innumeris adhibitis luminibus omnium artium scholis, non sine magna aemulatione concurrentibus processionaliter à toto Romano Clero ad Basilicam S. Mariae Maioris deportabatur, et per octo dies consequentes in medio eiusdem Basilicae cum imagine dictae Virginis, in eadem existente habebatur, ubi multitudo confluentium ad instar perennis fluminis indies (?) cernebatur. Navenus Benzonius.

Petr. Cluniacen. lib. 2. de Miraculis cap. 30. refert miraculum factum in Basilica S. Mariae Maioris in Festo assumptionis B. Mariae Virginis: de mane Romanus Pontifex à primis vesperis usq. ad 2.as cereos ad huiusmodi templum deferebat illosq. illic relinquebat relictos autem cum eodem cerae pondere, quo attulerat plane recipiebat integrosq. domum adportabat.

(3) Facit cap. semel Deo extra de regul. iur. ubi Den. et ceteri: non nam licet ad alios usus res ad divinum cultum destinatas convertere.

 

 

Finis S.di lib.

 

 

 INCIPIT LIB. III

CAUSARUM CIVILIUM.

 

 

De citatione in civilibus  R. J

 

Civis, vel habitator Civitatis Ameriae in Civilibus causis citatus per Castaldum Communis Ameriae ore tenus, teneatur comparere coram Potestate, seu iudice eius termino, quem dictus Castaldus duxerit prefigendum: ad domum autem Citatis sequenti die ante tertiam compareat d.o modo suo adversario de iustitia responsurus, si die Citationis, vel infra ipsum terminum esset in Civitate Ameriae, et quod fuerit, vel non fuerit in Civitate praedicta stetur relationi d.i Castaldi, si vero non esset in Civitate comparere debeat infra duos dies post Citationem de eo factam, comitatensis autem, seu districtualis seu extra Civitatem ad burgos habitantes citatione ore tenus (1) , vel ad domum sequenti die proximo post ipsam Citationem non comparuerit, in termino praedicto ante vesperas, vel post, si partibus videbitur, et fuerint concordes, quo scil. modo debeant comparere, si vero citatus non comparuerit in termino praedicto sibi statuto comparente actore, et suam Contumaciam accusante, solvat pro banno vice qualibet quinq. sold. Si autem citatus comparuerit accusans contumaciam actoris non comparentis in termino ipse actor eam poenam Communi solvere teneatur utriq. et in utroq. casu poena retenta, et reservata secundum ius commune, quod reficiantur expensae, et veniant ad immissionem tenutae ex primo decreto. Citatus autem (2) personaliter non comparens in termino accusationis assignato ab actore in contumacia habeatur, et pro mero contumace (3). Et ad domum oretenus Citatus eodem modo accusatus non comparens in duabus citationibus merito contumax habeatur, et in utroq. casu contra (aggiunto sopra) contumacem huiusmodi tamquam merito contumacem procedatur secundum formam Statutorum suo adversario postulante (4). Et quibus (altrove "quilibet") Castaldus ad petitionem cuiuscumq. petentis, sine aliqua Commissione, vel mandato Potestatis, vel iudicis, vel alicuius eorum possit, et debeat citate quemlibet hominem, et personam in Civilibus causis praedictis, et etiam teneatur, et de huiusmodi citatione stetur relationi suae, et pro legitima, et idonea, et tali modo citatus quo supra non comparente, habeatur pro vero, et merito contumace. Citatus vero in p.a Citatione non comparens, ex inde in ante citetur expensis ipsius Citati, et haec omnia valeant iure aliquo non obstante. (5) Si vero debitor alicuius sit defunctus dd.i Castaldi possint, et valeant citare ad petitionem creditoris volentis aliquid petere contra ipsius bona haereditatis, vel heredes (sic) ipsius, et volentes esse haredes (6), et pro haeredibus respondere, et bona defendere ut haeredes, et pro haeredibus respondere, et sub nomine appellativo praedicti proprijs nominibus non expressis, et referre citationem factam de eis d.o modo, et praedicta Citatio, et relatio dummodo facta tenet, et valeat, et ipse, ad cuius petitionem d.a Citatio, et relatio facta (7) esset possit, et valeat contumaciam accusare simpliciter contra eos ac si eorum propria nomina fuisset expressa. Jta quod dicta contumacia (8) afficiat eos non comparentes, et sint, et reputentur ex tunc legitimi contumaces iur. can. vel civil. vel municipali, non obstantibus quae in contrarium loquerentur. Et praedicta locum habeant, et obtineant plenam roboris firmitatem in praeteritis praesentibus, et futuris, et in omnibus processibus etiam iam finitis. Adijcientes quod processus facti, et faciendi contra ipsos haeredes innominatos valeant, et teneant, et plenam obtineant roboris firmitatem, dum tamen tales haeredes sub nomine appellativo ante pronuntiationem tenutae appareant (9) citati saltem bis ad domum (10) habitationis olim dicti defuncti, et ipsa apperentia (sic) probetur per relationem dicti Castaldi, quae pro veritate legitime habeatur, ut dictum est.

 

Note a margine

(S.N.) Add. Statut. infrascripta lib. 3. ordinatoria iudicij comprehendere litigantes Ameriae etiam si sint Forenses Surd. decis. I33 n°. 5. limita si sint sub foro potestatis, aut DD. Antianorum secus si in foro Episcopali. Rot. decis. 404. part. p.a divers. et quatenus sunt ordinatoria non decisoria non veniunt servanda in curia Romana Rot. part. 3. lib. 2. dec. I8J. n°. 6.

(S.N.) De ista mater. vid. tot. tit. ff. et .C. de in ius voc. Specul. in suo spec. et Mar. de Citat. per tot. Mar. soc. latiss. in rubr. (?) extra de dilat. mult. per Tiraq. in suo tract. de rectract. lignag. glo. ij. in in (ripetuto) verb. ad ipsius domicilium. §. ix. per Vant. in tract. de null. in tit. ex defect. citat. et in spec. Tiraq. in d. tract. lignag. §. viij. glos. ij. n°. 3. ubi quod citatio non observata forma statuti sit nulla.

Add. constit. Aegid. lib. 2. rubr. 26. ubi multa stat. circa citationes.

(1) Istud stat. non valet cum velit citari domi sine scriptis ut per Mar. de citat. n°. 8J. et n°. 63. Vant. de nullit. n°. 88.

(2) De iure citationes fieri debent personaliter si fieri potest. cap. quisquis. 4. q. 6. cap. j. qui matr. accus. poss. Clem. p.a de iudic. glos. in cap. causam quae de dol. et contum. Paul. Castrens. in .l. ad peremptorium .ff. de iud. et creditur nuntio referenti se non invenisse reum personaliter l. properandum §. et si quidem ubi Bald. et Tas. n°.7. Tiraq. de retract. lignag. .§. glos. 2. per tot. vid. M. Anton. Peregrin. decis. I22. n°. 5. et seq. ubi quod si reus non fuerit personaliter repertus debet bis diversis diebus ad domum solitae habitat. citari, et ita est de iur. .l. j. ff. de lib. agnoscend. l. 4. ff. de damn. infert. cap. fin. de eo, qui mitt. glos. in d.o cap. causam quae de dol. et contum. Paul. in d.a. l. ad Peremptorium.

(S.N.) Add. posse etiam notarium uti persona pub.a de mand. iudicis citare M. Anton. Peregrin. d.a decis. I22. n°. ij. et iudex per viam monitionis ut post. Bald. et alios Maxil. in repet. l. de unoquoq. n°. I54. Et etiam pars de mandato iudicis potest partem citare vid. ib. M. Anton. Peregr. n°. I2.

(3) Oretenus citatus quando dicatur contumax.

(4) Tollit dubium de quo Salustius ad praxim AC. lib. j. cap. 55. n°. I4. in 2.is impress. in ult. ver. impress. eod. lib. j. cap. 5. ... (puntini) ad fin. vid. M. Anton. Peregrin. decis. I22. n°. j. et seq.

(5) Vid. semper Salust. in d. praxi AC. d. lib. 3. c. xxvij. ubi quod citatio fieri debeat nominatim in personam eorum, qui habent primam causam in successione, et quod non sufficiat generalis secundum Bartol. in .l. si diu .ff. ex quib. caus. in poss. eatur Alex. consil. I07. vol. 5. et vid. ib. per salust. qui dicit procedere, quando haeredes aut qui pretendunt causam primam in successione sunt certj.

(6) Vid Salust. lib. j. c. 54. ubi late de deputatione curatoris in haered. iacenti ad instantiam creditoris defuncti.

(7) De requisitis ad hoc ut valeat cit.o late Gagl. lib. j. observ. xlviij. usq. ad liij. Anton. Sol. in constit. Sabaud. de citat. glos. 4. Vant. late in suo tract. de nullit. tit. de null. ex defect. cit. vid. aliqua per Tiraq. de retract. consang. §. viij glos. 2. n°. 9. et seqq.

(8) Add. quod si plures fuerint haeredes citati, et divisim compareant, nunquid poterunt cogi ad constituendum unum procuratorem, qui commode citari possit. vid. Mastrill. decis. cviij. et cum illo distingue ubi aut causa habet initium ab una persona  et debet unus constitui procurator, aut ex pluribus et plures debent dari, aut repraesentant unam personam, et unus debet constitui, aut super rebus divisis aut individuis, si super divisis plures, super individuis unus. vid. ib.

(9) Fac. tradit per Salust. lib. 3. c. xxvij. suae praxis. et an noceant istae citationes Clericis alijsq. personis ecclesiasticis noceant factae per proclama coram iudice laico. Surd. decis. xxvj.

(10) Vid. Salust. lib. j. c. 54. in praxi AC.

 

De relatione Castaldi, et horis sedendi per iudicem.  R. IJ

 

Quicumque aliquem citari fecerit ad Curiam, procuret quod Castaldus, vel quilibet alter iuratus (1), et deputatus nuncius citans referat citationem sibi commissam de sero, vel de mane iudici, vel Notario, quae contineat (2) nomen Castaldi, et nomen ad cuius petitionem Citatur, et quando personaliter, vel ad domum habitanti citati, ad quem terminum. Et si quis dictam formam non servaverit, contumaciam accusare citatus non possit, nec alicuius Citatio valeat, et iudex antequam accedat ad banchum iuris, statim faciat pulsari (3) Campanam Communis, quae est in Campanili Communis per spatium competens, ut actores, et citati veniant, qua pulsata iudex accedat ad banchum ad ius reddendum, mandans cuilibet de palatio ad poen. quinq. sold. ut sedeant, et taceant, et nullum eloquium fiat per quod examinatio valeat impediri, et fiat legi per Notarium banchi ad Civilia deputatum, et citati à quodam Castaldo vocentur p.o actor, 2° reus, et quicumque non comparuerit ad petitionem (4) comparentis, et contumaciam accustantis, pro contumace habeatur, et scribatur. Et si nullae partium comparuerint, sit citatio nulla si autem contumax comparuerit iudice tunc sedente pro tribunali, audiatur, et cassetur contumacia: Et tunc accedant ad banchum coram iudice, et nulla alia persona accedat cum eis praeter quam advocati, et procuratores, vel persona, quae allegat iura, et tunc examinati cum parte discedant; et iudex tunc procedat ad alium citatum legitime, dicto modo. Et si potestas, vel Judex praedicta non adimpleverint, nec observaverint in toto, vel in parte quod ipso iure incidant in poenam quinque florenorum auri: quando autem occasione Concilij congregandi iudex non sederit de mane ante tertiam, tenantur actores, et citati in causis comparere de sero eadem die ante vesperas, vel post si partes fuerint (5) concordes coram d.o iudice prout in d.o termino essent citati et quaelibet pronunciatio iudicis reservans aliquibus absetibus alia iura, vel tempora ratione absentiae advocati (6), vel procuratoris, vel alterius personae maxime pro factis Communis qualitercumque et quacumque de causa ex suo officio valeat, et teneat aucthoritate praesentis statuti dummodo .d. reservatio sit iuridica secundum ius.

 

Note a margine

(S.N.) Quod constare debeat omnino de relat. vid. Roland. cons. 47. n°. 66. et seq. lib. 2. Asin. in prax. §. 9. cap. j. n°. p°.

(S.N.) De baiulis eorumq. officijs. vid. semper constit. Aedig. lib. 2. cap. 26. ubi habes multa de citat. et earum relat. vid. Gabrill. in suis communibus Conclus. de cit. conclus. 4. ubi nuncio quando, et in quibus credatur. vid. Carol. Tap. de iur. Regn. tit. de citat. et apparitorum salario. et tit. de Contumacibus.

(1) Et quod iste nuncius debeat iurare vid. Tiraq. de retract. lignag. §. viij. glos. ix n°. ij. et seq.

(2) Ista nam sunt de essentia citationis secund. Vant. (?) in suo tract. de nullitat. de null. ex defect. Citat. n°. 56. et seqq. quid vero si praed.a forma omissa nihilominus reus citatus compareat in termino vid. Massil. in .l. de unoquoq. n°. 5. de re iud. in .l. unius facinoris .§. servo qui ultro n°. 4. ff. de qq. ubi quod tollatur defectus citationis ex praesentia partis ad actum. Bart. in .l. j. ubi Tas. n°. J. cum seq. ff. de in ius vocand. Caesar de Grass. decis. I33. alias ij. in fin. de rebus Ecc. non alien. item quod defectus citat. suppleatur per praesentiam vel intimat. vid. Rot. in una Corduben. decimarum Vener. xiiij Januarij I594 coram Seraphino.

(3) Habes simile stat. Rom. lib. j. cap. 56J. (?) et semper consuevit ut hora certa fuerit causidicis statuta praesertim Romae, de quo pulchre Martial. lib. 4. ep. 8.

Prima salutantes, atque altera continet (errato, per "conterit") hora.

Exercet raucos tertia causidicos.

In quintam varios extendit Roma labores.

Sexta quies lassis, septima finis erit.

Sufficit in nonam nitidis octava palaestris. Etc.

Et lib. viij. 66. (errato: 67) in Caecilianum.

Horas quinque puer non dum tibi nuntiat, et tu

Jam conviva mihi, Ceciliane venis.

Cum modo distulerint raucae vadimonia cartae. (errato: per "quartae") etc.

Advertas tamen quod licet in citatione non sit necesse apponere horam, debet tamen hora solita comparere citatus Bald. in .l. Si ut proponis .C. quomodo et quando iudex cum alijs add. per Marant. de ord. iud. tit. de citat. n°. 66.

(4) Debet nam accusari contumacia per partem .l. properandum.§. et si quidem. ubi Jas. in v. not. C. de iud. Aym. consil. 254. n°. 2. Afflict. in const. regn. lib. j. rubr. 96. n°. 20. ubi quod ita servatur Asin. in tract. de execut. §. 3. cap. I5. et postea iudex declarat contumacem Cephal. consil. 770 n°. 3. lib. 5. declara ut per eundem Cephal. d.o cons. Natt. consil. 364. n°. 9. lib. 2.

(5) Concordia nam et praesentia partium supplet Citationem, quoniam comparitione tollitur omnis defectus Citationis, sicut ipsa praesentia Mars. ad .l. de unoquoq. ff. de re iud. ex illo te..(?) ib. de unoquoq. negocio praesentibus, quos causa contingit iudicari oportet; idem teneas si fuerint moniti à iudice ut compareant de sero. Felyn. in cap. j. n°. I8 de iud. Card. Seraph. decis. MCXVIIJ.

(6) Intelligas de advocatis vel procuratoribus, qui comparuerint personaliter, non de ijs, qui fecerunt allegationes in scriptis. Alber. de Stat. part. j. q. I6. Abb. in rubr. de post. Steph. Grat. lib. j. disc. forens. cap. 39. n°. 6.

 

De oblatione libelli à x libr. supra et pronunciatione tenutae.

R.  III.

 

Libellus in Civilibus causis offeratur reo coram (scritto sopra) iudice ab actore sive iudici, sive reo dandus à x libr. supra et tunc iudex (1) det reo terminum trium dierum ad deliberandum, respondendum supradicto libello, et ad comparendum (2) postmodum coram eo, et deide si reus contendet contestetur lis, et iuretur de calumnia, et veritate dicenda. (3) Et per iudicem utrique parti detur terminus (4) peremptorium x dierum ad probandum hinc inde super .q. eamdem, et demum ipse iudex ad ulteriora procedat, et procedere debeat in d.a causa usq. ad sententiam inclusive secundum formam iuris, et ordinationem iudiciariam, si vero reus contumax fuerit, et petitio fuerit realis inducatur, et immitatur (sic) actor in possessionem bonorum rei contumacis usq. in quantitatem rei petitae ab eo, vel mittatur in possessionem rei petitae ab eo, et in alijs bonis pro expensis legitimis pro mensura dictarum expensarum et non ultra, reo absenti iuris beneficio reservato. Si vero fuerit personalis inducator actor in possessionem bonorum p.o mobilium, et si mobilia  non haberet nominum debitorum rei contumacis usq. ad quantitatem rei petitae, et pro expensis legitimis, et sit in arbitrio actoris ubi voluerit tenutam ipsi reo beneficio iuris servato refectis expensis: Et in pronunciatione tenutae, immissione, et datione sit salvum ius cuiuscumque iur. pot. (fuori margine) habentis, Et postea si quis veniens dicat se habere potiora iura (5) eum audiat, et discernat factum summarie, et alias sine oblatione libelli: Et insuper pronunciet sicut ei videbitur pronuntiandum de iure, et eum faciat potiorem in iure: Fructus autem .d. tenutae per curiam, quos creditor ex ea perceperit, computentur in sortem, salvo quod si alicui fuerit data (6) tenuta pro dote tunc fructus d.ae tenutae in sortem minime computentur. (7) Statuimus quod potestas, et iudex supra sum. x libr. et ab inde infra usque ad centum sold. procedere, et diffinire possint summarie et de plano sine figura iudicij, et oblatione libelli, et in hoc; et in hoc (ripetuto) responsionis die, vel sequenti salarium communis solvatur , supra summ. autem centum soldorum, et ab inde infra libellus non offeratur, nec salarium Communis solvatur: sed iudex audita petitione actoris verbo tenus sine litis contestatione à x sold. supra in centum sold. recepto uno teste difiniat .q. et credatur (8) sacramento actoris cum uno teste usq. ad ipsos cent. sold. à quibus supra offeratur libellus de decem sold. et ab inde infra credatur sacramento delato à iudice digniori personae, ut iudici videbitur. Et quod dictum est de actore idem sit de reo intelligendum, ut credatur reo usq. in quantitatem I00 sold. cum .d. unius testis à x sold. infra credatur sacramento dignioris personae sub poena Potestati, vel iudici, et cuilibet ipsorum contrafacienti in praedictis, vel aliqua particula praedictorum, seu omittenti, vel negligenti praedicta, vel aliquam particulam praedictorum pro quolibet, et vice qualibet x floren. aur. mox imminent.

 

Note a margine

(S.N.) Add. semper incohandum iudicium à principali, ita ut p.i actus inquis. (?) citatio oblatio libelli etc. nunquam fiunt procuratori sed principali. vid. Stephan. Grat. in suis discept. Forens. lib. j. cap. I45. ubi semper vid. et Salust. ad prax. AC. lib. 2. cap. xix. et eund. Steph. Grat. in decis. Mar. decis. I54.

(1) Citabitur nam tunc reus ad videndum fieri productionem libelli, dicendum contra, admitti ad p. d. et reproducta citatione, et oblato libello, iudex admittet si , et in quantum, et terminum trium dierum statuet ad deliberandum etc. quo pendente nihil innovabitur. l. j. C. de dilat.

(S.N.) Add. nunquid libellus sit de substantia, et forma iudicij per glos. in const. March. lib. v. c. vj. in verb. libellum n°. 6. ubi ex pluribus concludit quod sit de forma, et substantia iudicij. vid. Bald. in auth. offeratur(?) C. de lit. contestat. ubi dd.

(2) Elapso termino trium dierum citabitur reus non fuerit litem contestatus citabitur ad contestandum contestariq. videndum litem, iurare, iurariq. videndum de calumnia, alias videndum pronunciari litemq. haberi pro contestata iuramentumq. pro praestito iuxta formam statutorum et relatione facta pro parte actoris fit litis contestatio, et iuratur de calumnia, et iudex decernit litem pro contestata haberi, et iuramento calumniae praestito nisi per totam, cavendum tamen ab ist. pronuntia, ne detur mat. app.

(Stesso numero) Vid. lib. 5 in constit. Aegid. c. I6. de terminis servandis in civilibus causis.

(3) Deinde actor accedet ad probandam suam intentionem, quae fiunt aut per testes aut per instrumenta, si per testes fiat citat. ad dicendum contra articulos etc. si per instrum. ad dicendum contra iura etc. vid. Const. Aeg. lib. 5. c. I6. de modo, et terminis servandis in civilibus

(4) Interim causa discutitur deide praefiguntur dilationes statutariae quae sunt I0 dierum ut vides ad probandum , et probatum habendum per omne genus probationis illisq. elapsis nec reus, nec actor poterit aliquid probari, et citatio ita fiet. Citet. X (?) ex adv.(?) principalis ad videndum sibi praefigi dilationem statutariam ad p. d. inst. et c. relatione facta iudex dat terminum I0 dierum  et illis durantibus produci debet tam ab actore quam reo quicquid producendum est ad probandum, vel excipiendum, et illis elapsis neuter auditur , quibus etiam durantibus nihil est agendum alias nulliter .l. j. C. de dilat. Tas. .l. 2. n°. 38. ff. de re iudicat. Et nunquid iudex possit prorogare dd. dilationes vid. late per Menoch. de arbitr. iud. qq. lib. 2. cent. j. cas. 52. post Bartol. Tas. et DD. in .l. 2. ff. de re iudic.

(5) Nota quod in summarijs proceditur simpliciter, de plano sine strepitu , et figura iudicij, in quibus qualis qualis (ripetuto) petitio absq. conclusione sufficit quae ex probationibus declaratur. vid. semper Cardinal. Mantic. decis. cxlj. post scrib. in Clement. in Clement. (ripetizione cancellata) saepe. de verbor. signif. Bartol. in extravagant. ad reprimendum in verb. et figura; in quibus scil. summarijs actor non tenetur declarare qua actione uti velit et possunt deduci actiones etiam contrariae, quia intelliguntur deductae eventualiter, et ordine successivo, et actor probatum obtinere. vid. Card. Mantic. d. decis. cxlj. per tot. praesertim n°. 5 et seqq.  (V. sotto nota (7) stesso numero)

(6) Vid. Dd. in cap. salubriter. extra de usur. intelligas tantum constante matrimonio, nam si morte mulieris solvatur matrimonium fructus postea computabuntur in sortem vid. Rot. in una Bononiensis dotis Veneris 4 Julij I597. coram bon. mem. Ill.mo Pamph. et in una Romana dotis 24 Maij I60J coram Lancellotto. cum alijs adducendis infra hoc eod. lib. 3. rubr. 43.

Add. nihilominus posse effici per stat. ut creditores immissi in tenutam bonorum sui debitoris lucrentur fructus. Dec. consil. 464. n°.j.

(7) Requiretur tantum talis qualis petitio, quae omitti non debet Marant. de ord. iudic. 4 part. ix. dist. n°. I2. et seq.

(stesso numero) Vid. cardinal. Mantic. in alleg. decis. cxlj. ubi post scribent. in Clement. saepe de verbor. significat. de summario iudicio, in quo sufficit non solum qualis qualis (ripetuto) petitio, sed tantum obtinetur, quantum probatur. add. Tiraquell. in suo tract. de iudicijs in rebus exiguis. In Regno Utriusq. Siciliae omnes causae sunt summariae. Mastrill. decis. cxxxj. n°. j. quae nullum ordinem, aut solemnitatem requirunt. vid. eundem Mastrill. decis. ccxxxviij. n°. I5. Vin. decis. ccxxxv. n°. I0. et seq.

(8) Scil. detur iuramentum attori in supplementum plaenae probationis quod regulariter in causis arduis , et gravibus non datur. vid. Mancin. de iuram. part. 2. art. 6. n°. 5. post Menoch. de arbitr. qq. lib. 2. cas. I90. ubi late quod resideat in arbitrio iudicis an deferat huiusmodi iuramentum. et add. quod Stat. seu consuet. ut imperfecta probatio per famam, vel usum testem habeant vim plenae probationis, vel credatur iuramento alicuius in causis magni praeiudicij dicitur irrationabile, et inhonestum, secus in his, quae sunt parvi praeiudicij. vid. semper Tiraq. de iudicijs in rebus exiguis. in princ. vers.o secunda ratio est etc. et quando iuramentum deferatur in supplementum vid. late per Stephan. Grat. in suis forens. discept. lib. j. cap. I44. n°. 35. et seqq. et decis. 36. in decis. March.  

 

De salario in civilibus causis solvendo.  R. IIIJ

 

Salarium (1) sex denar. pro qualibet libra quantitatis in Civilibus causis petitor solvat Cammerario Communis ubi libellus offertur ab eo in contestatione litis, ubi autem non offertur libellus solvatur ab actore à die, qua per eum responsum fuerit palam iudici; vel sequenti. Si autem res petita non consistat in pecunia solvantur sex denarij pro qualibet libr. congrue aestimata pro salario .d. Communis modo praedicto. Et si reus ante litem contestatam confitetur restituat totum salarium actoris antequam discedat de Palatio, si autem reo debitum confitente salarium non fuerit solutum ab actore Communi, tunc reus .d. salarium solvat. Si vero reus quantitatem petitam negaverit restituat medietatem salarij actori antequam discedat de palatio: Reo vero non contumace (2) non comparendo, vel respondendo, actor mittatur in tenutam, et possessionem quarumvis rerum, et ipse reus in expensis litis condemnetur; et si ante lit. cont. contumax fuerit ipse reus in aliquo de praedictis (3): si autem post litem contestatam contumax fuerit condemnetur, (4) et feratur contra eum sententia, ut postulat ordo iuris, nisi inter se componerent partes, quam sententiam iudex post x dies exequi teneatur, nisi ea fuerit (5) remedio appellationis suspensa, et si reus (6) negaverit quantitatem ab eo petitam, et quod convincatur ab actore iudex condemnet eum in salarijs, et expensis factis in causa, et executionem facere teneatur secundum modum superius assignatum, et Castaldus, qui iverit ad tenutam dandam, habeat pro suo salario infra ... (spazio in bianco; aliunde "muros") antiquos tres denarios: in Castris xij denar. in villa octo denarios ab illis inductis, qui receperint tenutam salvis Capituli (sic) praesentis statuti in exceptionibus de quibus salarium esset solutum, et revocatum tenutae: et in causis Procuratorum, Religiosorum, Priorum, locorum Fraternitatis S. Mariae B. Francisci, B. Augustini, et (7) miserabilium personarum, et cuiuslibet ipsorum, et in repetitione dotis et in causa alimentorum nullum salarium solvatur, et Potestas seu iudex in huiusmodi causis, ac eorum, vel alterius eorum procuratorum facient eis ius summarium, audiant sine salario, et oblatione libelli. Jnsuper autem si reus (8) confitebitur debitum unde non appareret publicum instrumentum ante litem contestatam fiat ei praeceptum, ut detur terminus ad solvendum, in hac causa salarium non solvatur, nec quando ex ipso praecepto fieret executio, tunc in ipsa executione salarium solvatur praedictum, ita quod salarium in aliqua causa amplius non solvatur quam semel; et si in causis, in quibus salarium solvi debet salarium Communi ut supra dictum est solutum non fuerit, quicquid factum esset in favorem actoris non valeat ipso iure. In causa vero si fuerit lis contestata solvatur salarium die con. lit. Et si d.a solutio d.i salarij facta non fuerit d.a die contestat. lit. vel saltem seq. die post ipsam contest. quicquid Factum fuerit ad petitionem actoris in d.a causa non valeat ipso iure. Declaramus quod congrua aestimatio supradicta intelligatur, et sit illa, quam fecerit iudex de .q. cognoscens ad petitionem actoris, seu rei habita per eum informatione cum duabus personis idoneis eligendum (sic) per ipsum iudicem summarie ad informationem suae conscientiae (9), quae non actineant alicui partium praedictarum, et d.a declaratio d.ae aestimationis aucthoritate praesentis statuti habeatur pro congrua, et legitima, et praedicta observare debeat quilibet potestas, seu iudex, qui pro tempore fuerit, et in nullo contrafacere, vel venire poena xxv floren. auri, paenitus (sic) incursurus.

 

Note a margine

(1) Vid. Const. Aeg. v..(?) et constit. March. lib. (?) l. 2. cap. xvij (corretto).

Limit. huiusmodi Stat. non comprehendere actores pauperes, qui in qualibet materia, et generali dispositione censentur exclusi, quoniam semper paupertas excusat. .l. nam I5. ff. de dol. l. non facile. ff. si cui plusquam cum simil. add. in tract. de excess. notar. cap. 36. n°.j. et nunquid procedat Stat. huiusmodi in causis miserabilium quod non habes infra, ubi lim. etiam favor. piorum locorum de quo vider. etiam oportet Bald. in auth. generaliter .C. de ep. et cler. n°. 2. Mar. de ordin. iudic. dist. ix. part. 4. n° ... (puntini)

(2) Vid. in c.j. extra de eo qui mittitur in possession.

(3) Servatis scil. servatis in quolibet actu vocatis, qui fuerint vocandi et verificatis verificandis, quod si secus faciat iudex dicitur non uti iudex, sed uti privatus procedere, et spoliat. l. meminerit. ubi scrib. C. unde vi.

(4) Ulterius add. Ordinarijs iudicibus sportulas à litigantibus, et salaria non deberi si salariati fuerint à Communi. vid. Andream Gayl. pract. observat. cap. I52. n°. 7. et seqq. lib. j. caeterum quod secundum consuetudinem fori exceptis causis summarijs eisdem propinae, et sportulae debeantur. vid. Natt. consil. I54. D. Stephan. Grat. lib. j. discept. forens. cap. 55. n°. 39. et seqq. et num salaria de quibus hic agitur exigi valeant ab Arbitris, seu arbitratoribus vid. eumdem Natt. consil. 89. per tot. Stephan. Grat. d.o cap. 55. n°.45. Quod sint, et dicantur expensae necessariae vid. text. in auth. de iudic. §. ne autem, et adverte, quia ut colligitur ex Const. Aegid. inter Const. March. supra adnot. lib. 2. cap. xvij. causa cur ista salaria solvi stat. fuit ut pecunijs inde redactis Commune postea solveret salaria, et expensas iudicum, et propterea cum hodie sit introductum ut salaria Judicum solvantur per focularia, vel sportulae dentur in fine causae, non recte exigi à litigantibus ista salaria.

(5) Nota effectum appellationis per quam sententia c. venientes de re iud. c. pastoralis .§. propterea de offic. delegat. Abb. in c. ultimo §. 6. de sequestr. poss. et fruct. in rubr. de appellat. n°. 4. ubi Felyn. n°. 4.

(6) Mendax nam multis modis in iure punitur, de quo late Stephan. Grat. in decis. March. decis. 227.

(7) Idem habes Stat. Romae in Bulla reformat. edit. Anno I6I2. xj Martij tit. de notar. §. pauperibus gratis. mihi pagin. 38. vid. Bull. in auth. generaliter C. de ep. et cler. n°. 2. Marant. de ordin. iudic. part. 4. dist. ix. princ. n° ... (puntini) et quod in causis pauperum, et simil. sport. non debeantur. vid. Bald. in d.a Auth. generaliter Roland. consil. 87. n°. 23. lib. 2. Tiraq. de nobilitat. q. 29. n°. 40. Stephan. Grat. lib. j. cap. 55. n°. 46. discept. forens.

(8) De quo praecept. infra hoc eod. lib. rubr. vij. nota quae sunt partes iudicis in confessum. de quo in .l. j. C. de confess. et quod confessio in iudicio facit plenam probationem contra confitentem Mastrill. decis. 23J n°. 9. et habetur tamquam res iudicata idest Mastrill. decis. 245. n°. 3. et 4. immo dicitur confessus proprio ore condemnatus, itaut non possit contra suam confessionem venire contra Mastr. d. decis. 245. n°. 4. et seqq. limita tantum et declara ut ib. per eum n°. 8.

(9) Conscientia quotuplex sit, et quam sequi debeat iudex vel executor. vid. Bald. in c. pastoralis §. quia vero n°. 4. de offic. delegat. et quod non sufficiat iudici sequi suam conscientiam nisi fuerit iuribus, et legibus informata not. in c. constitutis ubi Bald. extra de appellat. et an commissum aliquid conscientiae alicuius possit absq. legibus explicari. vid. Jas. in .l. 2. n°. 6. et seq. C. de fideic. iudex vero an teneatur allegata, ac probata semper, vel suam conscientiam sequi in iudicando. vid. Sylvestr. in verb. Judex. 2. §. quinto.

 

Infra quantum tempus terminentur civiles causae.  R. 5.

 

Civiles qq (quaestiones) et causas Judex teneatur infra quadraginta quinq. (altrove "quadraginta dies") decidere, et terminare post primam Citationem, et supra lite , et causa facta; et si Judex praedictus, vel Potestas hoc non fecerit incidat ipso facto in poen. 5. soldorum pro qual. lib. quantitatis petitae, vel eius aestimationis applicandae pro medietate Camerario Communis Ameriae, et pro alia parti lesae, et nihilominus ipsam q. et causam decidere teneatur et terminare, nisi hoc remaneret de partium voluntate, vel iusto impedimento, vel deliberatione consilij.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. declar. hoc stat. per Bened. Capr. in suo tract. regul. conclus. xxv. n°. 20 et seqq. ubi quando profectio (?) temporis etc. faciat cessare Instantiam iuris communis.

(S.N.) Intellige huiusmodi statutum  si pars petierit vid. Vin. in suis com. opin. opin. 4I8. n°. 3.

(S.N.) Intelligas etiam huiusmodi statutum deducto illo tempore, quo causa per cognitionem emergentis stetit in suspenso. Berons, quem vid. consil. 36. lib.3. vid. mult. per intellig. huius stat. per Asin. in sua praxi iudic. in princ. cap. viij. et §. j. et .§. ij. sicut etiam omnia alia stat. vid. Stephan. Grat. lib. j. discept. forens. cap. 6J.

(S.N.) Add. quod instantia de iure communi est triennium in causis principalibus (?), biennium in causis appellationis de quo Mastrill. decis. 66. ubi quando perempta instantia an pereat ius vel causa, et an instantia perempta annullet processum, iudex teneatur in syndicatu, debeat incohari de novo, vel possit restaurari per principem. idem Mastrill. decis. 70. quando perempta pereat ius, et an à prorege prorogari possit idem Mastrill. decis. I73. et quod non pereat si adisit impedimentum ex parte adversarij. decis. I85. neq. impedito. decis. 275.

(S.N.) Et quanto tempor. spat. term. ten. crimin. caus. supra lib. j. rubr. viij. et not. quod praesens stat. non restringit iurisdit. neq. instantiam, sed iud. negligentiam punit. add. quod de iure Civili triennij in Civilibus, biennij in Criminalibus est instantia. l. properandum. C. de iudicijs, de iure vero Canon. est perpetua, quod ubiq. servantur de consuetudine. vid. Gutt. de Juram. Conf. part. iij. cap. v. et de Instantia quanto tempore duret, à quo tempore incipiat, et quid si Ecc.ae causa tractetur in foro seculari, et quomodo perempta restaurari valeat vid. Alex. Trentac. lib. 2. vol. j. var. resol.

 

De modo dandi in solutum.  R. VJ

 

Rem in tenutam datam per Curiam, et habitum (sic) mobilem per quindecim dies, et stabilem per unum mensem ab actore reo infra ipsa tempora recolligere omittente (iniziale corretta) de petitis suo satisfacere creditori promissis post ipsa tempora publice tribus bannimentis in scalis Palatij Communis, quod si quis emere ipsam vellet sic in tenuutam datam, et habitam venire coram Judice d. Communis, ea plus offerenti detur. (1) Judex teneatur vendere, eamque dare, et concedere in solutum creditori sic immisso in tenutam huiusmodi (2) pro eo praetio, quod de dicta re haberi poterit, vel oblatum fuerit, ac pro ea quantitate (3) pro qua ipse creditor sit, et efficiatur verus dominus (4), et possessor ipsius ex secundo decreto, et quod antequam res ipsa detur in solutum citentur duo proximiores consanguinei .d. rei contumacis, et eligant unum aestimatorem (5) ad aestimandum rem in tenutam datam praedicti (6) Et si dicti duo consanguinei non comparuerint, vel non reperientur in Civitate, vel districtu iudex Communis loco ipsorum eliget aestimatorem praedictum pro parte d.i rei, qui duo aestimatores teneantur .d. aestim. facere ut melius, (7) et aequius eis cidebitur, et si non fuerint concordes Dd. Antiani Populi, vel maior pars ipsorum ad instantiam .d. actoris omnia alia solennitate (sic) omissa eligant tertium aestimatorem ad aestimandum praedictam rem, una cum praedictis (8) aestimatoribus, et si omnes praedicti aestimatores non fuerint concordes duo ex eis saltem valeant aestimare, et eorum aestimationi (9) stetur de re aestimata praedicta. Et hoc facto detur, et concedatur in solutum pro mensura .d. debiti declarati secundum formam .d. aestimationis, et expensis legitimis sacramento actoris declarandis iudicis taxatione praemissa; Et in solutum recipiens efficiatur, et sit verus dominus, et possessor prout superius est expressa (sic) ad poenam potestati, vel iudici contrafacienti, vel omittenti x florenor. auri illico imminentem.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. extra de eo, qui mittitur in possess. C. j. in glos. ult. hic nam et ib. agitur de 2°. decreto iudicis, quo citet creditori bona alicuius propter contumaciam possideri.

(S.N.) Add. Huiusmodi statutum non habere locum in tenuta vigore Sal...(?) vid. Rot. divers. decis. 793. part. p.a divers. vid. Mastrill. decis. I00. ubi nunquid Creditor, cui propter sententiam iudicis est addita res ut detineat iure pignoris, vel hypothecae possit petere eiusdem rei subhastationem.

(1) Sed nunquid invito creditore possit fieri ipsa datio in solutum. vid. Surd. Decis. II3.

(S.N.) Add. num datio in solutum liberet dantem quando fit de consensu partium. vid. Grat. in decis. Marchiae decis. II7. per tot.

(S.N.) Add. quod istud remedium dationis tenutae et iussus iudicis quo mandat bona propter contumaciam in poenam contumacis detineri , quam tenutam sequitur secundum iussus iudicis, quo licet bona alicuius propter contumaciam retinere, quae antea ex p°. decreto detinebuntur: c. j. ubi glos. extra de eo qui mittitur in possess.

Et quod adiudicatio bonorum debitoris facta creditori sit nulla sine aestimatione. vid. Afflict. decis. 355. sub n°. 4. Surd. consil. 356. Mastrill. decis. 73. n°. 24. et 89. n°. 2.

(2) Advertas non posse minoris res dari in solutum sine solennitatibus requisitis. vid. Surd. decis. 45 n°. j. vid. Mastrill. decis. 73. ubi de bonis pupilli  (una parola cancellata) adiudicatis matri pro dote illi debita.

(3) Nam ubi datio in solutum continet plus debito vitiatur in totum. vid. Surd. d. decis. 45 n°. 3.

(4) Vid. tot. tit. C. de iur. dom. impetr.

(5) Nota tamen quod antequam fiat d.a aestimatio potest per debitorem impediri offerendo debitum. vid. Surd. decis. II3. (corretto) n°. I4.

(6) Add. quomodo ista aestimatio redditur nulla per Mastrill. decis. 73. n°. 23.

(S.N.) Add. nunquid creditor admitti debeat ad licitandum bona ad eius instantiam executa, de quo Grat. lib. j. discept. forens. c. 7 et c. 706. et 686. Cardinal. Seraph. decis. I478. scrib. in l. 2. C. si in caus. iud.

(7) De aestimatione facienda in casu isto vid. semper Asin. in suo tract. de execut. §. vij. cap. clxx. cum mult. seqq. et praesert. cap. ccij. ubi quod non servata form. iuris municipalis in elect. aest. eorum relatio est nulla. Grat. d. lib. j. c. 7. videtur velle, quod huiusmodi stat. procedat quando alius non concurrit, et bona creditori  adiudicantur, secus quando creditor plus alijs offert licitando, quo casu non requiri videtur aestimatio. cap. 706. de iure  communi non exigi huiusmodi aestimationem censet, nisi cum venduntur bona fisci non autem minat. c. 686. n°. 3. et 4. in terminis huius statuti censet omnino requiri aestimationem dum res creditori etiam ..iante (?) alio oblatore, qui postea cessit creditori. vid. ib.

(8) Ista forma omissa, aestimatio, et datio in solutum inde secuta erit nulla. vid. Mastrill. decis. 73. n°. 23. verum creditor an possit retinere pro alio debito. vid. Mastrill. decis. lxxxviij.

(9) Aestimationi nam factae per peritos à iudice electos potius statur quam alijs, cum nemo melius scire possit rei valorem secundum aestimationem communem; quam peritus vid. Cardinal. Seraph. decis. 665. ubi etiam habes , quod modus probandi verum valorem rei per peritorum electionem est modus à iure approbatus secundum communem opinionem maxime si periti sint de communi partium consensu electi, et mediante iuramento referant; et quod in peritis electis ad aestimationem valoris rei, idest servatur, quod in arbitris ut duobus dissentientibus 3.um eligatur ubi vid. quod vero à 3.o non detur appellatio; vid. glos. in l. item si unus  .§. principaliter in verbo authoritas. in fin. et ib. Bald. ff. de arbitr. Bartol. in .l. 3. ad fin. C. de pignor. Abb. in cap. proposuisti n°. I0. Et ib. Felyn. n°. 6. de probat. Hevizan. (?) consil. 97. n°. I8. cum alijs congestis coram RPD. de Ubaldis lunae I4 9bris I6IJ. ubi vid. in meis recoll. in verb. Merces.

 

De praecepto faciendo in Civilibus causis.  R. VII.

 

Potestas, seu iudex Communis Ameriae teneatur, et debeat sine libello, et oblatione eiusdem, omni dilatione, exceptione, et retardatione remotis praecipere, et terminum praefigere x dierum debitori, vel debitoris fideiussori in instrumento, seu contractu publico nominato, seu nominatis, vel haeredibus, seu procuratori ad satisfaciendum (omesso "rem"), seu quantitatem in ipso instrumento, seu debito creditori praedicto (1) viso ipso publico instrumento, seu contractu in iudicio demonstrato coram eodem iudice, et si reus non confiteretur liquidato pro ipsis haeredibus tam debitoris, quam creditoris coram dicto iudice antedictum praeceptum, si autem reus, vel Fideiussor confiteretur etiam sine instrumento fiat ei praeceptum, ut dictum est, de confessato debito, multo magis salvis, et conservatis ipsi reo debitori, seu fideiussori (2) legitimis exceptionibus infra x dies apponend. et probandis, quibus decem diebus elapsis exceptionibus non oppositis, vel probatis, cogatur debitor, vel fideiussor ad voluntatem creditoris in personam, et rem. Et nihilominus quolibet die post ipsum terminum, quo fuerit in mora solvendi si debitum fuerit à xx sold. supra puniatur in quinq. sold. si vero fuerit à xx, et ab inde infra in xij den. si ex his (sic) accusatus fuerit ab actore salvo quod non possit accusari usq. in xx dies, et si aliter fieret non valeat, salvo capit. quod loquitur de filiofam. et minor. contra prius ipso cap. obstante nihil habeat praeceptum, vel sententiam firmitatis (corretto), salvo etiam quod ex instrumentis xx annorum ab inde supra mutui, depositi, et credentiae pannorum non audiantur petentes sine libelli oblatione, sed in talibus libellus offeratur, et ordinarie procedatur, ut postulat ordo iuris publici, et foeneratores non possint petere debitum x annorum, et abinde supra sed si instrumenta ipsa à decem annis fuerint confecta ipso iure sint cassa, et irrita, et quilibet postquam sibi satisfactum fuerit de suo credito teneatur, et cogatur satisfacienti refutationem facere, et instrumentum si publicatum fuerit per Notarium reddere cancellatum ad poenam, quam iudex duxerit imponendam aliquod creditum, quod inde appareant (sic) instrumentum cancellatum petere non possint, nec valeant ullo modo.

 

Note a margine

(S.N.) Add. quod instrumentum ad quod fit relatio, si non exhibeatur non poterit exequi vigore huius statuti. Mar. Turb. decis. x. n°. I3. et seqq. et quod omnia Instrumenta publ. et ultimas voluntates defunctorum ex const. Aegid. habeant execut. paratam. vid. in dict. constit. lib. 5. rubr. 3. intelligas tantum prout in una Britoriensi (?) Pecuniaria seu Imolensi dotis Mercurij 27 9bris I596 coram Litta. ubi etiam quod regulariter instrum. de iure communi non habent executionem paratam etiam si fuerint iuramento vallata, quam habes in meis recoll. in verb. obligat. cam. verum quid si reperiatur instrumentum cancellatum. vid. Mar. Turb. decis. 79. n°. 24. et seqq. et quod ante omnia instrumentum debeat liquidari. id. Mar. Turb. decis. 15. n°. 6.

(S.N.) Advertas quod huiusmodi statutum proprie loquitur de instrumento continente debitum, quo quis reddit se cautum super probatione debiti sui. vid. Angel. consil. 49. circa fin. vers. item instrumentum.

(1) Advertas privilegium omne hic traditum esse scripturae et publico instrumento, et ideo illud cessabit quotiescumq. aliquo vitio visibili non laboret, nec poterit testibus comprobari. vid. Surd. consil. 263. n°. I3. et seq. lib. 2.

(2) De quibus in prox. seq. rubr.

(S.N.) Nunquid huiusmodi statutum locum etiam habeat in testamentis ut possit executive, et sic per viam praeceptorum procedi. vid. Joseph  Ludov. in decis. Perus. decis. 23. n°. 3J. et seq. post Tas. in l. si idem codicilli .C. de codicillis. ubi an appellat. instr. ven. (?) Codicilli testam. et c.

(S.N.) Add. Nunquid pro legatis possint agi executive per viam praeceptorum vid. Joseph. Ludov. d. decis. 23. n°. 9. et seqq. Crass. recept. sentent. §. legatum. q. 77. intelligas si non adsit legitimus cntradictor quis aut. dicatur legitimus contradictor habes per Surd. concil. 263. n°. 8. lib. 2. Vid semper Becc. consil. I7. vol. p°. ubi quod sic.

(S.N.) Add. quod si quis omisso remed. praesentis statuti agere caeperit via ordin. et per viam libellum non poterit amplius ad hoc remedium convolare Clem. saepe de verb. signif.  Rom. consil. I33. Imol. in .l. 2. ff. à quibus appel. non lic. Marant. in specul. part. 6. in 8. art. n°. I4. et in una disput. 6. n°. 24. Lancell. de attent. lit. pend. part. 2. lim. 3. cap. 4. n°. 80 cum seq. Valasch. consult. lxxxviij. n°. 9. et ita servari, et practicari Gustier. (?) pract. qq. lib. 3. q. 39. late Gars. Mastrill.  in decis. Sicil. lib. 2. decis. clvij. per tot. et ratio est cur non sit locus paenitentiae quia tamquam eligens unum ex contrarijs non debet audiri. Verum quid si Creditor habens viam hic praescriptam fuerit ordinaria via praeventus à debitore, nunquid impedietur, quin experiri valeat, contra eundem debitorem hac via. vid. Mastrill. d.a decis. I57. n°. 5. et seqq. vid. Cevall. in spec. com. opin. .q. DCCCXV. n°. 30. et seqq.  

 

De exceptionibus opponendis  R. VIIJ

 

Exceptiones contra praeceptum, vel sententiam, vel instrumentum publicum nullae opponi possint, nisi tantum falsitatis, solutionis, transactionis, vel iudicatae rei, vel parti: et omnes aliquae, quae competunt, et opponi possunt ex vigore alicuius (1) statuti, nec executio instrumenti setentiae, vel praecepti, vel aliorum praeceptorum obligationes valeant retardari. Et Potestas, et sui officiales elapso termino dato ad opponendum, seu ad solvendum, et exceptionibus praemissis oppositis, et (da "praemissis", scritto fuori margine) non probatis reum condemnet actori, et eum constringere, et cogere teneatur ad poen. 25 libr. den. de suo salario Communi solvendarum; exequendo sententiam, instrumentum, vel praeceptum in persona et rebus in Palatio, et cippis, et ferris, vel exbandimento, vel quocumq. alio modo ad voluntatem actoris; et eumdem reum facere (2) custudire (sic) in d.is locis expensis ipsius detenti pro duobus soldis cuiuslibet diei cum nocte ab ipso detento solvendis, et non plus, et si per diem etiam custodiatur I2. den. pro custodia persolvantur salvo propterea capit. de filiofamilias loquente, cui in aliquo nullo modo derogetur, et praedicta executio fiat contra eum diebus feriatis, et etiam ad velle actoris quocumq. tempore. (3) Et quod nullus allibratus in Catastris Communis Ameriae, nec per se, nec per alium alias dativas sibi impositas per Commune Ameriae non solverit, in Civilibus causis non (cancellato) audiatur agere volens et simpliciter quilibet debitor Communis. Et si opponens, qui non solverit dictas dativas, et qui sit debitor Communis praedicti non probaverit, poenae nomine d.o Communi xx sold. solvat, et reficiat expensas reservato detento omni beneficio statuti.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 5. rubr. xij. ubi de exceptionibus resecandis.

(S.N.) Vid. quemd. de Grass. supra huiusm. statut. in suo peculiari tractatu. vid. mult. per Canar. in suo tract. de execut. instrumentorum q. j. et seq.

(S.N.) Nullitatis exceptio an impediat executionem sententiae. vid. Novar. lib. j. qq. forens. q. I0J. ubi etiam de restitutione in integrum post caeptam executionem.

(S.N.) Restring. hanc rubr. ad instr. confecta Ameriae. infra hoc eod. lib. rubr. 33. vid. Parid. Frecc. (?) et alios Neapol. in suis tractat. de praesentat. et liq. instrumentorum apud quos multa invenies circa similes exceptiones, et oppositiones, quae fieri denegantur contra instrumenta.

(1) Quod vero tollens statutum exceptiones et c. non intelligatur tollere eas, quae manant ex fonte eiusdem statuti, vel alio statuto. vid Sylv. Aldobl. consil. 83. n°. I4. et 4J et inferas(?) ad statutum infra hoc eod. lib. rubr. 37.

Et quod nihilominus opponi possit de defectu causae, vel conditionis. vid. Rot. decis. I23. n°. I5. et seq. part. 2. diversor. idem dicas de non adimplemento, nam semper reus conventus poterit opponere de non adimplemento ex parte actoris vid. alleg. per Seraphin. in sua decis. sub die .9. Martij I574. et in una Perusina coram Paenia die 7.a Xbris I599.

(S.N.) Add. Quod non obstante huiusmodi statuto poterit socer, vel socrus, et alij habentes beneficium, ut conveniri non possint nisi in quantum facere possunt. vid. omnino Card. de Crass. in suo tract. de except. except. xxiij. per tot. iuxt. l. maritum. ff. sol. matrimon. l. quia parentis. et l. seq. ff. eod. illud opponere etc.

(2) Et sic not. quod debitor ex instrumento, aut sententia non probatis oppositis, et reservatis ut supra exceptionibus non auditur nisi in vinculis. pro quo faciunt tradita in simili per Novar. in suis qq. forens. lib. j. q. cliij. ubi quod adversus liquidationem instrumenti nulla potest opponi exceptio, nisi in vinculis, vel facto deposito ex eo, quia debitor est periurus, et iuramentum servari debet in forma specifica. vid. ib.

(S.N.) Add. Quod per huiusmodi stat. reijciens exceptiones et c. non aufertur (?) ben. Auth. hoc nisi C. de solutionibus ut per Ond. consil. I8. n°. 77. lib. j. praesertim stante statuto de quo infra rubr. 37. hoc eod. lib. conforme .d. Auth. hoc nisi per ea quae trad. Sylv. Aldobland. in alleg. consil. 83. n°. I4. et 4J. verum quid si renuntiatum omnibus iuris legumq. auxilijs.

(3) Vid. de intell. huius stat. Roman. in consil. 2I4. post Alber. de ros. in tract. stat. q. 3. et q. 56. quam latiss. per Fulvium de Fulv. in annot. ad Stat. agricult. rub. cap. 2J. ubi vid.  

 

De refectione expensarum.  R. IX.

 

Victus in causa (1) quacumque fuerit teneatur reficere expensas victori Advocati, Procuratoris, scripturarum, et expensarum legitimarum congrua (2) iudicis (3) taxat. praemissa tam fact. quam promissar. (4). Et iudex teneatur eum constringere ad solvendum ad voluntatem petentis; et si emptor alias rem emptam amiserit in iudicio per sententiam quod ipso iure, et facto cogatur venditor, vel eius haeredes ad faciendum expensas in causa, et ad recipiendum iudicium secundum tenorem instrumenti emptionis (5) ad petitionem eiusdem emptoris poena omni modo imminente Potestati, vel iudici contrafacienti, vel ommittenti decem florenorum auri pro quolibet, et vice qualibet.

 

Note a margine

(S.N.) Limita text. in expensis gratis ab eo praestitis, qui vel amicitia vel ob pietatem operas, et patrocinium dedit. l. fin. C. de fruct. et lit. expens. per quam Ruginell. (?) tract. qq. cap. xvij. ubi extendit ad sportulas non solutas, nisi cum spe remunerationis fuerint praestitae. et ib. vid.

Vid. mult. per Covarr. pract. qq. cap. 27. post Specul. in tit. de expens. Viv. (?) decis. 47. post. socin. reg. I8J et quid si habuit iustam causam vid. Cartar. in decis. ian. decis. I0. vid Gabriell. tit. de expens. conclus. j. stat. urb. lib. j. cap. I94. et quid si actore totum petente reus negaverit, cum habeat partem habere, nunqiud ideo ab expensis absolvi debeat. vid. Gabriel. concl. 2. tit. de expens. Stephan. Grat. discept. forens. lib. j. cap. 33. ubi late de effect. huius stat.

(1) Stat. huiusmodi an habeat locum in criminalibus vid. late per Mandol. de Alb. consil. v. lib. j. Gaspar. Anton. Thesaur. lib. j. q. xlv. per tot. in suis qq. for. ubi quid si reus fuerit absolutus, et contra illum extent indicia.

(2) Et nunquid ratione victus in hospitio. Steph. Grat. lib. j. discept. for. cap. 33. n°. 33 er seqq. quod de iure debeantur, sed de consuet. taxari non soleant. vid. post Surd. de aliment. tit. 4. q. 25. n°. 5 in fin.

(S.N.) Add. peccare iudicem omittens (sic) condemnationem expensarum Navar. in suo manual. Conf. (?) cap. xxv. tit. de peccat. iudic. sup. recogn. n°. I3.

(3) An requiratur citatio vid. Tiraq.in tit. C. res inter al. act. limit. I7. Boer. dec. 5IJ. n°. 2.

(4) Vid. text. in .l. properandum §. sin alterutrum ubi Bald. n°. 3. C. de iud. Abb. in cap. finem litibus n°. 34. de dol. et contum.

(S.N.) Nota quod cum quod cum (ripetuto) alias officio iudicis expensae repetantur (?) ut per Socin. reg. clxxxiij. fallit tantum 2.um soc. ib. extante statuto ut victus  et c. cum peti possint ex condictione huius statuti.

(5) Vid. Marant. de ordin. iudic. part. 6. membr. 5. n°. 8. Franc. de March. decis. 584. n°. 3 part. j. et dec. I84. lib. eod. et num suis expensis litem prosequi idem decis. 292. et 293. lib. 2.

 

De partito faciendo parti, et modo per iudicem tenendo.  R. X

 

Partitum in iudicio agens quicumque possit facere reo de quacumque quantitate, vel re petita, utrum velit iurare, se petita debere actori, vel non deberi, paratus sit stare petito sacramento rei, et si reus noluerit iurare (1), seu partitum capere ad sacramentum actoris, de petitis stetur, et pro veritate habeatur quicquid actor suo declaraverit iuramento; et pro veritate habeatur quicquid dixerit secundum eius assertionem decidatur causa in absolvend. seu condemnando. Et si reus ad partitum capiendum coactus, capere noluerit, Judex deferet sacramentum actori, et petitis sacramento huiusmodi credatur, qui si delato sacramento (2) noluerit iurare, habeatur pro confesso, et convicto. Et similiter nolens iurare, nec referre, et hoc intelligatur quod de facto priprio utriusq. fieri possit partitum, et non de alieno, dummodo in praemissis casibus semper dictum partitum debeat per actorem infrascriptum offerri, vel per reum: Et si quis ipsorum voluerit iuramentum reprobare, detur sibi terminus decem dierum ad probandum, et pro probato haberi ultimo, et peremptorie super reprobatione d.i iuramenti, vel inde dependentium, vel emergentium, et connexorum Potestati, vel Judici in aliquo praedictorum contrafacienti, vel omittenti poena x flor. auri pro quolibet, et vice qualibet imminente. Et repertus (3) in Periurio puniri debeat in x floren. auri Communi praedictae Civitatis Ameriae, et hoc habeat locum in Civilibus tantum.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Carocc. (?) in suo tract. de iur. lit. decisivo.

(S.N.) Istud iuramentum dicitur litis decisorium de quo Marant. de ord. iud. part. 6. de iuram. eius differ. et us. n°. ij. vers. 2.a species. et de hoc late DD. in .l. manifestae .ff. de iur. iur. vid. Jo: Bott. consil. 49. col. j. et seq.

(1) Limita nisi aliud vellet probare per testes vid. decis. Marchiae per Gratian. decis. I2J. n°. 2.

(S.N.) Nunquid vero liceat debitori electa via probationis per testes, vel delationem iuramenti confugere. vid. Decis. Pedamont. decis. 97 Boer. decis. 95. luc. Pet. in form. cap. Jor. (?) lib. 4. cap. 2. n°. 8. Surd. consil. iij. lib. p°. Gratian. in decis. March. decis. I2J. (alcune parole cancellate) vid. Cach. d.a decis. 97.

(S.N.) Add. Quid si deferatur iuramentum cum imprecatione, ut deierans comburatur igne D. Antonij, et quod deferatur super altare eiusdem Sancti. vid. Gratian. in decis. I2J. n°. I0. et seqq. vid. semper Franc. Becc. consil. vij. lib.J. per tot.

(S.N.) An partitum offerens possit variare post oblat. et redire ad probat. vid. Cacher decis. viij. per tot. usq. ad n°. 9. et nunquid Procurator generalis ad causas possit oblationem istam  revocare , quod sit vid. ib. Cacher. n°. 9. et seq. quid vero si is, qui testes super deductis examinavit offerat ad.o partitum, nunquid possit recusari. vid. Cach. decis. xj.

(2) Citabitur N.  ex ad(versari)o principalis ad videndum sibi fieri partitum litis decisivum, et iurandum super eo alias mandari referri ad p.am d. Instant. etc. et relatione facta fiet partitum hoc modo.

Comparuit  N. ex ad.o principalis et facit partitum infrascriptum, qui vult esse litis decisivum, videlicet quod iuvet vel neget si tali die commodavi ei, vel vendidi equum pro tali praetio, et non solvit ponendo casum occurrentem.

Partito Facto si ad.us voluerit partiti  copiam ipsum citabis hoc modo.

(S.N.) Citetur N. ex ad.o principalis ad reluendam copiam partiti, et super illo iurare peremptorie alias videndum mandatum referri in scripturis instante etc.

Elapso die Audientiae in quo posuerit relationem .d. Citationis si pars ad.a non iuraverit, compareas coram notario, et iures hoc modo.

Ego iuro contenta in partito fuisse et esse vera. vid. Luc. Pet. in form. cap. Jor. id. lib. 4. cap. 2. et practic. terminorum in Cur. Gubern. Urb. omnino modern. (tre parole cancellate) in praxi AC. lib. 2. cap. 39.

(3) Farinacc. in suis qq. de fals. q. .. (puntini) vid. Abb. in cap. ult. in princ. col. 3. vers.o quaeso (?) ulterius . de iur. iurand. Menoch. de arb. cent. 9. cas. 3I9. n°. 6.

 

De vigore laudi, et eius executione, et Compromisso.  R. XJ

 

Laudum arbitrium, vel arbitramentum, et quaecumque difinitio, cuiuscumque quantitatis, negocij seu rei latum per arbitros, vel amicabiles personas, seu compositores (1) sint firma, et rata, et per Potestatem, et eius officiales executioni mandentur ad petitionem cuiuscumq. prout esset sententia lata per Potestatem, vel iudicem plenissimo iure, et data nisi ex ipsa causa appareret refutatio, vel ab huiusmodi reclamatum , et legitime contradictum: Et nisi (2) aliae exceptiones legitimae essent interpositae, quae salvae sint: contradictor autem, seu reclamator ab ipso laudo (corretto), vel praedictus si contra dictam ipsam reclamationem noluerit prosequi, seu non inceperit infra decem dies à die lati laudi, sententiae, ac arbitramenti praedicti in Curia Civitatis Ameriae, vel in aliqua curia post laudum legitime latum, ratum remaneat ac si non esset ei contradictum. Compromissum autem latum in aliquem, seu aliquos factum, ex vigore cuius laudi fieret infra annum valeat. Ex cuius Compromissi Potestate (si intende "p" minuscola) et super quo non non (ripetuto) laudatum fuerit infra annum computandum à die conditi Compromissi (3)elapso anno elabatur vigor tam virtute iuris Compromissi, quam etiam in hoc in quo fuerit compromissum nullius valoris, vel momenti existat post annum, nisi iterum d.o Anno durante per aliquam partium addito Compromisso, vel à tertio aliquo qui electus esset per ipsos arbitros, seu ab aliquo gravamine, quod diceretur illatum per eos esset appellatum, vel provocatum: quo casu tempora ipsius appellationis, seu provocationis non computetur in ipso anno, nec computari debeant (sic); (4) Et Potestas et iudex, vel aliquis alius officialis, non debeat per se vel eorum aliquem permittere quod fiat aliquod compromissum, et si fieret non valeat, et puniatur in tempore, quo sindicabitur in x libr. denar. pro quolibet, et qualibet vice, et compromissum, et quicquid inde latum, vel factum fuerit non valeat ullo tempore, et ullo modo. (5) Et quod si .q. lis, vel scritium verteretur inter aliquos consanguineos (6), vel affines, vel coniunctos usq. ad quartum gradum consanguinitatis, vel affinitatis; Jta quod dd.i gradus comprehendantur in praesenti statuto de quacumq. re, vel causa (7) Potestas, vel quicumque alius officialis, vel rector dictae Civitatis qui fuerit requisitus à quocumq. de praedictis, unde non appareat publicum instrumentum de re videlicet, vel quantitate, et esset de qualitate, et .q. (quaestio) esset mota, et intelligatur mota per simplicem quaerelam, vel petitionem alicuius eorum verbotenus facta etiam sine libello vel alia petitione, aut in scriptis porrigenda (8) cogere praedictos consanguineos, et coniunctos, vel affines, ad compromissum de iure (9), et de facto in aliquem, vel aliquos eorum consanguineos communes utrique parti: Qui consanguinei sic electi debeant d.um arbitrium in se recipere (10), et d.as lites .qq. (quaestiones) et causas inter dictos consanguineos coniunctos, vel affines de iure, et de facto (11), summarie  omni iure, et solemnitate omissa prout eis videbitur definire, et condemnare. Et quicquid per dd.os arbitros, et arbitratores inter dd.os consanguineos vel affines, vel coniunctos fuerit decisum, laudatum, sententiatum, vel arbitratum valeat, et teneat, et plenam obtineat roboris firmitatem: Et non possit aliquis contra praedicta laudata, arbitrata, vel sententiata aliquid obijcere, vel opponere, vel de nullitate quaerere, vel contra ea aliquid contradicere ex defectu alicuius solemnitatis omissae, vel personarum compromittentium, vel personarum in quas Compromissum factum est, vel de iuris ordine non servato, vel alia qualibet causa, vel ratione (12) post annum elapsum à die lati laudi praedicti; et Judex contra dictum laudum opponentes non audiat ullo modo ad poenam decem libr. den. pro qualibet vice, et quod poena in compromisso, vel laudo adiecta contrafacienti in praemissis nihilominus committatur, et per observantem exigi possit in casu supradicto sicut praedicta poena quarantigiata (sic) esset adiecta. Et praedicta locum habeant in praesentibus, praeteritis, et futuris. Et dd.i duo Arbitri sic electi teneantur (13) terminare .qq. inter dictas personas, in quibus esset compromissum infra terminum eis dandum per Potestatem, vel alium officialem requisitum de praedictis, si autem non terminaverint ad poenam x soldorum pro qualibet vice, quo steterint in mora ad ferendum .d. laudum post terminum praedictum eis datum. Et si essent electi duo arbitri per praedictos, qui non essent concordes in modo ferendi laudum, vel finiendi eligatur tertius consanguineus Communis praedicti non suspecti alicui partium per Dd. Antianos Populi, vel maiorem partem ipsorum quorum diffinitioni, et arbitrationi stetur. Et praedicta omnia praedicti coniuncti, inter quos esset praedictum scritium, vel .q. (quaestio) teneantur ratificare, et approbare praedictum laudum. Et omnia, et singula supradicta facere, et poenam contentam in Compromisso parti observanti applicandam: et ad poenam x floren. Potestati, vel iudici, vel officiali contrafacienti, vel omittenti in aliqua parte d.i statuti mox incursuro.

 

Note a margine

(S.N.) Add. nunquid pendente reductione ad arbitrium boni viri suspendatur executio laudi stante statuto concedente executione huiusmodi non obstante ipsa reductione, vel renunciatione ipsae reductioni. vid Mastrill. decis. lxvj. ubi etiam habes quid stantibus renunciationibus de non proponendo cum iuramento data praesertim enormissima laesione.

(S.N.) Clerici an ligati censeantur isto statuto litigantes coram potestate, et iudice laico, vel ipso statuto uti valeant. Bartol. Socin. consil. lxxj. lib. 4. Vin. in suis com. opinion. 809.

(1) Vid. Aldobland. cons. (un numero annullato) 77 n°. I9. ubi quomodo intelligantur statuta, quae volunt ut lauda habeantur pro sententia et. c. et consil. 78. n°. I0. et seqq.

Add. etiam laudum habere praesumptionem per se quod sit iuste, et rite latum Din. consil. xiij Dec. late consil. 375 n°. j. et ideo omnino exequendum praesertim si sit iuramento, et obligatione cam. vallatum, quia tunc ex se habet executionem paratam. Jo: de Anan. consil. 50. n°. 8. Rot. in una Romana executionis laudi Veneris 26 8bris I584 coram Ill.mo Pamphilio. vid. Menoch. lib. 2. praesumpt. lxxvj.

(S.N.) Add. quod non obstantibus quibusvis cautelis in compromisso appositis detecta enormiss. laesione legitime contradicitur , et reclamatur. vid. semper Rot. in una Ravennatensi bonorum 20 8bris I58J. et iterum I9 Januarij  I582 (corretto) coram Ill.mo Blanchetto. nunquid vero Arbitrorum sententiae seu lauda praesumantur rite, et recte lata per Menoch. lib. 2. praesumpt. 76.

(S.N.) Vid. super hoc stat. Blanc. in suo tract. de Compromiss. Jo: Baptist. de S. Blasio. lib. 3. cap. I0. et seq. de arbitris.

(2) Scil. si non adfuerit citatio, adsit enormissima laesio detecta, si compromissum factum fuerit à non habente potest. vel mandatum. de quo Dec. consil. 63. lib. 5. per tot. si latum eodem die, quo fuit compromissum si contra voluntatem expressam testatoris, si evidentem iniustitiam, si contra dispositionem iuris, si nullum fuerit compromissum. de quo Roland. consil. 76. lib. p°. si post tempus datum et appositum in compromisso, de quo Becc. consil. 99. n°. 8. et 25. et alia de quibus per Angel. Aretin. consil. n°. I6. Boer. decis. 283. Grat. in decis. March. decis. 6.

(S.N.) Intelligentia statuti mandantis fieri compromissum vid. Caball. lib. j. consil. clvij. Honded. consil. 9. lib. j. et quando quando (ripetuto) una pars habet unam sententiam vel instrumentum non possint cogi. Caball. consil. clviij. n°. I3.

(S.N.) Add. nunquid in executione laudi istius requiratur libellus: et quivis aliqui voluerint requiri libellum etiam in sententijs arbitrorum per Stat. habentibus executionem paratam, tamen ut dicit D. Stephan. Grat. in suis discept. forensibus lib. j. cap. 66. n°. 24. verius est qualem, qualem (ripetuto) sufficere petitionem maxime si adessent clausulae procedendi summarie simpliciter etc.

Et quid de laudis nullo iuris ordine servato ab arbitratoribus et amicabilibus compositoribus latis nullo iure cogente dicas nisi post xxx annos executionem peti posse. vid. Caball. lib. j. consil. xlj.

(3) Alias de iure tempus incipit Currere à die acceptationis vid. Vincent. de Franch. dec. S54. n°. 2. et 3. et decis. 626. ubi secus si aliud fuerit actum inter partes, quia tunc compromissum est conventione, à conventionibus legem recipit. Instantia vero compromissi alias quanto tempore duret. vid. Boer. decis. 283. n°. 7. et seqq. add. Rot. Rom.a in un ... (puntini)

Quando vero, et ex quibus acceptatum praesumatur compromissum. vid. Bartol. Socin. lib. 4. consil. lxiij.

An pendente compromisso possit adiri iudex ordinarius vid. late per Lancell. de attent. q. 2. c. xv. de attentatis pendente compromisso. n°. I74. et seqq. et si nullum fuerit appositum tempus instantia coram arbitro durat sicut coram Judice triennio Myns. cent. 36 obs. 44. Lanc. ubi supra n°. 46.

(4) Vid. Dec. in .l. et si praetor. n°. 5. ff. de offic. eius. Guid. Pap. dec. 69. vid. Lancell. de attentat. p. 2. c. xv. de attent. pendent. n°. 200.

(S.N.) Verum quod istud stat. dicatur favorabile Teral. decis. 2I5 n°. 4. vid. Hieron. Gabriell. consil. 33. ubi late lib. 2.

(5) Quomodo intelligatur huiusmodi statutum vid. Onded. consil. ix. ubi de exceptionibus, quae impediunt compromissum.

Et nunquid socer cum genero, noverca cum privigno mort. et c. possint vigore huius statuti compelli ad compromissum. vid. Vin. in suis com. opin. 807. et 808. 809.

Clerici nunquid huiusmodi statuto comprehendatur. Vin. in suis com. opin. d. op. 809. n°. 4. Marant. de ord. iudic. part. 6. de Compromisso. n°. 26. et seq.

Pupilli an comprehendantur. Bartol. consil. 39. inc. quaeritur. vol. 2. vid. Bald. cum ib. add. in l. 9. C. de integr. restit.

(S.N.) Vid. mult. per Marant. de ordin. iudic. part. vj. vers. compromissum. add. nunquid procurator ad lites , et causas possit petere compromissum ubi negative vid. Beninc. decis. xxj. n°. 6. et seqq.

(6) Add. huiusmodi stat. non habere locum si lis inter matrem, et filium, quia mater non dicitur proprie cognata, non agnata, non consanguinea, non propinqua. Cephal. lib. p°. consil. 53. n°. 56. et seqq.

(7) Add. huiusmodi Stat. esse ordinatorium, et non habere locum extra Civitatem Ameriae. vid. Rot. in una Romana haereditatis Mercurij 3J Maij I600. coram Sacrato. ubi quod neg. in Curia Episcopi.

(8) Intelligas etiam per pluribus vicibus donec lis terminetur . Rot. rom. diver. part. 3. lib. 3. decis. 867. n°. 4. Decius (?) consil. 22.

(S.N.) An huiusmodi statut. habeat locum in 2.a instantia si non fuerit petitum in p.a vid. Put. decis. 38. lib. 2.

(9) Vid. Papiens. in form. libell. ad poen. compr. Abb. in cap. Quintavallis. n. 43. extra de iur. iur.

(10) Papien. ib. in verb. termin. de et c.

(11) Vid. Vin. decis. 57.

(S.N.) Add. nunquid exceptio pendentiae compromissi suspendat iudicis ordinarij iurisditionem, et an impediat obligat(ionis) cameralis  executionem. Card. Mant. decis. 22J. n°. I0. et seq. ubi velle videtur quod si fiat vigore huius statuti, et non voluntarium  suspendit. Et ista reg. quod pendente compromisso nihil sit innovandum , vel attentandum. vid. Lancellott. in suo tract. de attentat. pendent. compromisso. p. 2. c. xvj. n°. I30. et seqq. mult. usq. ad fin. ubi etiam quando post compromissum licitum sit redire ad iudicem ordinarium.

(S.N.) Add. nunquid comprehendat minores quod sic Mandos. de aetat. minor. cap. seu q. viij. nunquid autem tutores, vel Curatores valeant possint apponere Clausulas de iure, et de facto etc. vid. Josephum Ludovici in decis. Perusin. decis. 2. part. j. ubi concludit negative, et quod neq. ex iudicis decreto ita factum compromissum valeat; quia per illa verba essent gratis remittere iura minoris, quod non potest facere Curator, neq. iudex qui non potest concedere licentiam donandi minori neq. decretum interponere in donatione.

(12) Simile habes stat. Romae ut post annum non possit dici de nullitate sententiarum quod stat. asserit Achill. de Grass. de constit. decis. de esse decisorium , et servandum in omni foro. de cuius Stat. Intellectu mult. vid. pot. apud eumdem Achill. eod. tit. de Constit. decis. 4. usq. ad xii. et de Stat.o huiusmodi praefigente terminum ad dicendum de nullitate, an censeatur illam reijcere, quae ex eisdem actis, et ex defectu citationis, et iurisditionis, an procedat tam agendo, quam excipiendo. vid. D. Stephan. Gratianum in decis. March. decis. I5J. ubi semper vid.

(13) Intellige si prius acceptaverit  quia alias de iure cogi non possunt communi Boer. decis. 283 n°. 2. nunquid vero istas quaest. valeant dividi per arbitros, vel simul omnes debeant terminari vid. Vincent. de Franch. decis. 354. n°. 4. et decis. I73.    

 

De redditione instrumenti facienda debitori solventi.

R. XIJ.

 

 Soluti, vel restituti debiti instrumenta quicumque habent, teneantur ipsum instrumentum debiti restituere debitori infra viij dies posquam fuerit sibi petitum. Et qui contrafecerit solvat Communi pro bann. x libr. denar. Et nihilominus ipse creditor idem instrumentum restituat, et de ipso debito refutationem faciat (1), vel facere teneatur, et pactum de ulterius non petendo ad sensum sui debitoris.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Capell. tol. Decis. 307. Franc. de March. decis. 370. lib. j.

(1) Si creditor debitori instr. debiti restituat an eo ipso intelligatur remisisse debitum. vid. in .l. ij. ubi glos. et DD. ff. de pact. cap. pen. inc. Ecc.a ut lit. pend. ubi glos. .l. creditricem .C. de remiss. pignor. vid. Jas. in d. l. ij ff. de pact. Socin. regul. I83 incip. instrumentum ubi limit. quinq. modis Franciscum Nicon. in suis allegatis allegatum xxj. ubi latiss. de effect.  trad. et reddit. instrument.

 

Quod Fideiussor possit pignorare debitorem.  R. XIIJ.

 

Pignorare in bobus (1) aratorijs, Ostijs domus pannis (2) vestitus, vel de lecto, armis (3) nemo suum nemo (ripetuto) valeat debitorem, nec Judex de praedictis tenutam det, si alia (4) mobilia bona habet, de quibus possit satisfacere creditori, nec ea det in solutum eidem. Et licitum sit alijs in bonis non vetitis huiusmodi sine poena gravaminis eius fideiussoris, seu debitoris pro sua voluntate, et arbitrio pignorare: Et ipsi Creditori Judex teneatur dare tenutam de bonis proprijs; Et quod si alia bona non haberet pro debito sufficientia possit praedicta bona vetita in solutum, et pagamentum capere, et quod prius habeatur recursus contra (5) principalem, quam contra fideiussorem sub poena cuilibet officiali contrafacienti, vel omittenti florenorum auri x pro quolibet, et vice qualibet mox incursura.

 

Note a margine

(1) Vid. semper Trentacinquem vol. j. lib. 2. var. resol. tit. de execut. rei iud. resolut. 2. ubi late an saltem possint boves etc. pignari (sic) in subsidium, an per pactum possit huic privilegio renunciari etc. et concludit negative an procedat in iuvencis in bob. qui non arant, an pro deb.o fiscali etc. ub. vid. vid. (ripetuto) text. in .l. pignorum 8. auth. agriculdores (sic) . C. (?) quae res pignor. oblig. poss. Colerus de process. execut. cap. lij. part. 2. n°. I88. et I89. et I86. vid. Mar. Turb. decis. xl.

(2) Add. multo minus super iocalibus (sic) uxoris etiam illa consentiente, et tradente. vid. D. Stephan. Gratian. in decis. March. decis. II8. per tot. post Lucam Pet. in pract. Capitol. for. tit. de execut. n°. ... (puntini)

(3) Vid. Bull. Pauli v. confirm. privileg. militum S. Roman. Ecc. ubi habes etiam alia pro ipsis militbus.

(4) Vid. Maranth. in Specul. tit. de execut. aliqua per Amat. breviter supra quibus fieri non possit executio in decis. March. decis. 86 per tot. ubi limit. Stat. nostrum si fiat executio pro collectis, Gabellis, et exactionibus communis. vid. ib. add. non posse debitores viri aliquo pacto executionem facere super iocalibus uxoris sui creditoris etiam ipsa uxore consentiente, et tradente. vid. Stephan. Grat. in decis. March. decis. II8 per tot.

(5) Limit. si fuerit Fideius. obligatus iuxt. form. stat. de quo infra hoc. eod. lib. rubr. 36 et similiter si fuerit obligatus instrum. in form. cam. vid. Carol. de Grass. in suo tract. de except. except. x n°. 60. et seqq. item si medio iuramento Manc. de iuram. part. 4. effect. 32.

 

Quod Creditor possidens bona sui debitoris debeat

concurrere cum creditore supervenienti.  R. XIIIJ

 

Si reperiantur plures Creditores unius debitoris et unus ex dd.is creditoribus preveniens alium creditorem in processu inveniatur possidere bona debitoris praedicti, vel in ipsorum possessione esset, et ipsa bona in tenuta sibi data possederit, ne alius creditor defraudetur suo credito, statuimus, et firmamus quod ipse possidens ipsa bona, vel existens in ipsa possessione cogatur, et teneatur infra octo dies postquam fuerit requisitus secum admittere (1), et recipere ad ipsa bona concreditorem suum unum vel plures pro quantitate debita d.o Concreditori dummodo, quod prior fuerit in tempore (2) prior sit in iure, et ut prior admittatur, et in casu praemisso pro concursu dd. Creditorum, ubi sunt eidem, et eiusdem temporis creditores bona sic in tenutam accepta aestimentur, et aestimari debeant per duos aestimatores ponendos per ipsos creditores, et secundum eorum aestimationem si erunt in concordia de ipsis bonis aestimatis fiat satisfatio cuilibet ipsorum si sufficient ipsa bona, si non erunt in concordia ponatur tertius aestimator una cum praedictis per Dd. Antianos Populi, qui pro tempore fuerint, et secundum eorum aestimationem satisfiet eis de mandato Judicis Competentis, sed si possidens praedictus non possit de suo iure docere (3) teneatur, et debeat relinquere rem possessam per eum ad mandatum iudicis praedictorum creditorum, qui idem (altrove "fidem") faciant de suo credito, et praedicta locum habeant tam in personalibus actionibus, quam realibus, et privilegium temporis cuilibet reservetur (4), et salvum sit.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. tot. tit. ff. et .C. de bon. auth. iud. possidend.

Caeterum de habenda discussione, et forma concursus vid. semper Salust. in sua praxi AC. lib. 3. cap. I6. pulchra per Diez in suis pract. qq. q. vj. §. iij. per tot.

(S.N.) Add. nunquid possit anterior creditor revocare pecuniam solutam posteriori creditori de quo late Surd. consil. 4. n°. I2 et seqq. lib. j. ubi vid. Eugen. consil. lxxxix. Gaspar. Anton. Thesaur. lib. j. qq. forens. q. xvj. Marescott. lib. 2. var. resol. cap. xxxvj Diez in suis pract. qq. q. 6. per tot.

(S.N.) Add. quid si ista bona debitoris fuerint data  in solutum d.o creditori iuxt. Form. stat. de qua supra hoc. eod. lib. rubr. vi. et veniens 2.us et posterior creditor offerat (segno corretto?) emptori d.um bonorum creditum prioris creditoris, à quo d.a bona emerit nunquid d.us emptor teneatur d.o 2.o creditori restituere quod sic vid. semper Stephan. Grat. in dec. March. decis. 66 per tot. post Salicet. Bald. et alios in.l. .C. si antiquus creditor. er quomodo procedi debeat in petitione iuris offerendi. vid. Mastrill. decis. ccxvij.

(1) Limita in muliere quae non tenetur recipere, nec contra ipsam datur ius offerendi 2.o Creditori constante matrimonio stante viri vergentia ad inopiam vid. Alex.Trent. lib. 3. vol. j. var. resol. de verb. oblig. cap. 30. n°. 8. soluto vero matr. secus, quia Cred. contra illam habent ius offer. et ipsa mulier tenetur cedere iura solventi creditori secund. Cast. decis. 6J. in execut. quomodo vero procedetur in petitione iuris offerendi  vid. Mastrill. decis. ccxvij.

(S.N.) Vid. Grat. lib. discept. forens. c. 94J. n°. 3. et seqq. ubi an anterior, qui pervenit exequendo teneatur praestare patientiam posterioribus instantibus pro sobhastatione, quod bona vendantur ad effectum praetium deponendi etc. et nunquid anterior creditor possit retinere donec fuerit satisfactum. Cardin. Cavaler. decis. DCLIJ. ubi quod anteriores non possint à posterioribus excludi, nisi iure offerendi et quod posteriores immissi aut pati avocationem, aut solvere creditum.

(2) Vid. tot. tit. C. qui pot. in pignor. habeant. Neg. de pignoribus membr. 2. part. 5. ad reg. iur. qui prior in tempor. lib. 6.

Add. quid conventus Clericus in concursu Creditorum an possit opponere declinatoriam fori. quod non vid. Dec. consil. 700 Roland. consil. 29. n°.8. vol. 2. Aufur. (?) in tractat. de potest. secul. super Ecc. n°. 24. vers.o nam quoad istud Vin. (?) decis. 30. n°. 6. Surd. decis. 26. n°. I5. Mastrill. in decis. regn. Sicil. decis. 79. lib. j.

(3) Possidens si se opponat executioni qualiter audiatur. vid. Cartar. decis. xlvij. et lij. in executivis. Mar. Turba decis lxj.

(4) Vid. Negus. in suo tract. de pignor. et hypoth. part. 3. membr. 2. num. 6. in ix ampliat. ad reg. qui prior. (?) de reg. iur. lib. vj. quid vero si creditor fuerit pro impensa funeris, vel infirmitatis an omnibus praeferri debeat. Mastrill. decis. x.

 

De consevando indemnem fideiussorem.  R. XV.

 

Principalis debitor, et ipsius haeredes cogantur ad petitionem sui fideiussoris, ut ipsum Fideiussorem (1) liberet, et conservet (2) indemnem à fidieussione, quam penes eum creditorem pro eo prestiterat, seu ut tutelam, aut cautionem idoneam eidem faciat (3), de conservando eum indemnem à fideiussione prestita (4) ad sensum sui sapientis (omesso "et") dictus debitor, et ipsius haeredes ad hoc cogantur in Palatio, vel alibi sine salario et oblatione libelli ad voluntatem fideiussoris faciendo eum capi personaliter de facto imponend. ei poenam x sold. quod à loco ubi coactus fuerit non discedat donec quietum fuerit suum fideiussorem, et ipsum absolverit de praedictis. Et potestas, et Judex, et quilibet officialis teneantur facere praedicta ad petitionem d.i Fideiussoris diebus feriatis, et non feriatis. Et si Fideiussor voluerit tenutam de d.is bonis debitoris detur ei sine salario, et oblatione libelli. Et etiam statuimus quod si quis fideiussor ab eius creditore conventus debitor (aliunde "debitore") pro suo fideiussore omisso debitum d.o creditori qualitercumque persolverit qui dictus creditor ante solutionem sibi factam, ut de iure valere possit ne decipiatur inde quod eum à d.o Fideiussore recepta de solvendo cautione solemni teneatur, et debeat reddere ipsi fideiussori contra principalem debitorem omnia vero sua iura, si vero ipsa iura non cesserit quod factum foret ex praedicta fraude, praesumaturque ipse fideiussor, et haeredes eius contra ipsum debitorem, et eius facultates, et bona si extarent in patrimonio debitoris, vel contra bonorum possessores, quicumque fuerint, praedictum debitum authoritate praesentis capituli possit habere recursum, et ipsa bona capere, et irrevocabiliter iure dominij retinere, dummodo de ipsa fideiussione, et solutione p.a quam in pecunia sive rebus ipse fidieiussor suo creditori asseruit se fecisse constet, praedicto instrumento, (5) vel saltem attestatione trium testium fide dignorum. Et praedicta locum habeant in praeteritis, praesentibus, et futuris, dummodo in obligationibus in Judicio factis non vendicent praedicta sibi locum ad poenam Potestati, Judici, et officialibus contrafacientibus, vel negligetibusin aliquo praedictorum pro quolibet, et vice qualibet .x. floren. auri statim imminente.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. quando Fideiussor potest petere liberationem. Andream Gail. lib. 2. observ. 29.

(1) Intelligas non solum si damnum passus fuerit, verum si molestari caeperit. ut per Bartol. in .l. pater (?) ff. de dot. prel.(?)

(2) Promissio, et cautio de conservando aliquem indemnem quid operetur vid. late per Bartol. in .l. j. C. de conven. Fisc. debitor. lib. x.Bald. in .l. si per ea col. 2. post. med. C. mand. et id. Bald. in rubr. C. de verb. signific.

(3) Idem arbitrium vid. omnino in una Roman. liberat. à Fideiuss. lunae 3J. Maij I604. coram Coccino.

(4) Fideiussor potest petere liberationem quando diu stetit in obligatione vid. Dd. in.l. si per ea .C. mand. Menoch. de arb. iud. qq. cent. j. cas. xlj. Guid. Pap. decis. II7. Afflict. decis. 24J. Bellon. in §. si quid autem. inst. Fideiuss. et add. ad Affl. vid. Luc. Pet. in Forma Capitulini Fori lib. 4. cap. 4. ubi describit etiam formam procedendi vigore huius statuti. Ill.mum Tuschum tom. 3. conclus. iur. conclus. 3I6. inc. Fideiussor pro dote. post Socin. in suis reg. Fideiussion. et latiss. per Andr. Gail. lib. 2. observat. 29.

(S.N.) Et nunqiud Stat. huiusmodi ut fideiuss. possit petere liberat. à fideiuss. praestita procedat si accesserit pro solutione annui perpetui census, et evict. (?) d.i census. vid. Rot. Rom. in una Rom.a seu bonorum census (segno ? indecifrato) 25.m (?) lunae 7. Maij I60J coram Corduba ubi an istud Stat. sit ordinatorium vel decisorium, et ex eo quod d.us contractus est de sui natura  perpetuus Fid. videntur perpetuo velle teneri, ut liberatus petere non valeat, et quando liget forenses, et quid si datus fuerit relevator vid. Rot. in una Bononiensi seu Rom.a census. 26 Xbris I602. coram D. Orthenbergo. vid. in meis recollectis in verb. Fideiuss.

(5) Not. quod debitor principalis tenetur indemnem servare, et relevare de iure ex c. pervenit de Fideiussor. et ubi  est casus instrumenti dicitur adesse casus .l. et cessat dubitatio Bald. consil. 2I5. n°. 3. in fin. lib. 2. Crassect. consil. 3I in fin. Card. Mantic. decis. xlvij n°. J.

Add. quid si dati fuerint alij fideiussores pro conservatione indemnitatis ipsius fidiussoris nunquid poterint ab initio conveniri indiscusso proncipali? quod sic si ad simpliciter , et non in subsidium accesserint. vid. Card. Mant. d. decis. xlvij. n°. 7. ubi declaratur .l. fideiussores in princ. ff. de fideiuss.    

 

Quod nullus contrahat cum minore, vel filiofamilias.  R. (s.n.)

 

Contractum aliquem nullus faciat cum minore xx Annor. (1) non habente tutorem, vel Curatorem, sine consensu duorum consanguineorum eidem minori magis intimorum: et si dd.i Consanguinei non essent praesentes, vel (corretto) iniuste consentire denegarent tamen iudex possit eorum defectu supplere. Nec cum filiofam. minore xx annis sine (2) consensu patris, et qui contrafecerit solvat pro banno Communi Ameriae x libr. denar. et contractos huiusmodi factos nullam habeant firmitatem, et ex eis pars cogi non possit, non obstante (3) si in d.o contractu minor iuraverit non venire contra: Et quod dictus minor non possit, nec valeat aliquid tradere (4), donare, vel concedere alicui (5) Ecc.ae piorum locorum seu Ecc.ae personae in bonis eorum sine consensu supradicto, nec etiam possit semetipsum dd.is Ecclesijs, vel alicui eorum offerre, nec eas, vel aliquid earum intrare sine consensu duorum consanguineorum eiusdem minoris magis intimorum, et hoc capitulum obtineat roboris firmitatem authoritate S. D. N. Papae quibuscumq. in contrarium Statutis, dispositionibus, iuribus, ac legibus, et capitulis, privilegijs, et immunitatibus facientibus non obstantibus. Et Potestas, et iudex teneatur fieri facere refutationem, et instrumentum restitui Cancellatum ad petitionem praesentis tutoris, vel Curatoris, vel ipsorum consanguineorum, ac redditis contractibus (aliunde "a creditoribus contrahentibus") contra dictam formam d.i Capituli . Et si ipsi creditores praedicta non fecerint, et instrumentum debiti (6) non restituerint praedictis personis Potestas, et iudex teneatur, et debeat eos condemnare in x. libr. denar. et praedicta locum habeant in obligationibus ab ipsis minoribus , vel filiofam. factis, vel faciendis: et si in praedictis, vel aliquo praedictorum d.us Potestas, seu Judex contrafecerit vel omiserit in poenam incidat .x. flor. auri illico incursurus.

 

Note a margine

(S.N.) Si Maior factus minor ratum contractum contra form. stat. celebr. habeat ratificatio revalidat ipsum contract. sed nunquid ut ex nunc, vel ut ex tunc. vid. Surd. decis. 245.

Add. Aldobl. in cons. 33. n°. 28. et seqq. ubi quod contrahens sine istis solennitatibus praesumatur in mala fide. et quando minor praesumatur laesus, et quando iuramentum suppleat, vel nihil operatur ubi semper vid. et M. Ant. Eugen. consil. 29. Anchar.  consil. 83. et consil. I38. n°. j. et seq. et cons. 330. n°. 7. Cepoll. cautel. 22J. ad fin. inc. tutores. et quod quando praesumitur dolus vel fraus à stat. iuramentum nihil operetur, neq. indicatur ratificatio etc. vid. Rot. in una ... (puntini) coram Ill.mo Melli.. (?)... (puntini) supress. (?) in proponi AC.

An habeat locum si minor obtinuerit licentiam vendendi bona immobilia à principe. vid. Rot. decis. 84. part. 2. divers.

(S.N.) Vid. Constit. Aegid. inter Constit. March. lib. v. rub. xxv. super qua Donatus.

Vid semper Tiraq. in .ll. Connub. glos. 5. per tot. glos. seqq. in xvj leg. et in glos. viij. in verb. de son mary. (?) ubi latiss. nec non glos. vj. vij. et 5. et 4. mult. per Simoncell. in suo tract. de de (ripetuto) decret. Gabriel. in suis concl. iur. tit. de minoribus Lambertengh. in stat. Mediol. et nunquid habeat locum in foro conscientiae, itaut acquisitum  per contractum nullum ob non servatas huiusmodi statuti solemnitates. vid. Covar. ad reg. peccatum part. 2. §. iij. n°. 8. et seq. an teneatur restituere. vid. semper constit. Aegid. de qua lib. 5. rubr. 25 in constit. March. cum glos. Boccaccij quam constit. servari debere tot. stat. Ecc. dicit Farinac. consil. 42. n°. I4.

Vid. Rot. per Picum de minoribus decis. 63. et decis. 64.

(1) Minorem se asserens nunquid probar. debeat. vid. Surd. decis. lxxv.

(S.N.) An habeat locum su minores contrahant cum mulieribus vid. Rot. decis. 558 part. j. divers.

Si contrahant cum Ecc.a vid. Veral. decis. I94. lib. 3. vid. Lambert. de contr. mul. in fin. n°. I35. et seq.

(S.N.) An comprehendat forenses contrahentes Ameriae. vid. Rot. decis. I03. n°. I3. part. 2. div. post DD. in .l. cunctos populos. C. de Sum. trin. et fid. Cathol. an Amerinos contrahentes Romae ubi maiores 20 hab. pro maior. 25. vid. ib. Rot. et Tas. in consil. 59. lib. 3. per tot. ubi quid si cives Romani ex privilegio . Grat. in dec. March. decis. cij. Gabr. de stat. conclus. viij.

(2) Et nunquid pater et praedd.i valeant per se consentire vid. Bald. consil. 289. et seq. lib. 3. Gabr. de stat. concl. ij.

Et nunqiud procuratorem absq. praedictis solennitatibus minor constituere valeat. vid. omnino Tiraq. de .ll. connubial. glos. 5. q. xvi n°. I83. et seqq. Lamberteng. ad stat. Mediol. in verb. constituere procuratorem glos. xx per tot.

(3) Vid. Ferrat. caut. ... (puntini) inc. communis ubi an stat. possit irritari iuramentum. Vid. Vin. opin. 79J. n° j. et seq. Beorum (?) consil. I76. vol. j. per tot. Rot. in una donationis Roman. coram. Pamph. I602.

(4) Alias donatio facta per minorem num valeat iuramento vallata. vid. Jo: Battae consil. 59. n°. 34. et seq. M. Anton. Eugen. consil. I6. n°. 60 et seq. et consil. 29. n°. 72. et seq. Et nunquid sine istis solennitatibus Fideiubere, et quid si intervenerit iuramentum. vid. Surd. cons. 46 per tot. lib. j. et quid stante enormissima laesione Rot. part. 2. divers. decis. I02. per tot. Sylv. Aldobl. cons. 33. per tot. Gram. consil. I7. et consil. I28. in civil. vid. Manc. in suo tract. de iur. effect. p°. q. 4.

(5) Contra libertatem religionis ideo cassa et c(macchia d'inchiostro) intell. prout Sylv. in sum. in verb. vot. el. iij. et Ascan. Clem. in suo tract. de patr. potest. effect. v. num. 28. vid. Rom. consil. 334. n°. 6.

(S.N.) Rei iudicatae authoritate sine solennitatibus necessarijs num possint alienari. vid. Surd. consil. 30. lib. p°.

(6) Addas fructus quoq. dd. minoribus esse restituendos una cum rebus absq. praedd.is solemnitatibus alienatis. vid. Surd. consil. II9 (?) lib. p°. et Minoribus adultis, ne dum pupillis sine istis solemnitatibus alienantibus competere rem c. reintegrandae. vid. Honded. lib. 2. consil xxiij.

(S.N.) Add. quod ex quo principaliter respicit personas hoc statutum ideo non ligare forenses. Surd. consil. 257. n°. I3. et seqq. lib. 2. et quod statutum inhabilitans personam extendatur extra territorium. vid. Gabr. de statut. lib. 6. conclus. 8.

Advertas huiusmodi statutum non habere locum in contractibus, in quibus minor fecerit meliorem conditionem suam. vid. Roman. concil. 453. et nunquid habeat locum in alienat. factis  pro solut. aeris alieni à patre contracti. vid. Surd. decis. 77. Minor an audiri possit non restituto praetio. vid. Mastrill. decis. xiij.

(S.N.) Add. Quid si statutum diceret, quod praedd.is solemnitatibus omissis instrumenta non facerent fidem. vid. Veral. decis. I90. part. 3.a item nunquid solemnitates huius statuti sifficiant pro solemnitatibus iuris communis vid. semper Anton. Solam ad Constit. Sabaud. sub de alienat. bonorum minorum glos. iij. n°. p°. et nunquid comprehendat contrahentes Romae vid. Rot. in una Amerina coram Pamphilio de Anno I6I5.

 

De communi dividundo.  R. XVIJ (corretto da XVIIJ)

 

Divisionem de rebus Communibus Potestas, vel Judex fieri faciat, et ad eam faciendam consortes cogere teneantur infra x dies posquam ab aliquo consortium fuerit (1) petitum sine salario, et oblatione libelli, detur (2) tamen iudici facti species, super qua vertitur processus, et si reus negaverit rem esse communem (3) solvat communi pro banno 25 libr. denar. Si actor dictam rem communem esse probaverit. Et eum negantem accusaverit, et nihilominus reus actore probante rem esse Communem, cogatur ad divisionem eamdem, (4) nisi ipse reus probaverit, se possedisse rem, de qua agitur pro suo tempore à iure concesso, ac etiam probaverit rem esse suam iure dominij, vel quasi, iusto titulo, et bon. fide, (5) nec obstat in praedictis si actor non possederit rem communem, et quaerat à reo ante litem contestatam, si res de cuius divisione agitur est Communis, et respondeat, sic vel non poena potestati, vel omittenti in aliquo praedictorum x floren. aur. mox imminent.

 

Note a margine

(S.N.) In mater. fam. Etrusc. (?) vid. semper Valasc. in sua praxi partit. et collat.

(S.N.) Minor, minorem provocare an possit ad divisionem, et quid si maior fuerit, qui provocat minorem, et an requirantur solemnitates statuti. vid. Roman. concil. I06. n°. 4.

(1) Vid. l. Fin. C. com. divid. lim. tantum ut ib. per glos. et DD. et in §. quaedam inst. de action. Roffred. de libell.

(2) Et ista facti spec. dicitur qualis qualitas (?) petitio. de quo Papiens. in form. libell. in action. real. vers. qualis, qualitas. quae omitti non potest. Marant. de ordin. iudic. 4. part. dist. ix. n°. I2. et seq. qualiter vero formetur libellus super hoc. vid. Fabr. in .d. §. quaedam. n°. I3. et 28. de action.

(3) Limita pluribus modis ut talis poena non habeat locum per Mars. in  rubr. C. de Fideiussor. q. 46. n°. 394. et seq. vers. quae conclusio potest.

(S.N.) Add. quod etiam si negetur communio, et dominium licet agere iudicio communi dividundo nisi ante litem contestatam opponatur etiam de praeposteratione. (?) vid. Surd. consil. 260. n°. I0. lib. 2. scil. quod prius rei vendicat. et c. Add. quod si minores aut mulieres fuerint provocati ad divisionem servari debent solemnitates requisitae in contractibus minorum et c. Act. in recentiss. p. j. decis. 293. et decis. 326.

(S.N.) Add. quuod agens communi dividundo debet probare se dominum etiam si possideat. Surd. consil. 260. n°. 3. lib. 2. lim. n°. iv. et quomodo in tali casu probetur dominium vid. ib. n°. I2. et quod sufficiat sola probatio possessionis ad hoc ut admittatur ad agendum. vid. Surd. ib. n°. I3.

Add. quod in divisionibus inter fratres, aut heredes fiendis dotes mulierum sunt ante partem consignandae vid. semper Socin. Sen. lib. 3. consil. xlij.

(4) Scil. 30 annis, nam si socius unus possedit solus 3.o (sic) annis communi dividundo praescribitur. Surd. consil. 260. n°. 5. lib. 2. licet secus sentiat inter fratres ib. n°. I5.

(5) Quod requiratur bona fides vid. Surd. d.o consil. 260. n°. I6. lib. 2. erronea divisio revocatur. Becc. lib. j. consil. 90.

(S.N.) Add. unum pulchrum, et quotidianum, qualiter scil. vestimenta veniant in divisione, de quo Castrensis consil. 366. n°. 4. et consil. 358. n°. 2. et consil. 428 n°. 3. lib. 2.

Et de divisione facta à patre inter filios iuramento firmata quomodo subsistat et an revocari valeat vid. Cacheran. decis. cxxvj.

Et quod contractus divisionis sit ultro, citroq. obligatorius. Socin. sen. lib. j. consil. xxv. n°. 8. ubi n°. 5. ubi quod divisio nil aliud sit, quam ratio quaedam inter dividentes composita.

(S.N.) Add. quod divisio facta inter Clericum et fratres est actus mixtus, et inseparabilis, et fori ecclesiastici. Soc. sen. consil. xiiij. lib. 4. n°. 3. et an divisio facta absq. interventu iudicis si reperiatur erronea possit, et infra  quantum tempus rescindi. vid. eumdem Socin. sen. d. lib. 4. consil. xxxiij. Quid si fundus, aut census fratri in divisione assignatus evincatur; quod medietas veniat in iudicio evictionis. id. Socin. sen. d. lib. 4. consil. xxv. n° n° (ripetuto) I5. et quod per adiudicationem unius facta in divisione rei mobilis , sive immobilis efficiatur integra illius cui adiudicatur. Soc. sen. lib. 3. c. xxviij. n°. 9.    

  

Quod Civis possit pignorare suum debitorem.  R. XVIIJ

 

Civi Amerino cuilibet liceat alterum Civem, et Comitatinum Ameriae dominium habentem bonis eius pro quantitate, quam haberet, pignora usq. in quantitatem, quam sibi deberet, ipse Civis, vel Comitatensis, sine poena usq. in quantitatem quam sibi debeat ipse Civis, vel Comitatensis, vel in qua pro eo esset alicui obligatus cum nuncio, tunc precedente tantum (1) mandato Potestatis, vel iudicis .d. Civitatis, quod mandatum non fiat nisi pro dictis officialibus, sit facta fides de d.o debito per publicum instrumentum, secundum quod requiritur in probationibus faciendis ubi debitum petitur à Cive, et praedicta probatio fieri possit, et (2) omni iuris ordine praetermisso reservato ipsi reo iure  opponendi tam contra testes, quam contra instrumenta, et attestatione testium, et idem habeat locum in debitoribus forentium non obstante aliquo statuto, vel capitulo statutorum, et in hac parte d.nis pro vasallis: et e converso pro bonis debitoris quos haberet, et quod non possit pignorari (3) sine mndato curiae: Et pignoratus d.nus pro vasallo, et e converso pro bonis debitoris ut supra. Et quod si ipse d.nus exhibebit vasallum per creditores restituatur sibi pignus ad poenam et sub poena x florenor. Potestati, et iudici, et cuilibet officiali contrafacienti, vel omittenti paenitus (sic) incursuris.

 

Note a margine

(S.N.) Omissa forma praesent. stat. si quis debitorem suum pignoraret incid. in crim. l. iul. de vi privat. vid. text. in .l. pen. et fin. ff. ad .l. iul. de vi privata.

(1) Quod iudex valeat etiam de iure communi dare licentiam parti, ut per se absq. alio executore executionem faciat non solum in rebus, sed etiam contra personam dummodo talis executio fiat sine violentia, et periculo armorum. vid. Jas. in .l. iubere, et cavere n°. 7. ff. de iur. omnium iudic. quando vero debitor possit à Creditore capi, et in carcerem detrudi vid. Abb. in cap. 2. n°. 3. extra de pignor. et hypoth. post Bartol. in .l. cum eodem ff. ad .l. iul. peculat. et  latiss. per Petr. August. Morl. in suo empor. utr. iur. tit. viij. q. XV. ubi quid de debitore suspecto de fuga.

(2) Stat. posse perverti ordinem iudiciarium licet id fieri ex pacto nequeat. vid. Jason. in .l. non impossibile in princ. ff. de pact. in .l. quae de leg. n°. 4. de legat. j.

(3) Et sic vid. quod potest creditor exequi mandatum ad sui favorem relaxatum, quod non licet alias nisi quando debitor est in acto fugae, qui capi potest una cum rebus à debitore (sic) absq. ulla solemnitate ut per Soc. Sen. lib. 4. consil. 99. et I3J. et consil. I0J. etiam in die fer. in honorem Dei, et de mandato iudicis incompetentis. ut in dd. consil. et eod. lib. 4. consil. I02.

(S.N.) Add. multiplicem modum exequendi sententias, et mandata iudicum, ut per Socin. Sen. lib. 4. consil. xxvij. n°. 9. de quo ante illum glos. Bart. et Doctores in .l. à divo Pio. §. si pignora. ff. de re iud. et Bald. in .l. ordo .C. de exec. rei iud. aliquando nam datur res in causam iudicati creditori, ut possideat loco pignoris glos. in .l. j. C. de p..or. (?) pign. aliquando potestas vendendi rem captam. d. §. pignora . aliquando ut tamquam tertius emat. l. 2. C. si in causam iudicati, aliquando in solutum res, quae capitur in causam iudicati de quo late Socin. in d. consil. xxxvij n°. I0. ubi late quomodo nomen debitoris dari possit in solutum ; de quo etiam Grat. lib. disceptat. forens. c. 507.

 

De alienanda arbore in solo alieno existenti.  R. XX.

 

(Dalla presente rubrica vi è un salto di numerazione)

 

Arborem in solo alieno habens (1) teneatur vendere eam ei cuius est solum, et d.nus soli  eam emere (2), quicumq. ab ipsorum altero peteret pro praetio declarando (3) per duos eorum consanguineos, seu coniunctos, vel amicos, Communes, et non suspectos alicui partium eligendos ab eis, si non aliter concordaretur  et Potestas, vel iudex ad petitionem cuiuscumq. partis haec petentis praedicta fieri faciat sine salario, et oblatione libelli; et vicini, et alij eligendi                                                                                                                                            de praetio declarato (4) iurent bene, et lealiter aestimationem facere sine fraude.

 

Note a margine

(S.N.) Potest dari casus , ut per Vasall. vel emphiteutam fuerint arbores plantatae, vel usufr. quo casu arbores non possunt invito domino avelli, et alteri vendi sed ille omnibus alijs in emptione praefertur. de quo vid. Surd. decis. 78. per tot. Steph. Grat. lib. j. discept. forens. cap. xxj.

(1) Quod evenire poterit si arbor fuerit alicui legata .l. si fundum sub conditione .§. qui fundum de legat. p.a ubi Jas. et DD. vel quia fuerat antea vendita sine fundo Bald. in rubr. C. de contrahend. empt. in ult. q. per .l. quintus de action. empt. (cinque parole cancellate).

(2) Ad hoc ut servetur aequalitas. cap. non licet de reg. iur. in 6. cum ib. not. per Din.

(3) Et not. quia alias intelligeretur pro praetio reperibili ut per Gratian. in decis. March. decis. 77. n°. 2. et seq.

(4) Quod periti electi ad hoc ut valeat eorum relatio id. fac. et referre debeant cum iur. vid. Surd. consil. 452. n°. 42. et quod isti electi ad aest. habeantur loco testium et arbitrorum. vid. ib. Surd. n°. 30. et quod quando arborem visitant requiratur praesentia partis, vel cit.o ad videndum deputari diem, et horam, ad effectum accedendi etc. et deinde in t.o. n°. 35. quod à partibus non à iud.e  eligi debeant, nisi illis eligere secus. n°. 36. quod ante relationem requiratur iuss. seu decretum iud. et cit.o prout n°. 34. quod reddere rationem suae relationis debeant etiam irrequisiti. vid. Rot. in una Rom.a fideicommissi de Valle Merc. 9. Junij I574. in meis rec.

 

Quod filiae foeminae superstite masculo non succedant

ab intestato, et quales sunt dotentur.  R. XXJ

 

Statuimus quod nulla filia (1) neptis, proneptis, vel abneptis, alicuius infrascriptarum personarum, de cuius successione tractaretur, nec aliqua persona sexus, vel gradus existat descendens ex tali defuncta persona per lineam foemininam succedat, et succedere possit ab intestato in aliquo eius (2) Patri, Matri, Avo, Aviae, Proavo, proaviae, Abavo Abaviae ab intestato defuncto seu defunctae, nec in d.a eorum successione audiatur agendo, vel excipiendo superstitibus alicui dictarum personarum taliter defunctarum aliquo eius filio legitimo, et naturali inferioris gradus descendentis (3) per lineam masculinam, et naturalem, ex tali persona defuncta, de cuius successione acceptante, seu (4) acceptare volente, et si tenutam, vel possessionem de bonis creditoris talis personae defunctae, seu aliquibus, vel aliquo ipsorum bonorum, vel aliquo eorum, sive alicuius eorum parte haberet ipsam tenutam, sive possessionem relinquere, et dimittere teneatur d.o legitimo successori talis defunctae personae ad ipsius petitionem, ita tantum, quod talis filia, sive neptis, et alia quaelibet persona inferioris gradus (5) descendens ex masculo legitimo, et naturali descendenti per .d. lineam masculinam, et ipsa defuncta persona de cuius praedicta successione tractaretur (6) si dotata (7) non esset debeat (8) decenter dotari de bonis haereditatis talis defunctae (9) personae per eius successorem praedictum considerata conditione suae personae, et qualitate (10), et quantitate bonorum haereditatis, ac etiam de eisdem bonis (11) alimentari debeat donec fuerit maritata, et dotes praedictas habuerit cum effectu, sive donec monasterium intraverit, vel in domo dictae defunctae personae cum (aliunde "vel") alibi stare, vel morari voluerit honeste, et quod d.us successor ad sic dotandam, et alimentandam teneatur, et cogi possit cum effectu, et pro praedictis alimentis, et dotibus post mortem talis defunctae personae, et ex tempore ipsius mortis, et antequam nubat omnia praedicta bona haereditaria vigore functione, et authoritate praesentis Capituli tali mulieri (12) obnoxia, et obligata existant. Et ipsa mulier (13) sic dotata sit, et intelligatur esse contenta pro omni suo iure adeo quod contra bona, et haereditatem praemissarum personarum omnium, et cuiuslibet eorum nullum habeant, vel habere possint (14) recursum, sed ab eis sint, et esse debeant paenitus (sic) exclusae authoritate praesentis legis. Ex testamento vero, et qualibet alia voluntate talis defunctae personae succedant, et succedere possint, et possit eidem iuxt. tenorem, et formam ipsius testamenti quaelibet legata, et fideicommissa relinqui. Et quicquid in tali testamento, vel ultima voluntate eis, vel alicui earum relictum esset capere, et habere possint, et possit iuxt. tenore suae ultim. voluntatis, si aliud eis, sive ei iuridicum non obstat: Jta tamem quod ipsae mulieres, et quaelibet earum quibus, vel cui bona talis defunctae personae taliter obvenient ea sibi computent, et computare teneantur in ipsis dotibus suis. Et si aliqua (15) de dictis mulieribus dotata fuerit ab aliqua de praedictis personis in eius vita (16), vel per ipsam ultimam voluntatem eo casu talis mulier ipsis dotibus sit, et esse debeat contenta: Jta quod (17) nihil ultra quantitatem ipsam in haereditate, vel haereditate alicuius praedictarum personarum petere valeat, vel habere, nisi secundum expressam dispositionem talium personarum. Et si postquam aliqua de praedictis personis nupserit (18), vidua remanserit possit ad domum haeredis talis defunctae personae redire, et ibi stare, ac de ipsis bonis haereditatis modo praedicto alimentari debeat donec maritetur, vel monasterium intret dummodo fructus suae dotis quoslibet haberet, vel aliorum suorum bonorum si quae tunc haberet converti debeant in alimenta praedicta. Jnsuper volumus statuentes quod si aliqua de praedictis personis, de cuius successione tractaretur in sua ultima voluntate aliquid alicuius de dd.is mulieribus reliquerit pro ea dotanda, vel alia ratione, vel causa, Et postea anteaquam (sic) decesserit eam dotaverit, vel aliud eius nomine, vel eius negocia gerens. Et deinde non revocata ipsa sua ultima voluntate in parte praedicta decesserit, d.um relictum evanescat, et evanuisse ipso iure intelligatur, et per non facto penitus habeatur. Et si post mortem d.i testatoris successor eius, vel alius eius nomine d.am mulierem dotaverit non facta mentione de dote relicta eidem in testamento, vel ultima voluntate, seu ipsam dotem promiserit usq. ad quantitatem dotis sic relictae in testamento vel (corretto) ultima voluntate praedicta pro ipsa dote sit, et intelligatur revocatum, et annullatum, et compensatum in d.a promissione, vel dote postquam fuerit sibi satisfactum de dote sic promissa post mortem d.i testatoris, et de praedictis, et quolibet praedictorum. Et si de eis, vel de eorum aliquo seu eorum, vel alicuius eorum occasione aliqua lis .q. (quaestio) vel controversia oriretur, vel esse possit et teneatur, et debeat iudex Curiae Civitatis Ameriae cognoscere procedere, denunciare definire, et exequi breviter, summarie, et de plano, et sine strepitu, et figura iudicij ad poenam Potestati, vel iudici contrafacienti, vel negligenti in praedictis, vel aliquo praedictorum xxv floren. auri pro quolibet, et qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. mult. super mater. praesentis stat. per Gabriell. de statut. conclus. 4. et 5. 6. 7.

(S.N.) Habes tract. Alb. Brun. Georg. Natthae et aliorum super huiusmodi stat. trad. non nulla Dd. in .l. maximum vitium .C. de liber. praeterit. et aliqua per M. Anton. Eugen. lib. j. cons. 83. per tot. Ant. Gabriel. in suis com. conclus. 6. de statut. lib. 6. Syn. Ald. cons. 2. ubi mult. et quod huiusmodi stat. respice sit favorabile, et odiosum late Syl. Aldob. cons. 6I (?) n°. 2. et seq. Rot. decis. I9I. part. 2. n°. 3.

(1) Nunquid censeatur exclusa neptis ex filio. vid. Sylv. Ald. Bland. consil. 6J. per tot. tu (?) vero declar. per ipsumet stat. ib. per lineam foemin. vid. Jas. Alciat. et scribent. in .l. gallus .§. nunc de lege .ff. de lib. et posthum.

(2) An habeat locum in haereditate clerici. vid. Surd. decis. 20. Gaspar. Anton. Thesaur. lib. 2. q. 2. forens. qq.

(S.N.) An contra foeminas forenses habentes bona in territorio Ameriae, vid. Onded. consil. xj. per tot. ubi quod non. vid. omnino Rot. part. j. divers. dec. 295. ubi late et ib. an extendatur ad bona sita in alio territorio. Silvestr. Aldobr. consil. 2. n°. I0. et seqq. et per tot. et Rot. in una Balneoregiensi Veneris 7 Junij I59J; et Veneris xj Februarij I594. coram Ill.mo Pamphilio. et alias in meis recollectis. vid. Joseph. Lud. in decis. Perusin. decis. 76. part. 2. ubi vid.

(S.N.) Add. quod multum refert videre an huiusmodi statutum sit factum favore agnationis, quod non est credendum cum nullum verbum fiat de agnatione, sed tantum de masculinitate. vid. Jo: Battae. consil. I2. in fin. n°. 3.

(3) Advertas quod exclusis sororibus propter masculos non procedit in fratre patrueli, item non procedit in sorore ab utroq. latere coniuncta. vid. Jo: Batt. consil. I2.

(4) Quod statut. excludens foeminas propter masculos non habeat locum quando masculi non extant, vel nolunt, vel non possunt succedere vid. late per Sard. cons. 85. vers. 8.  augetur dificultas n°. 7 et seq. lib. p°. et nunquid intret statut. propter fratrem uterinum. vid. Honded. consil. j. lib. 2.

(S.N.) Add. nunquid exclusa si fuerit praeterita possit dicere testamentum nullum. Rot. in una tudertina bonorum lune I2 Junij I589. coram Ill.mo Seraphino.

Add. nunquid ista dos debeatur filiae exclusae sub conditione nempe si nuptiae sequantur. vid. omnino Rot. decis. 540. part. j. divers. et decis. 338. part. j. ubi quod ob id non transmittatur et c. vid. Gabriell. consil. I40. lib. 2. n°. I6. et seqq. ubi vid.

(5) Intelligas ut supra de descendenti ex masculo per lineam foemininam.

(6) Ita ut dotata ab uno censeatur ab omnium haereditatibus exclusa. vid Tob. Non. consil. xij. ut infra. vid. Ond. consil I0. n°. 40. et seqq. an dotatis tantum. Rot. part. j. divers. decis. 448. n°. 4.

(7) Et nunquid dotata possit petere dotis supplementum. vid. omnino Ond. consil. I0. Caesar de Grass. decis. 2. alias ij. tit. de constit. ubi vid. et quid si dotata esset à fratre. vid. Surd. consil. 45. lib. j. n°. 36. Grat. in decis. Marchiae. 27.

(S.N.) Add. huiusmodi stat. esse in forma probanti Rot. in una Amerina successionis I5 Januarij I593. coram Perria adde praesumi quod sit in usu 24 Maij I593 coram eodem addas esse licitum, et honestum I9 Januarij I594 coram eodem.

(8) Et nunquid condecens dos dicatur usq. ad legitimam, et quid si cum tali dote non inveniret mulier maritum condecentem qualitati suae. vid. Dec. consil. 26. col. 3. vers. non obstat quod dos congrua . vid. I0. Dec. per tot. de dot. congr. et condecenti, praesertim ib. col. 4. vers. non obstat quod alijs ubi an incongrue dotata dicatur quae minus accepit, quam aliae sorores: de quo vid. etiam Cephal.  cons. I80.

(9) Vid. Thesaur. decis. 62. per tot. praesert. n°. 4. ubi an ab omnibus dotari debeat. et sufficiat ab uno, aut de unius haered. dotari, et Menoch. consil. 3. lib. p°. per tot.

(10) Vid. Menoch de arbitr. iud. qq. cent. 2. cas. I49. per tot. Gabriell. de noth. et spur. cap. 50. Rot. coram Pigna. in una Amer. Ann. I607. vid. etiam poteris. Decian. respons. 6. n°. 64 vol. j. et resp. I0. n°. 29. vol. 2. resp. 35. n°. 39. vol. j. et resp. I7. n°. j. vol. 2. Sylv. Aldobland. consil. 60 Gratian. in decis. Marchiae. decis. 27.

Rot. decis. 538. part. j. divers. n°. 3 et omnino Rot. in una Romana dotis de Ursinis lunae 2. Aprilis I596. coram Orano.

(11) Et quid si fuerit alta, et nutrita ab avo paterno non possit petere alimenta praeterita ab haeredibus patris. vid. Cephal. consil. I80. n°. 42. et seqq.

(12) Vid Afflict. decis. I62. et Put. decis. 37. lib. 2.

(13) Vid Onded. consil. x. omnino in p°. dub. ubi an possit petere dotis supplementum. Caesar de Grass. decis. 2. alias ij. tit. de const. ubi vid. post Cravett. consil. xj. n°. I4. et seq. et consil. 26. n°. 37. cum seqq. et consil 4J n°. 45. Castr. vol. 2. Rot. decis. 202. n°. 2J. et  seq. part. 2. divers.

(S.N.) Limita nisi ista fuerit dotata à patre in mille puta et dos redierit ad ipsum patrem quia non poterit imminui vid. Rot. decis. I56. part. 2. divers.

(14) Intelligas superstitibus quibus supra vid. Hieron. Gabriell. consil. ij. n°.8. lib. 2.

(15) Vid. Tol. Non. d. consil. xiij.

(16) Intellige institutis haeredibus filijs descendentibus masculis ut per Natt. ad stat. quod stant. masc. q. 4. n°. I4I. vid. Rot. in una Rom.a dotis de Marganis I8 Junij I582. coram Robustenio (?) ubi latiss. etiam an foemin. sic exclusae valeant reijcere sine apposit. in dot.

(17) Intelligas si relicti fuerint haeredes descendentes vid. Rot. decis. 232. part. j. n°.j et seqq. alias secus et tunc intelligas si filiae habeant aliunde. ut per Abb. in cap. rainutius de testam.

Add. nisi aliud temporum qualitas suadeat, et ex conietturata mente testatoris  colligatur. Rot. die Veneris p.a Junij I584. coram Ill.mo Seraphino in una Bononiensi fideicom.

(Stesso contrassegno a margine) Vid. Caesar de Grass. decis. ij. alias 2. tit. de const. et an tunc ista dos succedat loco legitimae vid. Hieron. Gabriel. consil. I40. n°. 37. et seq. lib. 2.

(18) Add. debet ib. habere alimenta. vid. M. Ant. Eug. consil. 88. n°. 96. ut hic. vid. multa per Ill.mum Card. Tugeh. (?) in suis cincl. iur. tom. 5. conclus. I03. legatum factum per patrem et quid si pater legaverit quod possit redire, habere, et possidere bona sua. vid. Hond. consil. lxix. lib. j. per tot.

(Stesso segno) Conc. infra lib. 5. rubr. 93.

(S.N.) Add. nunquid dos ista relicta à patre filiae, ut plus petere non valeat ratione legitimae et. c. an censeatur subrogata loco legitimae, itaut peti valeat supplementum ipsius non obstante d.o stat. quod secundum praed.a non loco legitimae, sed ut mera dos deberi voluerit. vid. semper Gabriell. consil. I40 per tot.

(S.N.) Add. etiam quod huiusmodi statuto non obstante filia poterit petere supplementum, si fuerit nimis modica attenta qualitate bonorum etc. Paul. de Castr. consil. 79. n°. 6. lib. p°. Alexander consil. 33. n°. 4. lib. 4. cum alijs vel per Rot. in una Romana supplementi dotis I2 9bris I588. coram Orano (?) ubi semper vid. add. etiam condecentem dotem ingredientis monasterium dici solitam recipi ab ipso monasterio, itaut nec à monasterio, nec à puella, quae renunciavit, vel vigore praesentis stat. est exclusa praetextu enormiss. lesionis praetendere plus possit vel valeat ut per Rot. in una Ulisbonam (?) legitimae lunae 27 9bris I594. coram Paenia (?) et ib. habes qualiter testes probare habeant huiusmodi laesionem.

(S.N.) Stat. excludens filiam à successione Patris, vel Avi non extenditur ad successionem matris. Socin. consil. q. n°. 7. et seq. lib. 3. Honded. consil. j. n°. I3. et seqq. lib. j. Rot. in causa Perusina successionis de Alphanis Mercurij p.a februarij MDCXXXIIIJ. coram Dunozet. (?) et Narniensi successionis 26 9bris I629. coram Merlino.

(S.N.) Romae si adsint bona patris, avi etc. decedentis ab intestato, et Ameriae foeminae admittendae erunt ad successionem una cum masculis non obstante statuto hoc exclusivo foeminarum. vid Rot. in illa Narniensi successionis lunae 22 Maij MDCXXVIIJ coram Merlino ubi quod pro bonis existentibus Romae danda est immissio filiabus foeminis secundum iuris communis dispositionem neutrumq. ex statutis scil. Urbis, aut huius Civitatis vendicare sibi locum in dd. bonis Romae existentibus.

(S.N.) Add. ad hoc. stat. nunquid Aviae maternae Nepotes ex filia iam defuncta succedant, et ius illis in bonis aviae maternae sucedendi spect. propter id quod supra habetur scil. quia excludit propter masculos foeminas. vid Rot. in una Rom.a successionis Veneris I5 9bris I630. coram Verospio.

(S.N.) Restringas huiusmodi Stat. excl. foeminarum ad bona sita in territorio , et districtu Ameriae ut tenuit Rot. Rom. in una Perusina bonorum I6 Martij I592. coram Paenia, et in alia Civitatis Castelli X.a Maij I606. coram Ludovisio. et quod in tali casu filia exclusa petens success. bonorum extra territorium , et districtum non teneatur fratribus conferre dotem. vid. Seraphin. decis. I392. ubi late.

  

De successione decedentium ab intestato.  R. XXIJ.

 

Decedentes (1) ab intestato sive decedens talis fuerit habilis ad testandum, sive non, sive fuerit masculus, vel foemina sic ab intestato decedens cum liberis, liberi eius, et legitimi, et naturales masculi, hoc est filius, Nepos, Pronepos, et alij descendentes tantum succedant in tota haereditate decedentium ab intestato secundum gradus, et prerogativam. (2) Et si à dicto tali decedente ab intestato remanserint filiae foeminae una, vel plures sine filijs masculis uno vel pluribus vel alijs descendentibus ex masculo, et superstitibus fratribus Carnalibus .d. defuncti vel eorum filijs masculis tunc d.ae filiae foeminae una vel plures natae ex d.o decedente ab intestato non obstantibus d.is masculis succedant, et succedere debeant in tota haereditate ipsius defuncti, sine masculis descendentibus ex eo, et masculina linea: dummodo quod si d.ae filiae una, vel plures (3) postea decesserint sine filijs (4), tunc dicta haereditas olim ipsius praedictae foeminae sic ab intestato defuncti bona haereditaria devolvantur, et convertantur, spectent, et pertineant detracta legitima debita iure naturae quae debeat apud haeredes d.ae filiae foeminae, seu foeminarum defunctarum sine filijs ad fratres Carnales unum, vel plures praedicti ipsius defuncti ab intestato, vel ad filios dictorum fratruum Carnalium, seu fratres; Si autem ex dd.is ab intestato decedentibus sine filijs masculis, vel alijs descendentibus ex linea masculina, vel filiabus foeminis praedicti gradus extarent, vel supervenirent, nepotes foeminae, vel alij inferioris gradus descendentes per lineam foemininam et extantibus fratribus Carnalibus uno vel pluribus d.i ab intestato defuncti, vel masculis dictorum fratruum, quod tunc dd.ae neptes foeminae, vel aliae inferioris gradus pradictae nullo modo succedant dd.is ab intestato decedentibus, sed ipsi fratres Carnales unus, vel plures si extarent, vel eorum filij masculi succedant, et succedere debeant in tota haereditate d.i ab intestato defuncti. Si vero ex d.o ab intestato defuncto sine masculis descendentibus: ex eo tempore mortis suae extarent neptes ipsius defuncti una, vel plures natae ex filio masculo praedefuncto, quod tunc dictae filiae neptes succedant, et succedere possint, et debeant in tota haereditate praedicta sive una sive plures fuierint, et post obitum ipsarum neptuum habeat locum, et servetur illud quod in filiabus p.i gradus post eius obitum superius ordinatum, et statutum est. Sed si post mortem d.i defuncti ab intestato extarent, et concurrerent filiae foeminae p.i gradus ipsius defuncti ab intestato una, vel plures, et neptes una, vel plures, quae extarent ex d.o filio praedefuncto, tunc volumus, et statuimus quod praedictae filiae, et neptes una, vel plures pariter succedant, et pro aequali portione in haereditate collatis, et remissis dotibus in ipsa haereditate, et contributis, si aliqua praedictarum  fuisset primitus dotata; ita quod computatis dotibus praedictis pares sint, et esse debeant in d.a successione. Sed si aliqua persona de Civitate, vel Comitatu Ameriae ab intestato decesserit sine liberis superstite, seu superstitibus aliquibus seu aliqua persona usq. (5) in tertium gradum agnationis inclusive, intelligendo ipsum gradum secundum ius canon. succedat ei proximior de d.a sua (6) agnatione hoc intellecto, et declarato quod in dicta successione non habeatur, nec haberi debeat distinctio, seu consideratio, vel respectus an talis proximior coniungebatur tali coniunctae personae ex utroq. parente, sive per lineam utriusq. parentis, seu ex uno, vel unius tantum, dummodo ex parte ipsius defunctae personae, seu ex eius paterna linea saltem eidem coniunctus extiterit. Praeterea volumus quod nepotes ex fratre carnali talis defunctae personae succedant eidem una cum eorum patruo, eodem fratre .q. talis defunctae personae in stirpes, et non in capita (7), mater vero ipsius .q. (quondam) defuntae personae in d.o (8) casu in sola (9) octava parte bonorum ipsius (10) sui .q. (11) filij succedat (12), et succedere possit (corretto) eidem, et ipsa (13) octava parte ipsa Mater ipso casu contenta, sit, et esse debeat, adeo quod nihil amplius iure successionis petere, vel habere possit de haereditate praedicta; (14) Mater vero non extante succedat eidem ab intestato .q. Avia sua (15) materna in (16) octava praedicta, et ipsius matre et avia non extantibus simili modo succedat ei proavia .q. eius Paterna vid. mater avi sui paterni, avia vero materna, vid. mater matris, et proavia materna vid. avia matris (17) talis defunctae personae, seu aliqua persona de cognatione, et prole (aliunde "cognatitia prole") .q. ipsius defunctae personae, sive patris eiusdem in d.o casu ad d.am successionem nullatenus admittatur; Jta tamen quod in d.a agnatitia prole non includatur, nec intelligatur includi aliqua foemina excepta sorore carnali, sive nepte, vid. filia fratris, et amita .q. talis defunctae personae, quae sola (? corretto) scilicet soror neptis, et amita in .d. prole agnatitia, et in eius numero comprehendantur, et comprehendi valenat in casu praedicto si, et in quantum eo casu tali defunctae personae non sopervivat aliquis .q. eius fratris Carnalis, legitimus, vel naturalis, sive nepos legitimus, et naturalis natus ex fratre Carnali talis defunctae personae. Quibus fratre Carnali, et nepote, ve aliquo eorum extantibus et supervenientibus, seu extantibus, et supervenientibus d.a sorore, nepte, et amita talis .q. defunctae personae à d.a eius successione d.a soror, neptis, et amita repellantur, et ad eam d.i .q. eius frater, et nepos admittatur, et admitti possit. Sed et si .d. mater, Avia, et Proavia paterna, vel aliqua earum, quae in .d. octava ordinata praemissa (aliundde "ordine praemisso") succederent, seu succedere possent, ut dictum est, non extarent succedant nihilominus tali defunctae personae eidem proximiores de d.a sua agnatitia prole, ut superius dictum est. Verum si talis persona decesserit condito testamento, vel alia ultima voluntate, et in ipso, vel in ipsa quocumque titulo iure, vel modo aliquo reliquerit ipsi suae matri, aviae vel proaviae, eo casu talis eius mater, Avia, vel Proavia de relicto contenta sit, et esse debeat, nec ultra in d.a vel de d.a haereditate iure successionis petere possit.

 

Note a margine

(1) An alias (scritto sopra) ij comprehendantur qui sunt intestabiles. vid. M. Ant. Eug. lib. j. consil. 5. vid. Onded consil. 5. n°. 50. et seq. Gabriell. de tat. conclus. p.a.

(2) Nota quia sic excl. filiae censentur exclusae neptes ex filio. vid. Tob. non. consil. 36. ubi latiss. Mant. de coniectur. ult. vol. tit. xiiij. n°. 6. lib. xj. Rot. part. j. decis. 726. divers. et part. idem decis 790. divers. Berons cons. II9. lib. 2. et ib. consil. II2.

(S.N.) An huiusmodi stat. comprehendat forenses habentes bona in civit. Amer. vid. latissime per Syl. Aldob. cons. 2. n°. 9. et sequen. et Rot. decis. 295. part. j. divers. et quid quando tam defuncti, quam ij, qui de successone contendunt sunt forenses vid. infra statim.

(S.N.) Nunquid in omnibus casibus, in quibus huiusmodi statutum corrigit ius commune respectu successionis censeatur etiam corrigere respectu tutelae. vid. Onded. part. j. cons. 88. per tot. lib. j.

(S.N.) Quod huiusmodi stat. non se extendat ad bona existentia extra territorium etiam si defunctus, et sic possessor illorum sit subditus statuto vid omnino Rot. in una Balneoregiensi bonorum Veneris 7 Junij I59J: et Veneris xj Februarij I594. coram Ill.mo Pamphilio.

(S.N.) Add. nunquid huiusmodi statutum comprehendat forenses respectu bonorum, quae sunt sita Ameriae quod non comprehendantur habes .l. j. C. de Sum. trin. et Fid. Cathol. Ruin. consil. 48. n°. 4. et consil. 49. n°. 5. lib. 3. Brun. in stat. quod Stant. Mascul. art. 6. n°. 3. late Paris. consil. I2. n°. 26. lib. 3. Rot. in una Civitatis Cast. supplementi legitimae 2J 8bris I580. coram Bruno. et in una Camerinensi haereditatis Veneris 29 Januarij I588 coram Ill.mo Pamphilio.

(3) Vid. quod fuerit decisum supra isto statuto coram Penia die lunae I2 Junij I595 et deinde coram Litta ... (puntini) in una Amerina successionis. et rursus coram Lancellotto. ... (puntini) et quod hoc stat. sit licitum et honestum. vid. Rot. in causa Amer. Success. Mercirij I9 Januarij I594 coram Paenia inter dec. Farinacc. cent. 6. decis. 56I0. (?)

(4) An pluralitas resolvatur in singularitates. vid. in .l. iubemus .§. sin autem .C . ad senat. Trebell. vid. Aldobl. inter consil. ult. vol. I22. n°. 38. lib. 2. alias consil. 34. n°. 26. in consil. ipsius Syl. Aldobl.

(S.N.) Neptes foeminae patruis superstite fratre carnali defuncti non succedant. et c. fallit si patrui fuerint forenses. vid. Mar. Lar. cons. I4.

(S.N.) Add. nunquid statut. haereditatem fratris decedentis ab intestato deferens fratribus excludens sorores an locum habeat in haereditate sororis. vid. Rot. in Romana successionis Veneris .14. Junij I630. coram RPD. Merlino, ubi negative fuit resolutum. ubi an app.e (?) fratrum veniant sorores, et de ratione istius statuti.

(S.N.) Sorores de iure communi aequaliter succedunt cum fratribus fratri ab intestato decedenti .§. igitur defunctus Auth. de haered. ab intest. Auth. itaq. C. com. de succession. an vero obstet statut. dotatas excludens, et an exclusa à successione bonorum paternorum, sit exclusa à successione fratris. vid. Rot. in una Narniensi successionis 7. Februarij I629. coram Merlino.

(S.N.) Sorores pariter vocantur aequaliter cum parentibus ad successionem fratrum, nisi adsit statutum, de quo vid. Rot. in causa Bononiensi successionis Veneris I3 Maij I633. coram Merlino.

(S.N.) Filiae cum fratribus aequaliter de iure communi admittuntur ad successionem parentum .l. maximum vitium .C. de liber. p..t. (?) verum quid si filiae dotatae statuto excludantur, nunquid qualitas dot. requiratur ante delatam, vel aditam haereditatem  ut sit locus statuto. vid. Rot. in una Perusina successionis de Alphanis Mercurij p.a Februarij I634. coram Bussolet.

(5) Alias qualiter gradus computetur an secund. ius can. scil. vel secund. ius civil. (due parole cancellate) vid. Dec. in .l. si aviae n°. I4. C. de successor. ed. Onded. consil. 4.

(6) Sed numquid amita  in successione nepotis ex fratre praeferatur patruo magno in terminis huius statuti vid. Beronum consil. I48. lib. 2. per tot.

(Stesso segno) Intelligas etiam de foeminis ex linea patris quae dicitur agnatae. vid. Onded. consil. I2. n°. 23. et seq. et quod statutum vocans ad successionem proximiores ex latere patris includat foeminas. vid. Onded. d. cons. I2. per tot. secus autem in fideicom. ut per Onded. consil. 75. vel si fiat mentio mentio (annullato) de cippo domus. vid. ib. ubi vid. an huiumsodi statutum comprehendat nuptas, etc. praesert. n°. I8. et seq. vid. Cravett. consil. 250. n°. 2. vers. ideo ubi late post Decium in rubr. C. und. legitim.

(S.N.) Add. huiusmodi stat. non extendi ab (sic) bona sita extra territorium secundum communem opin. DD. de qua per Gozad. consil. consil. 49. n°. I3. Put. decis. 35I lib. p°. Rot. in una Spoletana seu Romana haereditatis lunae I0 Xbris I60J. coram Sacrato.

(7) An huiusmodi statutum odiosum sit. vid. Onded. consil. 2. n°. 35. et an huiusmodi (cancellato) statutum locum habeat si mater, et descendentes patrui tantum supersint vid. Onded. consil. j. per tot. unde poteris dicere an nostrum statutum, quod vult, ut superstite matre defuncti fratrem, et nepotibus eiusdem mater succedat in octava parte habeat locum si supersit frater tantum, aut nepotes tantum, ultra matrem . et quod huiusmodi statutum sit odiosum latius id. Onded. consil. j. n°. 27. et seq. et nota quod dicit idem Onded. d. consil. j. n°. 32. et seq. quod in qualibet constitutione correctoria iuris communis facienda est interpraetatio, et restrictio, itaut si statutum plures casus comprehenderet, et in omnibus corrigere posset ius commune verba impropria si oporteat, quod in uno tantum casu ius commune remaneat correctum quanto magis in nostro statuto cum simus in claris. ib. in d.o casu. igitur in reliquis erit attendenda dispos. iur. commun. scil. auth. defuncto .C. ad certul. (?) et auth. et cum solis .C. eod. Crass. recept. sent. in .§. successio .q. 23. n°. j.

Et quod favore agnationis mater possit per statutum in totum excludi à successione filij. vid. Onded. consil. xiij. n°. 32.

(8) Adverte quod restringit ista dictio dispositionem ad casum expressum; Surd. consil. 452. n°. 38. et seqq.

(9) Vid. Sylv. Aldobl. consil. I00. ubi mult.

Et an exclusa matre ob patruum (?) censeatur exclusus frater uterinus. vid. Beroum (?) consil. I53. lib. 2.

(10) (Non v'è riscontro a margine: il segno di chiamata è forse stato cancellato) An huiusmodi statutum habeat locum si filij propter aetatis defectum testari nequiverint et c. vid. omnino M. Anton. Eug. cons. 5. n°. 3. et seq.lib. j. post Signor. consil. vj. tu vid. supra in princ. etc. Jo: ab Amer. inter consil. Bald. lib. 4.. cons. I34. Dec. cons. 6I7.

(11) Nunquid habeat locum statutum in bonis Filiae. vid. Surd. dec. q. n°. 8. Thesaur. decis. 238.

(12) Intelligas tam in usufruct. quam in proprietat. etiam descend. ad 2.a vot. vid. Brusatt. consil. I2. n. I4. et seqq.

(13)An in bonis clerici Surd. decis. 20. et cons. 560. n°. I0. et seq.

(14) Add. huiusmodi stat. esse odiosum; atq. exorbitans, et correctorium. vid. semper Onded. consil. 2. n°. 33. et seq. lib. p°. et quod sit strictissime interpraetandum Onded. consil. p°. n° n° (ripetuto) 27. et seqq. vid. Socin. consil. 6. lib. p°.

(15) Quod statut. excludens matrem intelligatur quoq. excludere aviam vid. Paris. consil. 49. n°. 50. et seq. lib.3 limita n°. 90. ubi vid.

(16) Quae octava pars succedit loco legitimae unde eius proprietatem mater postea transiens ad 2.a vota non amittet. vid. Gabriell. concl. 3. n°. 8. de 2.is nupt. Brusatt. consil. I2. lib. j.

Add. quomodo in succ. decedentium ab intestat. quis probabit se esse patrem filium, sororem etc. dicas probari ex nominatione facta in instrumentis vel alijs scripturis publicis, et alijs levioribus probationibus, quae in materia successionis sufficiant, et quod sit proximior aliquis ad hunc effectum probari ex quo non apparet alium adesse. vid. Rot. in una Mediolanensi haereditatis lunae I8 Maij I598. coram Ill.mo Seraphino. et si pro tali fuerint communiter reputati, pro talibus se tractaverint etc. Rot. in una Rom.a succ.is ab intestato Veneris 7.a Junij I596. coram Litta.

(17) Istae de iure communi preaferuntur patruo defuncti. vid. Thes. decis. 5. per tot.

(S.N.) Add. Huiusmodi statut. exclusiv. matris tamquam iuris correctorium non recipere aliquam extensionem, sed stricte adeo esse intelligendum ut in casu omisso standum sit dispos. iur. communis etiam etiam (ripetuto) si adesset maior ratio. vid. Ond. consil. p°. n°. 23. n° quarto stat. Perusinum et n°. 27 lib. p°. Surd. consil. 4I6. n°. 4. et seq. ubi videtur tenere contrarium, nam videtur quomodo absurdum ut mater propter patruelis, et patrum excludatur, et non propter filios. (segue un periodo cancellato) et c. ultra ea quae habet Paris. consil. 49. lib. 3. n°. 99. et seq. iunct. rubr. 63. lib. 6.  

 

De advocatis, et procuratoribus dandis, et petendis.  R. XXIIJ.

 

Potestas, seu iudex teneatur unicuiq. petenti, et in quacumq. causa dare, et datos cogere advocatos, et procuratores, quem seu quos volueriit pro salario (1) competenti nisi iustam (2) causam petitus habens se excusaret hoc salvo, quod si aliquis conduxerit tot advocatos pro aliqua parte, et alia in Civitate Ameriae non invenerit fiat tunc inter partes  Communis de conductis distributio, et datio coaequalis, et quod propter absentiam advocatorum, vel procuratorum processus non retardetur, nec quoquo modo vitietur etiam licet quis non recepisset.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 5. rubr. vj. et de salario procur. et advoc. in add. earumd. const. rubr. vij. vid. l. j. §. praetor ait .ff. de postul. ub. glos. late per Ab. in cap. j. extra de offic. iudic. Vin. in suis com. opin. opin. 37. Rot. de iudic. decis. I8. in antiq. Decis. Tholos. 48J.

(S.N.) Relevatur postea advocat. in secur. illis da(ta) (?) infra lib. 4. rubr. 88. nec non alijs immunitatibus de quibus infra lib. 5. rubr. xviij.

(1) Limita pro pauperibus quia poterit cogi ut gratis praestet, et recusans pro illis peccat. vid. Card. Tolet. in sua instr. Sacerd. lib. 5. cap. 60. post Navarr. in suo manual. cap. 25. n°. 29.

(2) Sed nunquid iusta sit causa familiaritas, et amicitia advocati cum parte ad.a videtur quod non, quoniam sic idem (?) alijs advocatis facile accideret, et difficile reperirentur defensores fac. illud. M. T. pro Lucio Murena, qui respondens Ser. Sulpitio conquerenti, et gravissime, et acerbis. ferre dicenti, illam familiaritatis, necessitudinisq. oblitam causam  L. Murenae contra se defedere, inquit: Etenim si me tua familiaritas, ab hac causa removisset, et si hoc idem Q. Hortentio M. Crasso Clarissimis viris, si item caeteris, à quibus intelligo maximi tuam gratiam aestimari, accidisset, in ea Civitate Consul designatus defensorem non haberet, in qua nemini unquam infimo maiores nostri patronum deesse voluerunt. Ego vero Judices, ipse me existimarem nepharium, si amico, crudelem si misero; superbum si consuli defuissem.

(S.N.) Add. quod licet advocatus non debeat advocare contra patriam vel dominum nisi habeat mandatum à superiore quod is debet impetrare pro quo advocatur ut per Parid. in suo tract. Synd. de excess. advocat. in fin. tamen vigore huius stat. poterit cogi, et praecipi ut agentibus contra eam nec habentibus advoc. assistant arg. extra de re iud. cap. ad apostolicae in. 6.

 

De diebus feriatis in civilibus causis.  R. XXIIIJ.

 

Feriati dies quibus in causis civilibus, nisi tantum alimentorum, mercedis, operariorum in causis locationis earum operarum et instrumentorum ad ipsa opera facienda, actorum et alijs (aliunde "vasis") ad huiusmodi reponendis, et fructibus, et vecturis, et alijs casibus in quibus iura et statuta permittunt causae aliquae non tractentur (1), sunt hi (sic) festorum solennium, qui ad Dei, et Sanctorum reverentiam sunt indicta, sicut sunt dies Festivitatum Nativitatis d.ni S.ti Stephani Jo: Baptistae, et Evangelistae: SS.um Innocentium : S.ti Sylvestri: Circumcisionis d.ni: Epiphaniae: Septem dierum dominicae Passionis, Festi resurrectionis cum septem sequentibus: Nativitatis S. Jo: Baptistae; omnium festivitatum Gloriosae Mariae semper Virginis scil. annuatim Nativitatis, Purificationis, assumptionis: Festivitatis omnium Sanctorum Apostolorum: B. Laurentij: Dedicationis, et Apparitionis S. Michaelis Archangeli: Festi Omnium Sanctorum S. Martini Episcopi: S. Firminae de mense ixbris : S. Olimpiadis: S. Secundi de mense Junij: Jnventionis S. Crucis: Coversionis S. Pauli: B. Benedicti: S. Marci Evangelistae : S. Cataldi: S. Pancratij: S. Mariae Magdalenae: S. Justini: S. Lucae: et S. Matthei Evangelistae: S. Augustini S. Hieronimi. S. Gregorij: S. Ambrosij: S. Nicolai: S. Luciae: S. Francisci: Et dies dominicorum in quibus diebus dominicis, et Festivis (2) Judex pro tribunali non sedeat pro civilibus causis: sed si in ipsis diebus procederet in causis maleficiorum processus valeat, et teneat, et servetur omni modo, quo melius potest. (3). Jtem tempus feriarum rusticorum pro messibus, et vindemijs recolligendis inducatur per Consilium generale Civitatis Ameriae. Jn causis autem criminalibus feriae rusticae non habeant locum: numerus autem dierum praedictorum non comprehendatur in terminis, quando inciderent, et finirent in dd.is ferijs, tempore feriarum non currant, sed elapsis ferijs incipiant currere, et intelligantur interim non currisse, sed dd.i termini d.o casu conserventur illesi absq. aliqua restitutione facienda, et quibus Judex, et Notarius Potestatis, et Communis diebus non feriatis, et quibus permittitur, debeant sedere ad banchum ad ius reddendum omnibus petentibus, et ad Causas expediendas à mane usq. ad tertiam, et à nonis usq. ad vesperas vinculo iuramenti ad poenam 5. librar. denariorum, quam poenam pro qualibet die qua non sederit d.o Communi solvere teneatur (4). Volumus etiam quod ostia Palatij Communis de die continue stent aperta: et quod notarius Potestatis non mittat acta extensa ad quaternum dum sunt ad banchum,, immo mittant in memoriali, et postea mittant ad quaternum.

 

Note a margine

(S.N.) Princeps non tenetur servare ferias vid. Rest. Castal. de Imper. q. cx. ubi dubitat in diebus feriatis in honorem Dei post glos. in .l. dies sabath. in fin. C. de iud.

(S.N.) Limitar. poss. secund. quosdam ut hoc stat. non habeat loc. in causis fav. pietatis sed contrarium ten. privil.  I56. de priv. piae caus. Tiraq.

(S.N.) Add. modo quod nihilominus in multis causis, quales sunt miserabilium, pauperum, viduarum mercedis relictorum ad pias causas, criminalibus etc. festivis diebus licebit in his quoq. diebus ius dicere vid. semper Amat. in decis. March. decis. 86. et nunquid causa dotis. vid. Fachin. lib. x. controvers. iuris. cap. 36.

(S.N.) De Ferijs vid. mult. per Marchesan. part. j. comm. viij. tit de derogat. Feriar. Quint. in tit. com. de Ferijs. post ea (scritto sopra) March. ib. supra n°. 6. et seqq. vid. Marant. de Ordin. Jud. x. act. n°. 28. et seqq. Specul. in tit. de Fer.

(1) Add. quod in his iuramenta ferri non debent, et si quis venerit contra iuramentum talibus diebus latum non erit periurus. vid. cap. fin. de fer. Jo: Battae cons. 59. ubi latiss. vid. Com. in suo tract. de absol. à Juram. lib. 4. cas. 8. Surd. consil. 87. n°. I4. et seqq. lib. j. et consil. I22. n°. 5.

(S.N.) Limit. in his, qui sunt volunt. iurisd. secund. Jo: Andr. Hostiens. Feder. de Sen. et alios, quos refert Germ. de Immun. sacror. lib. 3. tit. de fer. cap. xx. n°. 42.

(S.N.) Nunquid vero Doctoribus licitum sit studere in hisce diebus feriatis in honorem Dei. vid. Bent. de privil. DD. part. 3. privil. 77.

(S.N.) Contractus vero facti in die festo quod valeant licet contrahentes peccent vid. de excess. notar. cap. cap. (ripetuto) xcvj vid. Surd. Consil. 87. n°. 24. lib. j. et nunquid iuramentum in eis appositum vid. ib. et consil. I22. n°. 9. et qualiter sint intelligenda Stat. quae annullat acta facta in his diebus vid. Castrens. concil. 259. lib. 2. vid. supra lib. j. rubr.2.

(2) Vid. Marant. de ordin. iud. dist. I6. vers.o 3°. n°. 57. et seq. vid. decis. Marchiae decis. I44 et quod extendatur ad alios quam rusticos. vid. Alex. consil. 2. n°. 6. lib. 2. Innoc. et DD. in cap. conquestus (?) de ferijs.

(3) Feriae à solo Principe Tribunalibus indicuntur circa iudicia administranda, de quo late Mastrill. de Magistrat. lib. 3. c. 4. n°. I88 usq. ad I99. ubi quod ad solos Praelatos festos dies indicere quoad Dei cultum servandum pertinet. vid. ib.

(S.N.) Quod neq. pacto induci possit ut possit procedi in his diebus vid. Franc. Mant. decis. 4I0. lib. j. nunquid statuto vel consuetudine vid. Marant. de ordin. iud. dist. I6. n°. 63. er seqq. Germon. de immun. sacror. lib. iij. tit. de fer. cap. xx. n°. n°. (ripetuto) I6. et seq. et nunquid Judex in his diebus possit interponere decreta super alienat. rerum Minorum. vid. Spec. tit. de fer. §. sequitur in fin. ubi quod non, et sequitur Marant. de ordin. iud. x. actu. n°. 34.

(S.N.) Vid. Marchesan. de commiss. part. j. tit; de derogat. Feriar. cap. j. n°. 24 et seqq.

Sed nunquid proceditur in illis causis in quibus dicitur in alio statuto ut procedatur sine figura iudicij? dicas quod sic. vid. Guid. Pap. de rescript. n°. I0. tom. viij. tract. in clem. saepe de verb. signif. add. istas ferias non obstare in possessorio, in causis attentatorum, in causis Ecc.is in causis Fiscalibus. Amat. in decis. March. decis. 26. et quod in causis possess. Feriae non obstent est decis. Achill. de Grass. decis. I00. seu un. tit. de fer. post Aegid. decis. 665.

(S.N.) Add. an stante huiusmodi stat. nihilominus sententias antea relaxatas possint exequi quod sic vid. pulchr. consil. Alex. I30. lib. 4.

(4) Praetores Antiquitus, et qui ius Romae dicebant noctu quoq. palatij ostia patentia habebant. vid Fenest. de mag. in mat. praetor. limita tantum hora prandij, quia alias ut aiebat Alphons. Rex Aragon. cum caenandi senex quidam importunus, et garrulus et importunus sine fine obstreperet, exclamavit, et dixit Asinorum conditionem esse potiorem, quam regum: nam illis dum pascuntur dominos parcere, regi neminem.

 

Per principales personas iuretur de calunnia: et positionibus

respondatur.  R. XXV.

 

Iuramentum de calunnia praestetur, et positionibus respondeatur à (1) principalibus personis, et etiam iuramentum de veritate dicenda, et non per procuratorem , (2) nisi principales personae non essent in civitate, vel districtu Ameriae, vel nisi esset procurator forensis, (3) vel minoris aetatis, vel tantum pupillorum; et (4) quando respondetur positionibus iudex faciat discedere à bancho advocatos, et procuratores, et (5) per principales personas secrete positionibus respondeatur: (6) Negans positionem ubi tractatur de facto ipsius proprio, et in quo non possit pretendere ignorantiam, et eam legitime probarentur, solvat pro qualibet positione non credita, et probata quinq. sold. d.o Communi, et debeat semper responderi certum, videlicet (?) (aliunde "scilicet") utrum credat, vel non credat ad poenam potestati, vei iudici contrafacienti 12 flor. auri mox imminentem.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. x. ubi de responsione fienda positionibus add. quod stant. disp. praes. st. respons. et iur. per Procurator. non valet. Cach. decis. cxiij. nunqiud procurator iuret de calumnia. vid. spec. de iuram. cal. lib. ij. part. 2. n°. iv. §. rest. (aggiuntp a lato) Mar. de ordin. iud. part. vj. eod. n°. 8.

(1) Procurator vero quando habeat ad hoc speciale mandatum non solum tenetur iurare in animam domini, sed etiam in animam propriam. vid. Rot. in novis. tit. de iur. cal. decis. j. alias 37. et seq. ubi quam poenam incurrat si iurare noluerit . ubi etiam si principalis iuraverit. idq. Romae.

(2) Vid. not. in d. l. 2. §. sin autem .C. de iur. iurand. propter calumn. concord. reform. Paul. v. edit. Romae Anno I6I2.

(S.N.) Et nunquid procurator dicatur habere sufficiens mandatum ad iurandum de calumnia si habeat mandatum ad respondendum et iurandum de veritate in animam domini. vid. add. ad Rot. decis. j. tit. de iur. calumn. n°. 2.

(3) Quod administratores legitimi teneantur non in animam pupillorum sed suorum iurare. vid. l. 2. §. j. c. de iur. iur. propter calumn.

(S.N.) Add. Nunquid iuramentum Calumniae requiratur in illis casibus in quibus ex dispositione aliorum statutorum proceditur sine figura iudicij; dicas quod sic. vid. Guid. Pap. decis. (cancellato) de rescript. n°. ij. (corretto) tom. viij. tract.

(4) Et nunquid rustici, et mulieres possint cum praesentia advocatorum. vid. Joseph. Lodiv. decis. 8J. Mar. de ord. iud. tit. de posit. n°. I6. Joseph. Ludu. in decis. Perus. dec. lxxxj. part. 2.

(5) et nunquid qui (?) possit per procurat. cum speciali mandat. vid. Grat. cons. 37. n°. 2. (alcune parole cancellate) vid. omnino Cacher. decis. cxiij. ubi per negat.

Add. nunquid recusans respondere positionibus possit tamquam confessus condemnari, et ab huius condemnatione appellare. vid. Grat. in decis Marchiae decis. I7J. ubi omnino vid. modern. ad prax. AC. lib. 2. cap. I3. n°. IJ. et seq. et cap. 32. et si resp. an ad.us respons. veniant rest. Cacher. decis. lxxxvij.

(6) Et quid si antequam testes examinentur revocet. vid. Asin. in sua praxi §. I9. cap. I0. n°.j.

(S.N.) Add. quid si publ. testibus super materia deducta et ad probandum admissa positiones fiant nunquid vigore huius stat. poss. ad respond. ad.s cogi. vid. Cacher. decis. x. ubi vid.

Quid vero si fiat positio in maiori quantitate quam responsurus debet, utrum possit negare totam positionem in foro conscientiae, et dicere nego prout continentur in positione? affirm. tenet glos. in cap. 2 de confess. lib. 6. et in cap. praesentium de test. eod. lib. communem (?) dicit Covar. lib. j. var. resol. cap. 2. n°.5. contraria est verior (?) vid. Petr. Aug. Morl. in suo empor. utr. iur. tit. viij. q. I4.

 

Lucretur Maritus 4.am partem dotis, suae uxoris

decedentis sine filijs.  R. XXVJ

 

Lucretur Maritus quartam partem dotis suae uxoris, sine (1) filio, vel filijs decedentis ex eo ex d.a uxore sua quandocumque decederet postquam eam duxerit (2) ad domum suam, (3) de qua quarta parte  d.us maritus non possit modo aliquo defraudari, sive dos constet in pecunia numerata sive non. Et hoc capitulum locum habeat tam in nuptis, quam in nubendis. (4) Mobile autem quod extabit ex d.a muliere defuncta integraliter revertatur ad haeredes d.ae mulieris defunctae. Adijcientes ne dd.ae mulieres de facto priventur potestate testandi. Quod si ipsa mulier habens filium, vel filios, vel non (cancellato) testari voluerit de bonis suis, et eius maritus, vel alius (5) impediverit eam facere testari, ita quod non fecerit d. testamentum, d.us maritus d.o casu pro parte dotis, et lucro ipsius partis pro eius poena sit, et intelligatur privatus, et praesumatur authoritate ipsum maritum d. impedimentum praestitisse ad praedicta, si hoc opus haberetur saltem per duos masculos, vel foeminas bonae famae, et opinionis . Verumtamen si decesserit cum filijs, et dd.i filij post mortem suae matris decesserint, videl. foeminae infra .12. annos, masculi infra .14. tunc medietas haereditatis defunctae et impeditae sic testari revertatur ad domum de bonis cuius d.ae dotes d.ae mulieri datae, vel solutae fuissent, à cuius medietatis successione d.o casu privamus, et privatos esse decernimus haeredes, et successores dd.um filiorum sic defunctorum, quarum mater fuisset impedita testari, ut dictum est.

 

Note a margine

(1) De quibus liberis intelligatur an 2.i tantum etiam p.i matrimonij. vid. Cephal. consil. I99. et seq.

(2) Quando mulier dicatur traducta ad domum viri. vid. Onded. cons. I4. n°. 4. et seq. et quid si non traduxerit ad domum suam vir, sed consumaverit matrimonium in domo matris, vel patris puellae. vid. Sylv. Aldobl. consil. ix. ubi omnino. vid. super tot. post Socin. consil. 223. col. 2. sub n°. 3. vers. quod autem verificentur verba statuti lib. 2.

Quod etiam non agnitum (?) transmittatur ad haeredes viri. vid. M. Anton. Perugin. decis. 34.

(3) Quid vero si mulier noluerit ingredi domum viri, sed monasterium ingrediatur. vid. omnino Rot. part. 2. divers. decis. xcij. per tot.

(S.N.) Vid. Fanut. et Rol. à Valle super isto stat. in suis tract. de lucr. dot. aliqua etiam per Campegium in suo tract. de dot. et quod probare oporteat dotem fuisse constitutam, et qualiter probetur. vid. M. Ant. Perugin. decis. 34.

(4) In dubio quid foret dicendum vid. Rol. de lucr. dot. q. 50. Fanut. eod. tract. glos. x. n°. j. mih(i).  pag. 4I9. vid. Surd. decis. I92. n°. 4.

(S.N.) Add. an statutum habeat locum in dote promissa. vid. Grat. in decis. Marchiae decis. 230. ubi vid. Andr. Gail. lib. 2. observat. 79. vid. Rot. in una donationis propter nuptias 30 Maij I60J. coram Lud.o in recoll. per Farinacc. cent. 3. decis. 275. et quid si mulier decesserit cum liberis superstite viro , et patre, nunquid dos revertatur ad patrem. vid. Rot. in una Clusina dotis. lunae I2 Januarij I598. coram Peregrino in recoll. per Farinac. cent. 3. decis. 248. M. Anton. Peregr. decis. xviij.

(S.N. di riferimento nel testo, ma nota ind. con il n° 1) Aes alienum uxoris nunquid vir pro rata .d. 4.ae partis solvere teneatur. Vid. Beronum omnino cons. 4J. lib. j. per tot.

(Idem, nota n° 2) Si ususfructus fuerit viro relictus nunquid cum isto lucro compensetur. vid. Beronum consil. 4J n°. 39. lib. j. ubi vid. ..ia (?) concludit negative . reprobatur à Rot. Rom. per Seraph. decis. I365. lib. 2. vid. M. Anton. Peregrin. decis. 39. et 40.

(Idem, nota n° 3) Et nunquid huiusmodi statutum habeat locum in rebus Feudalibus seu emphiteuticis in dotem datis. vid. Marsil. in rep. l. fin. n°. 67. et seq. ff. de iurisd. omn. iud. Bald. Jas. et scrib. in auth. res quae C. com. de legat. Rol. in tract. de lucr. dot. q. 54. Brun. in stat. quod stant. max. art. viij. q. 23. n° II4. Tiraq. e utroq. retract. glos. 3. n°. 4. Surd. decis. 220. n°. 43.

(5) Vid. Vicent. de franch. decis. I80. per tot.

(S.N.) Qui (?) et quot probari debeant, ut quis obtineat. vid. omnino Paris. consil. 67. n°. 30. seq. lib. 3. ubi vid. et quid si fuerit impedimentum praestitum propter malam indispositionem uxoris. Paris. ib. n°. 55.

Exsclusive an agi possit pro isto lucro. vid. Achill. decis. xiij. de constit. supposito quod alias pro dot. agi pos.

Add. An huiusmodi statutum habeat locum in eo qui duxit ad domum sed naturali impotentia impeditus coire non potuit. vid. Jas. consil. 58. vol. j. incip. ad idem per Joanne. iunct. trad. per Aldobl. consil. ix.        

 

Quod mulieres bonae famae non teneantur intrare Palatium.

R. XXVIJ

 

Mulieres bonae (1) famae ad se excusandum, seu ad testimonium aliquod perhibendum non debeat (sic) aliqua ratione cogi, vel etiam cogatur ire nec intrare palatium Communis (2), sed Notarius Curiae ad eius testimonium, seu ad excusationem recipiendam debeat ire recepturus ad aliquem locum in praesentia alicuius coniunctae personae sibi prout ipsa mulier elegerit, et si in aliquo praedictorum contrafactum fuerit solvat potestas vice qualibet Communi pro poena quinq. floren. auri et eiusdem mulieris excusatio, seu testimonium praestitum seu factum in curia non valeat ullo modo.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. cap. mulieres. de iudic. lib. 6. et quid de praegnantibus vid. Caball. in suis resol. crimin. cent. j. cas. 79.

(1) Quae dicatur mulier bonae famae vel honesta. vid. Menoch. de arbitr. iudic. qq. cas. 69. per tot. lib. 2. cent. j.

(S.N.) Add. quod multo minus mulier honesta poterit carcerari pro debito civili praesertim Marsil. singular. 248. an et quando mulier carcerari valeat, tam pro causa civili quam criminali. vid. Farinac. ubi etiam quando cogi possit mulier ad comparendum in iudicio pro testimonio ferendo. de carcer. et carcerat. concl. 6. lim. j. n°. 42. ampl. j. et seqq. ubi semper vid. usq. ad numerum 62. q. 27.

(S.N.) Add. quod stante huiusmodi stat. mulier citata ad comparendum in palatio non tenetur comparere et non erit contumax Bald. consil. I49. Stat.o Civitatis lib. 5.

(2) Ad egregias cum ib. notatis .ff. de iur. iurand. cap. 2. de iud. lib. vj. vid. l. j. C. de offit. divers. iud. exep. (?) tantum meretrices. vid. Socin. in reg. 284. n°. 2. in 2. limit.

 

De non recipiendo in fideiussorem qui patrem habet.  

R. XXVIIJ.

 

Item statuimus, et ordinamus quod Potestas, Judex, et Notarius non debeant aliquem recipere in fideiussorem, qui patrem habeat, sed semper teneantur quaerere si patrem habet, nec possint recipere aliquem Antianum, vel aliquem de decem de populo, vel aliquem advocatum, Judicem, procuratorem, (1) vel Notarium in Fideiussorem, et si receperit non teneat fideiussio praedicta, etiam si statuto renunciaverit, et si contrafecerit, solvat contrafaciens Communi Ameriae de suo salario x. libr. denarior.

 

Note a margine

(S.N.) Romae Anno I6I2. xj Martij per Bullam Pauli v. habes stat. de procuratoribus tit. de notar. §. advocatos, etc. vid. const. Aegid. lib. 2. cap. 22. et ib. glos.

Filiusfam. nunquid possit esse Fideiussor vid. Marsil. in rep. rubr. fE (?) de fideiuss. q. 4J. n°. 360. quod tantum per patrem possit carcerato fideiubere. Bald. consil. 90. lib. 5. et quod non obstante huiusmodi statuto Fideiussio illius, qui patrem habet valeat pro conducente vectigalia. vid. Card. Tusc. tom. 3. concl. iur. conclus. 302. vid. Bald. in .l. j. C. de Filiof. minor. et quod filius teneatur et compelli possit ad fid. pro patre vid. Boer. decis. I28.

(S.N.) Add. non solum in civ. ut hic arg. l. imperator (?) ff. de in diem adict. verum neq. in criminal. infra lib. 4. rubr. I64. alias I07.

(1) Add. an stat. prohibens obligare Civem pro Forense comprehendat, et liget forensis pro Castrens. consil. 424. n°. et nunquid comprehendat civem ex privilegio ib. et d.o stat. possit renunciare ib. vid. Paul Castrens. consil. 25J. lib. j. vid. glos. in .l. curialis. et ib. scr. C. locat. et .l. milites .C. eod.

 

Quod per Commune Ameriae nulla obligatio Fiat.  R.XXIX

 

Per Commune Ameriae, Fideiussio, Confessio, depositum, seu aliqua obligatio, vel alienatio (1) non fiat, nec fieri possit pro aliqua persona, seu Civitate, seu universitate existentibus, vel existenti ex Jurisditione (aliunde "extra Jurisditionem") Communis Ameriae: et hoc Capitulum sit precisum. Et si Antiani contra hoc Capitulum fecerint solvant pro banno Communi Ameriae 50. libr. denar. Et suo risico procedat obligatio, et non contra Commune.

 

Note a margine

(S.N.) Vid Constit. Xist. v. Dat. Kal. IIXbris (sic) I586. ann. 2. sui Pont. alias de iur. Communi quando Commune possit sua bon. obligare. Dd. in .l. Civitas .ff. si cert. pet. et quoad cens. impos. toller. in sua praxi Cens. in verb. huiusmodi censualia super rebus num. 36. et seq. vid. Bull. bon. reg.

(1) Vid. tot. tit. C. de vend. reb. Civit. lib. xj. ubi habes solennit. requisitas de iur. communi. in alienat. rer. publ. quae quando presumantur intervenisse, et an ob illarum defectum Civit. competat remed. reintegr. vid. Surd. consil. xxviij. per tot. universitas vero non recogn. superiorem quod possit facere stat. circa formam et modum alienandi res pub. vid. Nicol. Losaeum. in tract. de iur. univ. part. 3. cap. v. n°. I8.

 

Quod cogatur damnificans ad damnorum refectionem.

R. XXX.

 

Si aliquis Civis, vel Comitatensis ad debitum alicuius Civis, vel de Comitatu Ameriae, seu ad sententiam, vel ad condemnationem, seu ob inimicitias, vel iniurias, seu causis (1), et occasionibus quibuscumq. inique commissis per .d. Civem, quarum causa, et occasione, aliquis Civis Amerinus, vel Comitatensis damnum pateretur extra districtum Ameriae, vel expensas quocumq. modo in Curia, vel extra quia qui occasionem damni dat damnum dedisse videtur, quod potestas, vel iudex teneatur, et debeat ad eius petitionem illum cogere de facto (2) sine figura iudicij facta solum fide de damno recepto, pro quo damnificatus esset ad refectionem d.i damni, et expensarum (3) in persona, vel rebus ad eius voluntatem: adijcientes, quod si in Civitate, Comitatu, vel districtu Ameriae ille Civis, vel Comitatensis, cuius causa, et occasione quis damnum passus est, non haberet bona sufficientia pro d.o damno, seu de illis bonis satisfactum non esset damnum passo infra decem dies post requisitionem post requisitionem (ripetizione cancellata) damnificati, nec capi possit personaliter tunc condemnetur Communi Ameriae in illa quantitate, in qua quis diceret, se damnificatum, ac etiam ad satisfaciendum damno, et interressi (sic), et expensis damnificati super quo procedi possit per inquisitionem, denunciationem, seu quaerelam sine figura iudicij sub poena potestati, vel iudici in praedictis, vel aliquo praedictorum vel contrafacienti, vel omittenti, aut negligenti 25 floren. auri pro quolibet paenitus (sic) imminente, et vice qualibet.

 

Note a margine

(1) Vid. omnino Paul. Castrens. consil. 3I7 n°. 4. circa 3.um lib. 2. ubi vid. refert. Ill.mus Card. Tusch. tom. 3. conclus. xj. facta de facto sunt renovanda n°. 20. et quod non requiratur citatio, quando de facto spoliatus de facto restituitur. vid. glos. in .l. si minor .ff. de evict. in termin. Socin. sen. consil. 266. in fin. et Alex. in .l. j. §. nunciatio ff. de non. oper. nunciat. et Jason. in .l. si pacto, quo poenam. C. de pact. et refert Andr. Alciat. consil. 408. n°. 8.

(2) Et sic non requiritur aliqua citatio Bartol. in extravag. ad reprim. in verb. Figur. in fin. Asin. in sua prax. §. vij. cap. 2. de citat. vers. 34.

(S.N.) Add. quod si e contra statutum fuisset quod de damnis datis non fieret quaerela non valeret. vid. Jas. in .l. venia. n°. I0. et seq. C. de in ius vocand. et quod neq. princeps possit remittere id quod interest parti vid. Gram. cons. 34 in crimin.

(3) Qualiter vero satisfatio ("fatio" ripetuto e cancellato) fieri debeat si ledatur persona  vid. Abb. in cap. j. n°. 5. et seq. extra. de iniurijs Parid. in suo tractat. Syndic. in verb. compositio. cap. vij. n°. 2. et quod haeres conveniri possit civiliter. Vin. lib. j. decis. vj.

(S.N.) Add. teneri non solum ad id eos qui damnum dederunt rat. in hoc stat.o expressa, verum etiam, qui impedivit euntem ad impediendum damnum, quod 3.us inferre volebat alicui, quia impediendo opitulaturum indirecte videtur iuvare nociturum. Medin. de restit. et sequitur Navarr. in suo Manual. cap. xvij. n°. I40. Caeterum de participantibus in causando damnum per furtum, vel rapinam, aut alios modos damnificandi qualiter in foro praesertim conscientiae ad restitutionem obstringantur. vid. Sylv. in summ. in verb. Restitutio cl. iij. §. sexto quaeritur quid iuris de participantibus in causando damnum ubi vid.

(S.N.) Add. nunquid haeredes defuncti qui damnificavit, possint conveniri ex damno dato ab ipso defuncto. vid. Cacher. decis. I52. praesert. n°. j.  

 

Quod habitantes in eadem domo non faciat (sic) iniuriam

unus alteri.  R. XXXJ.

 

Habitantes in una domo, seu aedificio, unus superius, et alius inferius divise habeant se se curialiter gerere, quod nullum incongruum unus alteri faciat, et si habitans desuper proiecerit, vel fecerit aliquid turpe inferiori solvat pro poena Communi praedicto quinq. libras  denariorum. Et si habitans inferius aliquid incongruum, et turpe superiori fecerit solvat Communi praedicto quinq. libras; Et ille, qui tenet desuper debeat ita claudere seu murare voltam, seu solamen, quod nihil turpe debeat, seu possit defluere in domum, vel ante domum inferioris. Et qui contrafecerit solvat eamdem poenam si de hoc fuerit accusatus sub poena paenitus (sic) imminenti Potestati, vel iudici x. florenor. auri contrafacienti vel omittenti in aliquo praedictorum.

 

Note a margine

(S.N.) Vid Columb. (sic) de re rust. lib.j. c. iij. qui ex Caton. sententia inquit dementis esse malam fortunam sibi facere, quod facit, qui nequam vicinum aut consortem ..mis (?) sibi parat.

(S.N.) Themistocles cum praedium venderet, iussit praeconem addere, quod bonum haberet vicinum sentiens ex bono vicino plurimum esse utilitatis, ut contra ex malo noxae plurimum. refer. Manut. lib. v. Apoph. ij. in Themistocle. et ut refert Columell. de re rust. d. lib. j. cap. iiij. Multi ob malos vicinos, et propter iniurias vicinorum protulerunt cavere paenatibus, et sedes suas profugerunt, et M. Porcius tamquam pestem malum vicinum vitare, censuit.

(S.N.) Vid. text. in .l. pen. ff. de iniur. Cepoll. de serv. urban. praedior. cap. lij. et cap. 56. n°. 5.

Add. quod si superior domum vendat licet de iure communi non possit cogi quis ad vendendum magis huic quam alteri .l. dudum .C. de contrah. empt. l. falso. C. communia rer. alien. l. nec emere C. de iur. del. attamen ex aequitate inferior si offerat tantundem poterit cogere ad sibi vendendum ex aequitate l. si nemo in princ. ff. de testam. tut. l. si emptionem .ff. de minor. l. necesse .ff. de in diem adiect. l. j. ff. de privil. Cred. cum late congest. per Rot. Rom. in una Rom.a praelationis Veneris 20 9bris I609. coram Orchimbergo quam vid. in meis recoll. in verb. retractus.

 

De muro inter Consortes.  R. 32.

 

Muri (1) Communes inter Consortes possint murari, et super eis unus ex consortibus altiare, et murare (2) possit invito consorte, tantum requisito si vult tenere ad expensas in d.o opere quod vult consors inaltiare, et adaequare domum suam, vellet d.o muro de novo per consortem mutato (sic), ante horam (aliunde "omnia") debeat ipsi consorti reficere medietatem expensarum ipsi consorti facto muro (aliunde "factarum in muro") per consortem praedictum, qui dictum murum altiavit ad aestimationem  dd.orum (duorum) magistrorum ponendorum unus pro uno, et alter pro altero consortium praedictorum, quorum aestimationi quilibet parere debeat , et si dd.i magistri non non (ripetuto) essent in concordia in aestimatione praedicta, magister eligatur ad praedicta, et eligi debeat per dd.nos Antianos Populi d.ae Civitatis, cuius aestimationi, et declarationi stetur, (2) et stari debeat per ipsos consortes ad poenam 50 libr. denar. (3) Et si d.us consors, qui muraverit aestimationi praedictae parere nollet, et non permitteret suum consortem murare, et altiare, et appodiare d.o muro, offerenti ei reficere dd.as expensas, vel medietatem praedictarum expensarum solvat pro poena Commni Ameriae xl. libr. denar. Et potestas offerenti reficere dd.as expensas debeat dare consilium, et favorem in murando, et appodiando d.o muro Communi, salvo quod si Communio negaretur d.i muri, quod altiari, et appodiari non possit, nisi omnimo constiterit de communione, et rationabilitate. Et quod nullus consors possit de novo obviare (3) cursum aquae, seu stillicidij super et versus domum sui consortis ad d.am poenam. Et quod clusimen alicuius domus aliquorum consortium, quae esset divisa licitum sit consorti claudere, et murare in confinio super solio utriusq. consortis requisitis consortibus, et teneatur tamen solvere medietatem expensarum d.i clusiminis de muro condecenti, et competenti, et consors, qui non fecerit partem suam muri, sive clusiminis cogatur per potestatem solvere in pecunia usq. in quantitatem, qua pretenderetur domus sua, et idem intelligatur semper quando voluerit muro communi recipere commede (sic). Et hoc fiat sine salario, summarie, et oblatione libelli, et sine strepitu, et figura iudicij. Adijcientes quod si unus convicinium super muro communi sibi, et alij convicino vellet facere conductum, et aqua destruat parietes d.us Convicinus teneatur ad medietatem expensarum ac etiam ad dandum appodium praedicto conducto, quae expensae possint peti quandocumq. à d.o Convicino sine figura iudicij, ut dictum est sub poena Potestati, vel iudici in aliquo praedictorum contrafacienti, vel omittenti xv flor. aur. illico imminenti pro quolibet, et qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Rot. in recentiss. p. j. decis. DCCXLIIIJ.

(1) Paries communis quando dicatur vid. latiss.per M. Anton. Eug. lib. j. consil. 47. et ib. quomodo probetur parietem esse liberum n°. 23. et seqq. et Veron. ante illum de serv. urb. praedior. tit. de pariet. Menoch. de praesumpt. lib. 6. . praesumpt. 73 per Surd. consil. I26. lib. p°.

(2) Intelligas si paries esset destinatus ad illum usum . M. A. Eugen. consil. 97. n°. 52. item ubi paries non sit adeo imbecillis ut possit sine periculo altius tolli. id. ib. n°. 53. cum sim. lib. j.

(3) Quod stari debeat relationi 3.ij periti et ab ea non detur appellatio, et stante discordia peritorum debeat 3.us eligi si tamen utraq. pars ab ipsius 3.ij periti relatione appellet secus sit. vid. Cardin. Seraph. decis. I494. Quod vero Peritus melius quam quilibet alius possit scire rei valorem secundum aestimationem, et ideo potius stetur aestimationi factae per peritos à iudice electos, quam testibus, et quod modus probandi verum valorem per ipsorum peritorum aestimationem, sit à iure approbatus maxime si periti cum iuramento referant. vid eumdem Cardinal. Seraph. decis. 665. Add. ad hoc ut dicatur rite facta aestimatio ab isto 3.o requiri citationem , vel praesentiam partis, cum possit illum trahere in diversam sententiam iuxta doctor. Bartol. communiter receptam in .l. Teopompus n°. 9. vers.o quinque statur .ff. de dot. praelegat. et in  .l. qui bona .§. fin. n°. 3°. vers.o sed ante (?) .ff. de damn. infert. vid. Rot. in una Rom.a domus Veneris 23. Maij I6I4. coram Buratto in meis recoll. in verb. aestimatio.

(4) Vid. M. Anton. Eug. in d.o consil. 47. lib. j. n°. 39. et seqq. ubi quod socius sit dominus pro indiviso licet uti d.o muro prohibeatur donec refecerit expensas pro rata.

(5) Secus si antea habuerit vid. late de servitute still. Cepoll. de serv. urb. praed. cap. xxviij.

 

Quod omnes exceptiones possint opponi contra instrumenta

edita extra districtum Ameriae  R. XXXIIJ

 

Item statuimus, quod si aliqua quantitas pecuniae appareret mutuata vel depositata alicui inter Amerinos extra Civitatem Ameriae, et inde appareret aliquod publicum instruimentum, et talis mutuator, vel deponens peteret in Curia Ameriae cuilibet sit (1) licitum opponend. omnes exceptiones non numeratae pecuniae, et omnes alias sibi competentes, et competituras: Et Potestas teneatur observare praedicta ad poen. x libr. den. de suo salario, et hoc locum habeat in praeteritis preaesentibus, et futuris.

 

Note a margine

(S.N.) Excipe instrumenta vallata oblig. Cam. quae non admittunt nisi tres except. vid. solut. falsit. et novae convent. de quibus Mass. in suo tractatu de oblig. Cam. et add. ad ipsum tract.

(S.N.) De instrum. edit. Ameriae vid. supra hoc eod. libr. rubr. 8. ubi quae exceptt. oppon. poss. vel non et quod instrum. non possint opponi aliquae except. etc. an (corretto) comprehendant forenses etc. vid. Castar. (?) in decis. Januensi decis. 26. per tot. in execut.

(1) Lim. si cont. oblig. in form. Cam. et in instrum. iuratis quibus in specie non censetur derogatum pro quo fac. trad. per Castrens. in auth. sacramenta puberum  n°. xj. C. si advers. vend. Corn. (?) consil. 338. vol. j. et consil. I80. vol. 3. adde quid de except. ne quis conveniatur ultra quam facere possit an admit. Tas. in l. j. n°. I8. C. de iur. et fact. ignor. Canar. q. multi (cancellato?) 28. de execut. instrum. Laderch. cons. I23. n°. 8. Amat. in dec. March. decis. I6. n°. I0. et seqq.

 

De cedendo bonis.  R. XXXIIIJ

 

Quia in fraudem creditorum plures immo multi (corretto) cedunt bonis clam, et occulte, statuimus quod quicumq. voluerit bonis suis cedere infrascripta forma servetur ex parte d.ni Potestatis, vel aliorum officialium d.ae Civitatis, quod omnes creditores talis volentis cedere bonis d.ae Civitatis compareant coram .d. Potestate ad videndum cessionem, quam dictus talis intendit facere. Et simile bandimentum fiat die dominico, et die sabbati fiat d.a Cessio bonorum in Platea Communis praesentibus officialibus d.ae Civitatis, et omnibus, qui ad hoc voluerint interesse sono tubae praemisso, et aliter facere non valeat, nec non (aggiunto sopra) debeat dimittere omnes pannos creditoribus suis usq. (1) ad interulam in d.a platea tubis sonantibus, et praedicta locum habeant in praeteritis, praesentibus, et futuris non obstant. quod si aliquis renunciaverit in aliqua forma. Et quod nihilominus mittant, et mitti debeant in Campanile Communi (sic) per unum annum dummodo praedicta locum non habeant in mulieribus, quibus mulieribus sit licitum bonis renunciare ad banchum d.i Communis coram Potestate, vel iudice sine aliqua solennitate, et ad poenam aliquam non teneantur.

 

Note a margine

(S.N.) Add. ea quae late Benincas. de paupert. tit. de iudic. q. 7. special. 8. per tot.

Vid. const. Pij. v. de bireto viridi. et reform. Paul. v. et Dd. in .§. fin. inst. de action. tot. tit. C. de cess. bonor. mult. per Caball. in suis resol. crimin. cent. j. cas. 77. ubi an habeat locum in criminalibus. an prosit Fideiussoribus: et an per multa ib. n°. 8. et I2. et quod si facta fuerit cum aliquo vituperio liberetur debitor. ib. n°. 3J. et latiss. per SS. (?) Covarrun. (?) var. resol. lib. 2. cap. j. Marches. de Commiss. part. j. super dilation. cap. 2. Crass. in suo tract. de except. cap. I7. Ob debitum cammerale (corretto) an impediatur cessio bonorum. vid. Joseph. Ludovic. decis. 32.

(S.N.) Add. quod statuto non potest adimi huiusmodi beneficium, neq. à Principe. Bald. in .l. fin. n°. 4. C. qui bon. ceder. poss. c. per tuas ubi Abb. de arbitr. Berons. q. I33. n°. 2. Mar. Turb. decis. xxxj. n°. I4 et seq. ubi quod statuta , quae in totum adimunt .d. beneficium non potest adaptari, nisi fraudolentis decoctoribus. Menoch. de arbitr. q. 90. n°. 5. late Mar. Turba .d. decis. xxxj. n°. I6. et seqq. et quod sine ignominia cedens teneatur indicare bona iuramento, et cavere de solvendo si ad pinguiorem fortunam devenerit. Mar. Turb. d. decis. xxxj. n°. I9. et 20. an extra carceres audiendus petens admitti ad cessionem bonorum, praesertim si quis iuraverit illam non petere. Mar. Turb. d. dec. xxxj. fere per tot. ubi fuit conclusa extra carceres non audiri.

(S.N.) Huiusmodi beneficio non gravent omnes et praecipue qui obtinuerunt dilationem quinquennalem malitiose decocti etc. vid. omnino Marches. de Commiss. part. j. super dilation. et morat. cap. 2.

Clerici an gaudeant beneficio huius statuti. dicas quod non: sed in honorem clericalis dignitatis datur beneficium cap. Odoardus de quo vid. Marches. part. j. de comm. super dilation. cap. 3. et Scrib. in d.o cap. Odoardus extra de solut. Sed nunquid Episcopus, vel alius iudex ordinarius Clericorum possit hodie concedere beneficium d. Capituli ipsis Clericis: Ego crederem quod non ob facultates AC. concessas. vid. facult. Leon. x. quando scil. agitur vig. obl. Camer. (?)

(1) In hoc est iniquum cum cedenti debeant relinqui vestes. vid. Marches. de commis. super dilat. d. cap. 2. n° ij. est etiam iniquum et sibi contrarium dum tale beneficium tradit cum infamia, et non liberet statim cedentes, ut lat. in adnot. magn. et quod cum ignominia cedens omnino liberetur, ex quo talis ignominia sucedit (sic) loco debiti. Bald. in .l. fin. ff. de in ius voc. Guid. Papae decis. 343. Brun. (?) de cess. bonor. q. 7. n°. I0. et IJ. q. 9. n°. 38. Menoch. de arbitr. cas. I83. n°. 23. Covar. lib. 2. c. j. n°. 5. et 6. Thesaur. decis. 36. ad fin. Roland. consil. 7. n°. I0. et seq. lib. 2. cum alijs per Mar. Turb. decis. xxxxj. n°. 2J.  

 

Quod nullus det damnum in tenutam datam.  R. XXXV.

 

Statuimus, (1) quod si aliquis habuerit aliquam tenutam per Curiam d.ae Civitatis, ex p.o decreto in bonis alicuius quod in ipsis bonis nullum damnum referat, nec faciat, et si contrafecerit teneatur ad illam poenam, quam solveret si in bonis alicuius damnum dedisset.

 

Nota a margine

(1) De mod. dand. in ten. vid. supra hoc eod. libr. rubr. 3. post med. et rubr.6.

De poen. molest. et turb. in (cancellato) ipsam tenut. vid. infra lib. 4. rubr. 7J. cum ib. concord.

 

Quod viso publico instrumento facto à xx ann. citra

fiat preceptum à debitore.  R. XXXVJ.

 

Cuilibet creditori liceat petere, et exigere cum effectu à quibuscumq. debitoribus suis quemcumq. pecuniam, et rem, quam recipere, et habere deberet à dd.is suis debitoribus ex vigore, et authoritate instrumentorum capitulo infra maxime scripto semper salvo: Et quod in petitis, et repetitis d.ae quantitatis pecuniae, vel rei nulla petitio, seu libellus (1) offeratur aliqua ratione, vel causa. Jtem semper tales creditores in Curia d.ae Civitatis audiantur sine oblatione libelli, et possint, et valeant contra d.os eorum debitores ius prosequi pro velle ipsorum ut postulat ordo iuris. Et viso publico instrumento per iudicem fiat praeceptum debitori ad petitionem sui creditoris: Jn debitis vero, et pro debitis unde appareat publicum instrumentum ultra xx annos libellus offeratur, et offerri debeat, et super eo procedi, ut postulat ordo iuris : Et quilibet Notarius d.ae Civitatis, et eius Comitatus possit, et valeat ubicumq. et extra districtum d.ae Civitatis: Et inter quoscumq. et quilibet alius Notarius ad petitionem alicuius Civis, vel districtualis d.ae Civitatis facere contrahentibus praeceptum Guarantigiae super quocumq. contractu, vel re debita, vel promissa sub hoc tenore:

Et insuper ego talis Notarius infrascriptus praecepi, et praeceptum Guarantigiae feci supra dicto obligato, seu promittentibus, seu contrahentibus, seu confitentibus, ut observent, et observare debeant omnia, et singula in d.o instrumento contenta, ut d.um praeceptum  habeat vim diffinitivae sententiae, ita quod in contractibus mutui, et depositi, et in quacumq. obligatione, aut confessione, aut promissione pecuniae, aut alterius cuiuscumq. rei unde appareat (2) publicum instrumentum in quo esset scriptum praeceptum Guarantigiae praedictae contra ipsum instrumentum nulla possit opponi (3) exceptio, nisi tantum falsi, solutionis, transactionis, pacti, et iudicatae rei, hoc tantum declarato quod per oppositionem dictarum exceptionum, vel aliquarum earum nullus debitor relaxari debeat, nisi prius discussis exceptionibus praedictis se opponere vellet, et quod ad petitionem cuiuscumq. debitoris viso publico instrumento cum Guarantigia teneatur, et debeat cogere d.um debitorem sine aliquo alio praecepto, vel observatione casuum in d.o instrumento contentorum ad poenam xxv libr. denar. de suo salario, nisi praeceptum esset debitori per iudicem secundum form. statutorum d.ae Civitatis, et terminus  x. dierum, qui datur debitori ad solvendum, esset elapsus: teneantur tamen dd.i creditores antequam debitor capiatur solvere salarium communi secundum formam statutorum: Et fidem facere Potestati, vel iudici de solutione huiusmodi per Apodissam, seu bollectam manu Cancellarij Communis, qui pro tempore erit scriptam, et aliter quidem capi non possit. Et hoc statutum in quantum de Guarantigia loquitur locum habeat à xx annis citra, et in futurum non obstante iure aliquo, vel statuto d.ae Civitatis quod in Contrarium loqueretur.

 

Note a margine

(S.N.) Statuti quae instrumentis dant viam executivam intelliguntur de liquidis, et contra nominatos in eisdem instrumentis, vel correis, aut eorum haeredibus nunquam contra tertium. vid. Duard. (?) super Bull. Pij. v. de censibus .§. 3. n°. 40. et seqq. q. xxiiij.

(S.N.) Vid. Benedict. de Bart. in suo tract. Guarant. super isto stat.

Advertas quod omne privilegium dicitur per huiusmodi statutum concessum scripturae unde si instrumentum aliquo visibili vitio laboret etiam si comprobetur testibus instrumento non competit via executiva. vid. Surd. cons. 263. n°. I3. et seq. lib. 2. ubi vid.

(S.N.) Add. quod ad executionem guarantigiae quae sine scriptura inita sit procedi non potest, et quare. vid. Galles. ad form. cam. part. 3. q. 2. n°. 4.

(S.N.) Add. Quid si laicus habeat instrumentum contra clericum nunquid vigore huius statuti habebit executionem paratam. quod sic coram Judice suo. vid. Calcan. consil. vij. n°. 26. ubi vid. vid. (ripetuto) praxi. Arch. Nept. (?) cap. xvj.

(1) De modo procedendi in executione obligationis quarantigiae. vid. semper modern. in praxi AC. lib. j. cap. 39. ubi dicit eadem quae dicuntur de modo procedendi in quarantigia eadem videntur servari in executione instrumentorum iuratorum ad tradita per Jason. in l. iusiurandum n°. I3. ff. de iur. iur. et per eundem Jas. in .§. idem si quis el. 2 n°. I7.

(S.N.) Add. etiam quod si quis agere incipiat via ordinaria videtur renunciasse viae executivae, itaut ad illam amplius convolari non possit cap. ut quod duas de elect. in 6. l. si mulier. §. fin. ff. qui met. caus. Auth. qui semel .C. quomodo, et quando iudex. Dec. consil. 460 col. p.a Aym. consil. 24 n°. 8. Boer. decis. 29. n°. I2. Rot. in una Mediolanensi legat. 30 9mbris (?) I585. coram Ill.mo Pamphilio. vid. Ruginell. pract. qq. cap. xxvij. per tot. ubi id ipsum format.

(S.N.) Add. illud Polibij accommodans ad temporum horum calamitates, quibus fides profligata à comercio (?) hominum videtur: scil. si cui talentum concreditum sit, et extent decem singraphae, decem signa, bis totidem testes , tamen vix fidem est servare: prisci illi Romani, cum in imperijs, aut legationibus plurium pecuniae in manibus haberent, et dispensarent, tamen officium, et fides constabat, sola iuris iurandi religione inductis;(?) et ideo hasce form. inventas. de quo vid. Gall. part. j. q. j. ad obl. cam.

(2) Executio utrum detur pro his, quae in instrumento non leguntur, sed tacite, aut ex iuris interpretatione, aut ex tacita ratificatione veniunt. Rongin. pract. qq. cap. xx. late disputat ad utramq. partem et relatis hinc inde contrarium tenentibus dicit verius esse ea omnia , quae ex iuris interpretatione colligi possunt venire in exec.e et testatur de communi ex Mancin. in suo tract. de iurament. part. 4. effect. 96. n°. 5. Galles. de obl. cam. part. 3. cons. 2. n°. I2. et seqq. vid. ib. Ruginell. tuentem communem opinionem praedictam quam ad multos casus extendit.

(S.N.) Add. nunquid (una parola cancellata) tribuens instrumento paratam executionem extendatur ad dicta testium in actis recepta. Ronginell. in suis pract. qq. cap. xxviij. disputat hanc quaetionem et videtur concludere quod si ex ipsis testibus probetur debitum ex illorum dictis competere viam executivam non secus ac adeest publicum instrumentum. Angel. in .l. fin. C. de fideicommiss. per glos. in .l. communiter approbatam .C. de edict. div. Adrian. tollend. formatq. conclusionem ex eo quod ita de debito apparet per testes, sicut per instrumentum cum non referat quod ex equipollentibus fiat .l. 2. C. de instit. et substit. Marsil. singul. 484. in fin. Anchar. consil. 350, et quod parem vim habent in decidendis testes, et instrumenta. .l. in exercendis .C. de fid. instrum.

(3) Add. quod si principaliter agatur de nullitate ista quoq. oppositio impediet executionem quarantigiae. vid. Chisanensis decis. 76. inc. instrumenta quarantigiata. vid. Roman. consil. 42. n°. 2. et seq. et ibi per addent. vid. quando nullitatis exceptio intrat adversus (?) quarantigiam, aut obligationem Cameralem per Ruginell. practic. qq. cap. xix. n°. 3. ubi quod nullitas non possit impedire executionem instrumenti iam ad usum redacti, patens impedit quando instrumentum quod exequi petitur non fuit executum. cap. j. ut lit. pendent. Cravett. consil. I0J. n°. 4. et I58. n°. j. iuncto consil. I74. n°. 7. et 277. post. Cyn. Bald. Rom. et Jason. Becc. consil. I04. n°. 26. nam solutiones facteae in vim instrumenti nulli operantur ut deide similes retardari nequeant sub praetextu nullitatis. Mantua consil. 6. per tot. vid. ibi Ruginellum.

(4) Not. quod non tollitur act. sed via executiva itaut post 20 annos non habeant instrumenta paratam executionem et ordine procedatur . De quo vid. Caracc. super ..(?) M. C. Regni Neap. I66. late Rovit. (?) super Pragm. eiusdem regni. 2. n°. 6. de iurisd. (?) invoc. non turband. Navar. p. j. qq. forens. c. clix. n°. 4.    

  

Quod quilibet debitor possit offerre de bonis suis creditori.

R. XXXVIJ.

 

Statuimus etiam quod nulla persona de d.a Civitate Ameriae, vel eius districtu possit personaliter cogi, constringi ad aliquod debitum persolvendum à x libr. supra, si obtulerit, et dederit cum effectu de bonis suis pure, et simpliciter alteri non obligatis, nec in genere, nec in specie ad petitionem, et voluntatem creditoris, etiam de melioribus ab una parte dd.rum bonorum secundum aestimationem faciendam per duos homines ponendos unum pro parte creditoris, et alium pro parte debitoris ab eis de congrua aestimatione facienda recepto primitus iuramento, et si dd.i duo boni homines sic positi se non concordaverint in aestimatione facienda ponatur tertius per Dd.nos Antianos Populi, et dd.i duo positi cum dicto tertio debeant .d. aestimationem facere infra quinq. dies à die d. electionis tertij, et quod debitor praedictus teneatur, et debeat omnia , et singula sua bona stabilia, et mobilia ascendentia ad summam, et valorem centum soldor. in script. dare, et assignare (1) coram iudice suo creditori antequam descendat (sic) de palatio, et si ante .d. assignationem, et obligationem discederet de palatio praedicto ipse debitor beneficio d.ae oblationis careat. Qui aestimatores teneantur, et debeant ad poenam x libr. aestimare de ipsis bonis usque ad quantitatem debitam, de quibus bonis d.o creditori placuerit: et facta d.a aestimatione d.us creditor habeatur pro vero domino, et possessore rerum aestimatarum, et ipsa bona aestimata per se ipsum, et sua authoritate possit apprehendere, et tenere; (2) et nihilominus d.us debitor teneatur, et debeat d.o creditori de rebus aestimatis venditionem facere pro praetio per dd.os aestimatores declarato cum idonea cautione ad sensum sapientis Creditoris incontinenti facta aestimatione praedicta poena x libr. den. pro quolibet die, quo d.us debitor fuerit in mora; et postquam d. creditor fuerit requisitus, et interpellatus per unum debitorem, qui vellet, et offerret dare de bonis suis creditori praedicto secund. Form. sat. (sic) d. debitor teneatur, et compellatur recipere, nisi per pactum contrahentium tempore celebrati contractus (3) in contrarium foret actum secondum .d. Form. Et hoc locum habeat in praeteritis, praesentibus, et futuris, absolute, et precise debeat observari non obstant. aliq. stat. vel ordinamento quod in contrar. loqueretur. Supra .x. vero libr. quilibet possit, et valeat conveniri, et ad solvendum porsonaliter (4) cogi, et constringi secund. form. iuris, et stat. .d. Civitatis iure aliquo non obstant. quod in contrarium  loqueretur: dummodo d. beneficium offerendi locum habere non possit in publicis mercatoribus Civitatis, vel Comitatus (5) Ameriae, qui pro qualibet quantitate pecuniae ad petitionem sui creditoris in pecunia numerata solvere teneatur poena Potestati, vel iudici contrafacienti, vel omittenti in aliquo praedictorum x floren. aur. mox pro quolibet, imminent. et vice qualibet.

 

Note a margine

(S.N.) Non (aggiunto avanti) sufficiet verbalis oblatio Negus. de pignor. part. 5. memb. 3. in 2. part. ipsius 3. memb. num. 3. nisi fuerint immob.

Pur. et simpl. hoc est sine condition. extrinseca. vid. Negusant. de pign. loc. praxim cit. num. I0. et seq.

(S.N.) Vid. Carocc. in suo tract. de oblat. part. 2. q. x. ubi late de disposit. et declarat. text. in.

Vid. (cancellato) Auth. hoc nisi .C. de solut. cuius Auth. benefic. nunquid tollatur iuramento. vid. semper Onded. cons. I8. n°. 2. n°. 39. 44. et 48. lib. j. quem semper vid. et nota quod habui de facto Ameriae et allegavi .d. Auth. hoc nisi, nec non praesens statutum ad favorem cuiusdam Bartholomei Zachiae contra quemdam Cupidinem nomine, licet iudex putavit venias, (?) consueverunt nam iudices nostri temporis ex capite ius statuere. vid. tu (?) ib. Ond. an iuramentum tollatur benef. .d. statuti. Thesaur. decis. I55. per tot. praesert. in fin.

(S.N.) Add. Quod stante statuto de quo supra hoc eod. lib. rubr. viij de exceptinibus (sic) non opponendis poterit nihilominus opponi hoc remedium, de quo in praesenti statuto. vid. Ond. dict. cons. I8. n°. 77. cum alijs per me ann. ad .d. rubr. viij. quid si fuerit renunciatum omni (sic) iuris legumq. auxilijs. vid. Rot. et ludov..(?) postea Greg. xv. decis. 352. n°. 6. et seqq.

(S.N.) De interpret. huiusmodi Stat. vid. Roman. consil. I63. Thesaur. decis. I53. Ond. consil. I8. n°. 52. Canar. de execut. Instrum. q. xxxviij. n°. 62. et seqq. Anton. Mass. ad obl. in form. Cam. part. 4. q. 3. n°. j. Joseph. Ludov. decis. 64. part. ij. infer.

Add. An .d. Auth. hoc nisi, et huiusmodi statutum habeat locum in venditore census, ut possit in solutum rem tradere ut liberetur à censu. fui aliquando interrogatus  et respond. cum Boccat. in suo tract. de cens. part. 2. n°. 97. et part. 3. n°. 66.

Add. hoc statutum Non habere locum in dote quae eodem modo debet restitui, et poni in securo quemadmodum fuit tradita, itaut si data sit in pecunia numerata non possit cogi accipere in solutum. vid. DD. in .l. res in dotem datae .ff. de iur. dot. Rot. in una Bononiensi dotis Veneris 27 Junij I603. et quid si instrumento mulier promiserit in casu sol. matr. aut alterius casus pro dote data in pecunia recipere tot agros in solutum. vid. tot. tit. ff. de pact. dotal. nam st. gen. loquens non comprehendit casum dotis. Sal. l. fin. C. de iur. dot.

Lim. etiam huiusmodi statutum ut infra hoc eod. lib. rubr. 50. declara ut per Natt. consil. 344.

(1) Renuntiatione generali omnis iuris legumq. auxilio tollitur dispos. huius statuti. Rot. per Ludov. postea Greg. xv. d. decis. 352. n°. 6. et seq. immo nec haeres cum ben.o .l. et inventario creditores haereditatis cogere potest in casibus quibus adsunt similes renuntiat. in istrumentis ad recipiendum tot bona in solutum. late Rovit. consil. xviij et consil. lxxviij. ubi vid.

(2) Add. Cautelam pro creditoribus recipientibus bona debitorum in solutum, ut scil. semper reservent sibi priora et potiora iura. Cepoll. cautel. I23. Afflict. cum ib. add. decis. 335. n°. I3. vid. Boer. decis. 337. et text. in .l. qui res. in princ. ff. de solut.

(S.N.) Et contra huiusmodi stat. adest regul. quod non possit aliud pro alio solvi regulariter invito creditore .l. 2. §. mutui datio .ff. de reb. ered. .l. cum quo  .C. de solution. text. in princ. quibus mod. toll. oblig. late Petr. Aug. Morl. in suo emp. utr. iur. q. xvj. tit. 8. vid. Alex. Trentac. lib. 3. vol. j. var. resol. tit. de solut. resol. xxxvj.

(3) Ex quo fit mentio de contractu nunquid comprehendatur instr. et contractum iuratum ita ut si in eo contrarium non fuerit  actum comprehendatur praesentis. stat. dispositione. vid. Amat. in dec. March. decis. 9J. n°. 6. et seq. Benint. decis. xxviij.

(4) Limit. nisi debitor adhibita omni diligentia nequerit pecunias reperire, quia tunc etiam quod iuraverit potest compellere creditorem ad recipiendum bona in solutum, iuxta form. auth. hoc nisi .C. de solut. ut per Rot. bonon. decis. 28. debitor in pecunia; et latius Per Ludov. in decis. per. 64. Franciscus Joachin per tot. part. 2. Amat. in decis March. decis. 9J. n°. I5. et seqq.

(5) Vid. Strach. de mercat. tit. quomodo in causis mercator in quibus proceditur sola facti veritate inspecta omnia forma iuris civilis, solius naturalis .l. dispositione attenta pactis precise servatis in omnibus, iuxta illud redde quod debes.

 

De sequestratione facienda.  R. XXXVIIJ.

 

Ad petitionem cuiuscumq. (1) petentis viso publico instrumento, vel saltem iuramento recepto ab ipso petente Potestas, et quilibet alius officialis contra forensem, vel suspectam personam (2) etiam si forensis non fuerit, de qua suspicione (3) teneatur sacramento creditoris sequestrationem rerum eorum, (4) et ipsorum capturam facere (5) teneantur: et d.a sequestratio , et captura fieri possit (6) exceptis vigilijs, quolibet tempore, et festivitatibus S. Firminae de mense ixbris, Nativitatis domini, et Pascatis Resurrectionis quoq. exceptis, quibus Vigilijs, et festivitatibus sequestratio, et captura fieri non possit, petens vero d.um sequestrum si in aliqua defensione deficeret in expensis legitimis, et ad interesse parti summarie condemnetur; si d. Potestas, Judex, vel alius officialis in aliquo praedictorum contra fecerit, vel omiserit poenam incur. x floren. auri statim imminentem pro quolibet, et vice qualibet.

 

Note a margine

(1) Add. nunquid pendente lite, vel appellatione si depopulentur fructus in proprios usus convertantur. vid. Stephan. grat. lib. j. discept. forens. cap. II4. ubique stante timore difficilis recuperationis fructuum cessante etiam dilapidatione pendente etiam lite possit fieri sequestrum.

(2) Vid. de mater. susp. fugae late per Benincas. in suo tract. de paupert. q. vij. viij. spec. num. vij. et seqq. Jo: Bapt. Caccialup. in suo tract. de debitor. suspect. Parid. de Put. in tract. Synd. in verb. captura. cap. j. Jas. (?) in princ. istr. de action. Rip. in cap. j. de iudic. et aliqua per glos. in const. March. Ancon. lib. 6. cap. xxiij. Menoch. lib. 2. cent. j. cas. 87. de arbitrar. iud. qq. ub. vid. Salust. Lib. de Cornet. in sua praxi  Aud. Cam. lib. 2. cap. xix.

(3) Quod sufficit si deferatur à notario ut per Beronum consil. xij. lib. 3. et advertas quod sufficit ut iuret de superveniente suspicione ac deterioratione, et sufficit licet tempore contractus non fuisset solvendo. vid. Beronum consil. I0. l. 3. et quomodo, et qualiter iurare debeat. vid. d. consil. xij.

(4) Vid. mult. per Beronum consil. xij. lib. 3. pro defensione istius capturae.

(5) Sed an postea captus debitor suspectus debeat iudici praesentari, et non ad carceres duci. vid. Beronum consil. xij. n°. 4. et 9. lib. 3.

(6) Secus videtur sentire Caccial. de debit. susp. q. viij. princ. n°. 3. ubi dicit huiusmodi Ferias non debere prodesse istis suspectis ne sint praesidia dolosorum; vid. Jason. in .l. vinum n°. 3. et seq. ff. si cert. pet.

 

Quod conserventur indemnes, qui se obligaverunt

pro Communi.  R. XXXIX

 

Ad praebendam materiam Civibus Amerinis et alijs quibuscumq. onera Communis suscipiendi temporibus opportunis, statuimus, et ordinamus, quod omnes, et singuli, qui pro Communi Ameriae, et ad eius petitionem (1) fideiubendo, vel alio (2) quovis modo, et tamquam principales sub nomine cuiuscumq. contractus se obligabunt pro communi penes aliquem, vel aliquos creditores, de aliqua re, vel pecunia ipso facto sint, et conserventur indemnes à d.a obligatione pro Communi Ameriae, ita, et taliter quod omnes, et singulas expensas damna, et interesse, quae d.us talis obligatus fecerit, et substinuerit, in iudicio, vel extra pro d.a tali obligatione, et eius causa in quacumq. curia, vel loco dictum Commune Ameriae absque alijs probationibus eidem obligato absq. nova deliberatione reficere teneatur: (3) Et nihilominus ad petitionem oblgati praedicti, vel obligatorum teneatur, et debeat d.um Commune d.am causam in se suscipere, et defendere per seipsum (sic) omnibus suis sumptibus, et expensis, et omnia alia, et singula facere, quae dicto obligato, vel obligando videbitur, et placebit, et dd. Antiani qui pro tempore erunt in hac (omesso "parte") personam integro (sic) communis gerant, et gerere intelligantur, ita quod absq. nova deliberatione possint, et debeant praedicta, et pro conservatione d.ae indennitatis legitime adimplere gerere, et facere non obstant. aliquibus statutis supra vel infra positis.

 

Note a margine

(S.N.) Add. esse ex natura Fideiussionis, ut qui pro alio fideiussit, vel bona sua pro alio obligavit debeatur relevari indennis etiam si nuhil fuerit expressum iuxt. text. in .l. Lucius. ff. mandat. ubi Bald. Negus. de pignor. 3. membr. 6. part. princ. n°. 45. maxime si fideiussor, vel ille, qui pro alio bona sua obligavit passus fuit damnum cap. pervenit. extra de fideiuss. cum vulg. (?) vid. Rot. in una Rom.a relevationis indennitatis lunae 4 Februarij I602. coram Lancellotto, itaut ex nat. ipsius contractus, et ex contractu teneatur ad id Communitas, à quo nec Princeps, nec universitas, nec Civitas potest se nisi satisfaciendo eximere, quoniam et civiliter, et naturaliter Civitas, Prnceps naturaliter remaneat ex contractu obligatus à quo nec sua absoluta potestate potest recedere. vid. M. Anton. Eugen. consil. 49. (cancellato?) 50. n°.vij. usq. ad xiij.

(1) Sed nunquid cogi pro necessitatibus Communis possint ad Fideiubendum. vid. Boer. dec. I28.

(2) Nunquid executio pro debito Communitatis fieri valeat in bonis singulorum. vid. Bal. in l. etiam. n°. I4. C. de exec. rei iud.

(3) Nota hic accipi nomen indemnitatis in pleno significato cum Communitas velit suscipere in se omne onus et c. fac. not. per Bart. in .l. pater (?) .ff. de dot. prelegat.

(S.N.) Add. quid de captis ab hostibus pro facto suae comm. et an, et quando debeat à communitate relevari. per Gaspar. Anton. Thes. in suis qq. forens. q. lxxiij lib. j. ubi concluditur, quod si Communitas de iure non tenebatur, et ad id quod ab hostibus praetendebatur, non erat obligata, relevare indemnes particulares non tenetur, praesertim quando nulla adfuit ipsius Communitatis culpa ubi vid.

(S.N.) Et nunqiud possit imponi collecta pro conservatione indemnitatis huiusmodi . vid. Gratian. in decis. 2I7. ubi vid.

 

De arbitris cogendis per Potestatem.  R. XL

 

Arbitri, seu positi ad aliquam causam fiendam, et ponendam in posterum à partibus finem causae eis compromissae debeant paenitus (sic) terminare infra octo dies: Et Potestas, et eius iudex cogere eos debeat, si causam in se receperint terminandam ad petitionem cuiuscumq. petentis statuto aliquo non obstante sub poena Potestati, et iudici contrafacienti, vel omittenti in aliquo praedictorum x floren. auri pro quolibet, et vice qualibet illico imminente.

 

Note a margine

(S.N.) D. Augustinus legitur, quod arbiter fieri nunquam noluit ancillas nec famulos cuique (?) offerre, neq. connubiorum mediatorem esse placuit. unde Stat. supponit acceptationem compromissi, et quod si compromissum fuerit in laicum, et Clericum erit pro hoc recurrendum ad iudicem ecclesiasticum. Ambrosin. de immun. Eccles. c. xx. n°. 6. et seqq. add. quod si arbiter postquam acceptaverit compromissum dolo, vel lata culpa sinat labi tempus praefixum transire partibus ad interesse tenetur. Sylv. p. j. in verb. Arbiter. in fin. §. vigesimo primo. ubi quod eo magis erit obligatus ad damna, et interesse si dolo, vel lata culpa iniquam sententiam vel laudum tulerit.

(S.N.) Cogi quod regulariter possint arbitri electi ad finiendum causas vid. Bald. in .l. non iustam in fin. C. ad Trebell. (?) Blanc. de Comprom. q. p.a vers.o acceptet n°. 3J. et seqq. usq. ad num. 34. ubi vid. et nunquid cogi possint ad acceptandum. vid. Surd. consil. 433. n°. 4. et quod cogi valeant ad pronunciandum postquam acceptaverint. vid. l. 3. §. tametsi ub. glos. in verb. dantem de arbitr. l. cum eo ub. glos. in verb. mulctam .ff. ad l. iul. peculatus. late Rot. in una Anconitana Comp.i I0 Junij I6I3. coram RPD. de Ubaldis. ubi vid. semper.

 

Quod acta Communis possint publicari in cartis

bombacinis.  R. XLJ.

 

Omnia acta Communis praedicti tam Civilia, quam Criminalia, et quaecumq. alia scribi valeant, et publicari in cartis bambacinis etiam in quaternis dictarum cartarum bene, et legaliter sub idoneo corio cartae pecudinae per Notarium, et alios quoscumq. officialis (sic) Communis praedicti: et per quoscumq. alios notarios, et ipsa acta possint exemplari, et copiae valeant, et teneant, et plenam obtineant roboris firmitatem tamquam publica, et idonea, et omni modo fide digna, ac si essent scropta, et publicata in cartis idoneis pecudinis.

 

Note a margine

(S.N.) Quod etiam in papiro possit publica scriptura describi tradit Bald. consil. 43 in fin. lib. j. et dicit probari in .l. j. in princ. ff. de bonor. possess. secund. tabul. vid. Minsig. cent. j. observat. lxxx. camer. Imper.

(S.N.) Vid. Adnot. per scribent. in .§. nihil autem interest. inst. de testam. ord. (?) in auth. de tabell. §. illud et seq. Bald. in .l. contractus de Fid. instrum. mult. de mater. scrib. per Alex. ab Alex. lib. 2. cap. 30. genial. dierum.

 

De ratificatione gestorum.  R. XLIJ.

 

Omnia, et singula per viam contractus gesta, et acta retro inter contrahentes quoscumq. et quandocumq. concursa retro, quae firmitatem recepissent ex vigore alicuius Capituli statutorum Civitatis Ameriae, et quae in presenti volumine confirmata, vel repetita non essent ad (1) scandalum removendum rata sint, et firma, et plenam obtineant roboris firmitatem authoritate praesentis statuti non obst. aliq. quae in contrarium loquerentur.

 

Note a margine

(S.N.) Add. igitur novitates esse vitandas, et quod semel fuerint authoritate firmata non esse rescindenda, et quod proprium novarum constit. est formam futurjs tribuere.l. leges et constit. C. de .ll. fac. not. in .l. cum .l. ff. de .ll. facit id quod M. Tull. lib. de offic. de Sicyonibus expulsis tyrannis Statutum refert, de gestis tempore tyrannidis confirmatis, et ratis habitis. vid. ib.

(1) Multa nam debet esse legumlatorum, et iudicum circumspectio, ut evitentur scandala. vid. Felyn. in cap. nihil de praescript. Franc. de March. dec. I393. lib. j. Covar. in p.a part. relect. ad reg. peccatum. de reg. iur. in princ. lib. 6.

 

Quod habentes dotes mulierum teneantur alimenta

praestare.  R. XLIIJ

 

Quicunq. (sic) habet dotem mulieris, et eidem non restituit dictam dotem (1) teneatur, et debeat eidem mulieri dare, et solvere alimenta secundum quantitatem dotis; et qualitatem mulieris, et Judex teneatur nomine alimentorum decernere ipsi mulieri praestandos (2), et dandos (3) duos denarios pro libra pro quolibet mense, sive dos petatur, sive repetatur, et in petitione, et repetitione dotis salarium non solvatur contrario aliquo non obstante, et si talis habens dotem, noluerit amplius pro ipsa dote ad alimenta teneri, teneatur, et debeat ipsam dotem deponere in denarijs apud aliquem mercatorem sufficientem, vel eo citato personaliter, vel ad domum praedictam dotem recipere debent. Et (4) facto d.o deposito alimenta (parola cancellata) de d.is dotibus non currant ulterius. Et hoc locum habeat in praeteritis praesentibus, et futuris: adijcientes quod dd.i duo denar. per libram pro quolibet mense intelligantur etiam declarati posito quod iudex ad declarandum non fuisset requisitus.

 

Note a margine

(S.N.) Ad mater. huius stat. et cap. salubriter extra de usuris. vid. Alex. consil. 3J. lib. 6. M. Anton. Peregrin. decis. I2J.

Reliq. privileg. dot. vid. infr. rubr. 47. cum ib. concord. vid. stat. Urb. lib. j. cap. I37. cum ib. addit. per me. et de ipsius stat. val. Rot. mit. (?) decis. coll. per Farin. decis. I29.

(1) Navarr. in suo tract. de usur. notab. (?) xxj. in fin. tuetur huiusmodi statutum etiam etiam (cancellato) quoad repetitionem favore viduae. Paris. consil. 64. lib. 4. Grat. consil. 29. vol. j. Covar. var. resol. lib. 3. cap. j. n°. 3. vers. 7. Cepoll. in civil. I5. Plot. de in lit. iur. §. xj. n°. 32. Alex. consil. 3I. lib. 6°.

Et nunquid cessionarius dotis gaudeat beneficio, et privilegio, quo cedens vidua. vid. Paris. consil. 64. vol. 4. quem vid.

(S.N.) Vidua intra annum luctus dote non restituta ab haeredibus nisi an, et quomodo ali debeat. vid. Rot. in una Foroliviensi Alimentorum 20 9bris I630.

Nunquid viduae pro dote non restituta usuras exigere valeant pro alimentis ad haeredibus viri. vid. Bertaz. consil. 227. lib. j. cum ib. add. Roland. à Vall. consil. 55. lib. 2. vid. Rot. in una Foroliviensi alimentorum 20 9bris I630. coram Verospio.

(2) Quid si vidua non curet exigere. vid. Surd. in tract. alim. tit. ix. q. xviiii. n°. 3. et seq. vid. Rot. in una Foroliviensi alimentorum 20 9bris I630. coram Verospio.

(3) Vid. D. Anton. de usuris. §. 3J.

Quid si pactum fuerit cum marito quod soluto matrimonio uxor possit ingredi possessionem bonorum viri, et lucrari fructus donec dos sibi fuerit soluta. Vulpell. consil. I3. in criminal.

(4) Intelligas de integra dote absq. conditione et c. vid. Foller. in suo tract. de cess. in verb. instr. gratiae n°. 49. et seq.

(S.N.) Add. nunquid vir soluto matrimonio possit istos fructus exigere ob non solutam dotem et dicas quod non. Put. decis. 3I2. lib. j. vid. in decis. per me recoll. tit. de dot. nunquid maritus pro bonis mobilibus non fructuosis in dote promissis, non traditis possit petere interesse.

(S.N.) Add. huiusmodi stat. intelligi si vidua non habeat aliunde unde se alere possit. vid. Roland. à Vall. consil. 55. n°. 5. et seq. lib. 2.  

 

Quod nulla donatio possit fieri per mulierem sine consensu

infrascriptorum.  R. XLIIIJ

 

Quoniam (1) mulieres de facili possunt decipi, et fraudari nulla iccirco possit donatio fieri per aliquam mulierem alicui sine praesentia, et voluntate patris Carnalis, vel fratris si haberet, et sine praesentia, et consensu viri, si virum habet, et sine praesentia, et consensu filij maioris xiiij ann. si virum non haberet, vel saltem duorum consanguineorum eidem mulieri magis intimorum si praesentem fratrem, vel virum, seu filium, ut dictum est non haberet, et si aliter fieret non valeat ipso (omesso "iure"): Et potestas, et quilibet alius officialis d.ae Civitatis teneatur, et debeat vinculo iuramenti, et ad poenam xxv libr. denar. pro quolibet ad petitionem cuiuscumq. mulieris donantis, petentis, facere revocari, et cassari, dictam donationem factam contra d.am formam, cogere, et constringere realiter, et personaliter ad cassandam d.am donationem, et si ille qui receperit d.am donationem factam, vel ille cui facta foret, vel noluerit ad petitionem petentis cassare, et irritare, revocare, et renunciare, Potestas possit ipsum de fraude punire ad arbitrium suum, et nihilominus d.a donatio sit cassa, irrita, et nullius valoris authoritate praesentis Capituli, (2) et quod nulla mulier possit (3) aliquem contractum facere sine (4) consensu viri, si virum habet, si vero virum non habet sine consensu filij sui maioris xiiij annis si habet, (5) et si contra praedictam et infrascriptam formam fieret sit ipso iure nullius valoris contrario (6) aliquo non obstant. Adijcientes quod d.a mulier donationem causa mortis secundum formam iur. civil. et etiam procurationes ad causas, et lites quaelibet legitimae aetatis facere possit: et quod ubi deficerent supranominati, qui consentire debent secundum formas praedictas, vel essent à Civitate, et Comitatu Ameriae absentes, vel essent mortui quod eo casu Potestas, vel iudex supplere possit eorum defectum consentiendo, et interponendo decretum suum, et Communis Ameriae; dummodo quod ipsa mulier habens filium, vel filios nullam possit facere donationem (7) quoquo modo. (8).

 

Note a margine

(S.N.) Add. Huiusmodi stat. non comprehend. donationes factas filijs proprijs vid. Surd. consil. 46J. n°. ij. et nunquid renunciationes haereditati paternae, vel maternae Paul. de Castr. consil. 4I9 n. j. lib. 2.

(1) An huiusmodi statutum comprehendat forenses mulieres. vid. omnino Rot. part. 2. divers. decis. I03. n°. I2. et seq.

(S.N.) Et quod locum non habeat huiusmodi statutum si mulier contrahens eius conditio melior fiat. vid. Roman. consil. 453. visa principali.

Et nunquid procuratorem constituere absq. solennitatibus hic descriptis, et sic per procuratorem contrahere etc. vid. Tir. de .ll. connubial. glos. 5. q. I6. n°. I83. et seqq. Lamberteng. ad Stat. Mediol. in verb. constituere procuratorem. glos. xx.

Et nunquid acquisita ex contractu nullo ob defectu dictarum solemnitatum restituenda sint in conscientiae iudicio. vid. Covar. in reg. peccatum. part. 2. §. iij. n°. 8. et seq.

Et quid si cum iuramento. vid. infra in littera "o"(v. nota 6) et quid si donet patri vel cum eo contrahat. vid. Gabriel. lib. 6. de stat. conclus. 2. vid. Rot. in recentiss. p. j. decis. 375.

(S.N.) Add. qua poen. notarij afficiantur conficientes instrumenta contra formam huius statuti per Menoch. lib. 2. cent. 6. cas. 58. de Arbitror. iud. n°. 5.

Tiraq. vid. in .ll. connub. glos. 5. per tot. de cons. vir. aut. consang. req. in contract. mul. ex consuet. vel statut. praesert. num. 46. ubi de rat. hic expressa. in verb. contracter. Socin. consil. 93. circa primum. vid. Tiraq. in xvj leg. ub. supra et in  .d. glos. 5. in verb. contracter. num. 43. cum mult. seqq. ubi id quot (?) an prohib. don. possit don. caus. mort. tu habes hic clarum.

Et de hoc stat. vid. late per Lambert. in stat. Mediolan. quod nullo modo comprehendat casum dotis. vid. Rot. in una Romana dotis Mercurij 29 Maij I602. coram Ortembergo.

(S.N.) Rei iudicatae authoritate bona mulieris sine hisce solemnitatibus num possint alienari. vid. Surd. consil. 30. et consil. II5. lib.o p°.

(S.N.) Nunquid comprehendat novitias monialium. vid. Lamberteng. in stat. Med. glos. 2. n°. 59. et seq. in verb. mulierem.

(2) Contrahere sine consensu viri disput. latiss. Tiraq. loc. supra Citat. nempe de .ll. connub. glos. 4. cum seqq. ad quem semper recurr.

(S.N.) In dubio an potuisset don. caus. mort. mul. prohib. don. vid. Tiraq. ib. supra glos. 5. in verb. contracter num. 64. et seqq.

(3) Quid si mulier absq. tali consensu contrahat cum minore. vid. Rot. decis. 558. part. j. divers. quid si cum iuramento. vid. Rot. in recentiss. p. j. decis. 375. ubi de fideiuss. praestita cum iur.

(4) Qui intervenisse praesumitur ex scientia patientia, et per longum tempus. Sylv. Aldobl. consil. 6J. n°. 5. et seq. et quid si obliget se cum viro, et ad eam perveniat pecunia Bologninus. consil. 45. Beronus (?) cons. I76. lib. j.

(5) Et quod non servata praed. a forma d.us contractus sit ipso iure nullus. vid. Beron. consil. I76. n°. j. et seq. et quod bona sine dd.is solemnitatibus alienata sint restituenda una cum fructibus. vid. Surd. d. (cancellato) consil. II5. lib. p°.

(6) Si intervenerit iuramentum quod requiratur absolutio. vid. Nath. consil. I44 et consil. I45. n°. 24.

(7) Nota quod per ista verba quoquomodo includitur casus similes, et dissimiles, et maiores expressis. (sic) vid. Socin. consil. 242. n°. 3 et 5. lib. 2. vid. omnino Castrac. de societat. offic. cap. 2J. per tot. intelligas tantum secund. Castrens. consil. 82. in fin. lib. j.

Et an renunciari possit d.o statuto. vid. Bald. in .l. pactum .C. de collat. Steph. Lambert. in glos. fin. n°. j. et 2.

(8) Et sic adverte bona materna esse reservata filijs, itaut in praeiudicium illorum non valeat disponere. vid. Osasch. decis. 20 per tot.

 

De constringendo forensem, qui se constrinxerit ad banchum

Civitat. Ameriae.  R. XLV

 

Si aliquis forensis (1), vel alius, qui se constrinxerit ad banchum Civitatis Ameriae, vel contraxerit (2) aliquod debitum, vel extiterit in aliquo obligatus, vel promiserit  aliquid alicui de d.a Civitate, et eius districtu constringatur ipse, vel eius haeredes personaliter ad voluntatem petentis usq. ad plenam satisfactionem.

 

Note a margine

(1) Vid. tot. tit. .ff. de eo qui certo loco. Veron. cautel. 70. et quando quis possit ratione contractus in loco ubi contraxit. vid. Covar. pract. qq. cap. xj. n°. 3. post. Aret. in .§. quas actiones n. 3J. et seq. inst. (?corretto) de action. Jas. in .l. si convenerit n.38. et seqq. ff. de iur. omn. iud.

(2) Vid. late per DD.  in cap. licet de for. compet. alias nisi ratione destinationis solutionis, vel ratione rei, aut contractus, aut domicilij possit forensis Ameriae conveniri vid. Seraph. decis. 568 (?corretto) ubi etiam habet, quod neq. tunc contra forensem agitur rite per edictum nulla praecedente citatione.

(S.N.) Add. et vid. semper Covar. pract. qq. cap. x. n°. 3. ubi latiss. quomodo intelligatur ista conclusio, ut quis possit conveniri coram loci iudice ubi quis contraxit, et quando debeat remitti causa ad locum, ubi fuit contractum et an iudex illius loci possit vocare ad iudicium extra ipsius loci territorium commorantem, qui se obstrinxit etc.

 

De contractibus simulatis, et per appodium factis.  R. XLVJ.

 

Omnes contractus tempore alicuius Rectoris, vel omni tempore Tyranni (1) d.ae Civitatis, et in ipsa Civitate, vel eius districtu cuiuscumq. generis sint tam refutationis, quam renunciationis, et tam venditionum, quam aliorum quorumcumq. contractuum, qui probarentur per unum testem plene probantem, vel saltem per quinq. testes de fama publica eos fore simulatos ex coactione tenuiorum (?) (aliunde "ex cohactionis terrore"), (2) vel metu, vel appodio factos (3) ipso iure sint cassi, irriti, et inanes, et si peteretur coram Potestate, vel iudice, vel alio rectore, vel officiale d.ae Civitatis praedictos Contractus facta probatione praedicta faciat Cancellari ad petitionem cuiuscumq. petentis, et praedicta facere teneantur dd.i Potestas, et iudex, summarie sine oblatione libelli , et ad poenam xv flor. auri statim imminentem pro quolibet, et vice qualibet: Et quod recipiens tales contractus ad eius voluntatem poenam incurrat ipso facto 25 flor. auri, et hoc locum habeat in praeteritis, praesentibus, et futuris praesumptione emptionis non obstante.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 5. rubr. xxvj. (corretto) de simulat. contractibus.

(1) Quod solae praeces Tiranni inducant iustum metum. vid. not. in .l. j. §. iij. ff. quod iussu. Bart. in tract. de tiran. vij. q. Afflict. dec. Sq. (?) Abb. in cap. 2. n°. 4. de his, qui vi metusve causa.

(S.N.) Et nunquid acquisitum per metum etiam levem nec cadentem in constantem virum (?) interveniente iuramento sit restituendum metum passo. vid. omnino Covar. ad reg. peccatum. part. 2. §. iij. n°. 7.

(2) Nunquid vero per minas inferendo, et metum per vim compulsivam pecunias, vel aliam rem consequens per viam contractus furtum committat, et qua poena puniri debeat. vid. Beronum consil. I95. lib. 3. per tot.

(3) Vid. Boer. dec. I00. n°. 2. ubi qualis metus esse debeat ut sufficiat ad rescindendum contractum post. DD. in .l. interpositas .C. de trans. et casus in quibus gesta per metum sint ipso iure nulla vid. glos. in cap. cum dilectus. extra (?) quod metus causa. Jas. in d.a .l. interpositas.

(S.N.) Quomodo metus probetur ad effectum rescind. contractum vid. pulchre per Honded. consil. xxix. lib. j. et quibus in casibus praesumatur, vel non praesumatur metus late Mascard. lib. 2. de probat. conclus. MLV. et quando illatus, et quando perdurare ac purgatus praesumatur Menoch. lib. 3. praesumpt. I26. quando vero abesse in eo, qui praesentibus sanguine iunctis aut amicis contraxit. idem Menoch. d.o lib. 3. praesumpt. I28. et quibus coniecturis metus reverentialis detegatur. vid. eumdem Menoch. lib. 3. praesumpt. I27. quales vero coniecturae, aut indicia esse debeant vid. Mascard. lib. 2. conclus. I56. et an sit magis credendum testibus duobus deponentibus de metu, quam mille negantibus, et asserentibus de spontanea voluntate Mascord. d. lib. 2. conclus. MLVIJ.

 

Quod restitutio dotis fiat in bonis specialiter hypothecatis.  

R. XLVIJ.

 

Tempore restitutionis dotis ipsa restitutio fiat mulieri, vel ei cui de iure debetur in pecunia (1) in instrumento d.ae dotis contenta, si restituens pecuniam restituere vellet, alias ipsa restitutio fiat eidem de bonis, et in bonis, (2) et in ipso instrumento, vel alio quocumq. pro ipsa restitutione specialiter obligatis si sufficierent ultra d.a bona in bonis, et de bonis alijs d.i restituere debentis usq. ad plenam satisfactionem, et restitutionem dotis praedictae, quae bona licitum sit d.ae mulieri, vel cui de iure debetur usq. ad satisfactionem praedictam sua authoritate propria intrare tenere (3) capere, et possidere, et fructus percipere sine poena .l. et curiae dummodo d.us restituere debens dd.as dotes, vel eius dotes possit dd.a bona recolligere, et solvere infra annum proxime futurum à die introitus supradicti.

 

Note a margine

(S.N.) Executivo iure mulieres repetere non possunt, sed proponere tenentur earum actiones. vid. M. Anton. Peregr. decis. cxxx. ubi late de stat. quae pro dot. restit. procedi mandant simpliciter summarieque.

(S.N.) Add. restitutionem dotis peti debere infra quinquennium à die soluti matrimonij alias non audientur. secund. Aegid. constit. in addit. rubr. v.

(1) Quod dos restituenda sit in pecunia mulieri et non possit cogi ad accipiendum bona in solutum si ex pecunia dotem dederit. vid. semper Rot. in una Bononiensi dotis Veneris 27 Junij I603. et quid si mulier velit habere bona obligata et non pecunias vid. Cacher. decis. etc.

(2) Vid. l. j. C. de fund. dotal. l. quod si fundus ff. eod.

(3) Quod mulieri licitum sit retinere omnia, et singula bona donec fuerit sibi satisfactum in prompta, et numerata pecunia. vid. semper Gramm. consil. II4. col. 2. in Civil. Vin. decis. 3I7 (?) n°. 4. et seq. Joseph. Ludovic. I09. in decis. Perus.

 

De cogendo debitorem ad petitionem eius fideiussoris.

  R. XLVIIJ.

 

Cogatur debitor ad petitionem sui fideiussoris per potestatem, et quemlibet eius officialem sumarie sine salario, vel libello ad satisfaciendum d.o fideiussori de omni eo, (1) quod probaverit se solvisse pro d.o debitore, et damnis, et expensis legitimis. (2) Et ipsa coactio fiat, et fieri debeat realiter, et personaliter ad voluntatem fideiussoris praedicti ipsam solutionem legitime probantis non obstantibus aliquibus exceptionibus lege, vel statuto, quae in contrarium loquerentur.

 

Note a margine

(S.N.) Simile habes stat. Romae lib. p°. cap. I55. et seqq.

(1) Sufficit per solam confessionem ipsius creditoris. vid. Surd. decis. II8. n°. j. sive per se, sive per alium ut ib. Surd. n°. 2. et seqq.

(2) Add. quid de stat. quod permitti fideiussori capi debitorem principalem si pro eo solverit qualiter scil. intelligendum, et practicandum. Paul. de Castr. consil. 472. part. j.

 

De oblatione promissa bonorum debitoris.  R. XLIX

 

Si quis Civis, vel Comitatinus Civitatis Ameriae pro aliquo Cive, vel Comitatensi paenes aliquem forensem fideiusserit de quacumq. re, vel pecunia: et ipse fideiussor, dicto creditori forensi satisfecerit non obstante aliqua probatione iuris Civilis, vel municipalis supra vel infra (omesso "posita") possint, et valeant ipsi fideiussores à d.o creditore forensi cessionem recipere, et iura emere contra ipsum debitorem Civem, vel Comitatensem titulo emptionis, et quocumq. alio: et ipsa (1) cessio valeat, et teneat, et ad compensationem admittatur usq. ad concurrentem quantitatem eius quod satisfecerit fideiussor praedictus d.o forensi. (2) Adijcientes quod fideiussor quicumq. possit suo creditori offerre de bonis sui debitoris, nisi renunciatum esset quod non possit de bonis offerre pro pecunia. Et ipse creditor teneatur, et debeat d.am oblationem recipere, et de ipsa stare contentus (3). Et si d.a oblatio de bonis proprijs d.o fideiussori facta foret ex vigore alicuius Capituli d.ae Civitatis.

 

Note a margine

(1) Vid. .l. per diversa  .C. mandat. add. quod cessio facta à muliere creditrice requirit solemnitates stat. loci in quibus fit cessio Seraph. decis. II33. et quod iste cessionarius med.e cessione postea agere poterit, et prosequi executionem mandati sibi cessi, et succedet cedenti creditori etiam in quarantigiae privilegio sive obligationis Cameralis. Bartol. in .l. j. n°. 22. ff. de act. et obligat. Rom. consil. 38. in princ. et consil. I42. Cardinal. Seraph. decis. I2I6. n°. 5. serv. tamen ijs tantum, et adimpletis, quem (?) serv. debet cedens. Natt. consil. I398. (?) n°. 2. in fin. idem Card. Seraph. decis. 5I2. n°. 2.

(S.N.) Add. quod omnino constare debet de veritate causae cessionis ad hoc ut cessio valeat .l. per diversas ubi Bartol. n°. xj. C. mand. Salic. in .l. 2. col. ult. C. ne lic. Soc. consil. I8. n°. I0. lib. j. Roman. consil. 86. n°. j. cum alijs per Rot. in una Rom.a pecuniaria Vener. 5. Maij I589. coram Com.o ubi quod non sufficiat si dicatur in instrum.o fuisse receptum, aut appareat in libris mercat. vid. Roman. d.o consil. 86. et Tob. (?) Non. consil. 83. n°. 2. et seq.

(2) Add. quod si habuerit pignus à debitore creditor nunquid valeat convenire Fideiussorem. vid. Mars. in rep. rubr. de Fideiuss. n°. I8. et quid si reus obtulit debitum, ac deposuit. Mars. ib. n°. 439. et an et quando Fideiussor possit offerre de bonis principalis. vid. Mars. ib. q. 56. n°. 429.

(3) Nunquid Cedens post cessionem contra debitorem nihilominus valeat agere vid. Afflict. decis. 335. n°. I6. et seqq. cum ib. addit.

 

De non molestando mulierem in bonis per eam possessis

occasione suarum dotium.  R. L.

 

Si aliqua mulier post mortem viri sui receperit dotes suas, (1) et ob contumaciam haeredum d.i viri sui missa fuerit in possessionem bonorum olim .d. sui viri, (2) tam ex p.o quam ex secundo decreto ipsa res, et bona per decennium possederit quod nullus ex creditoribus viri ipsam mulierem in bonis praedictis sic possessis inquetare valeat, nec aliquod ius preatendere sed sit secura sic mulier ac si 30 annor. spat. pacifice, et quiete iusto titulo possedisset.

 

Note a margine

(1) Quod mulier vergente viro ad inopiam sive ante, sive post nisi mortem reperiatur illius bona possidere censeatur illa accepisse in satisfatione sui crediti dotalis non autem in pignus. Menoch. consil. 20J. n°. I8. et seq. Greg. xv. decis. I94. n°. I0. ubi addentes plures cumulant favore dotis. Grat. dec. 422. n°. I3. et seq. Rot. in causa Romana vineae de Capocephalis. Veneris 6. Junij I63J. coram Durano.

(2) Quod decretum praesumitur intervenisse post decennium ut per .l. qui aliena .§. sed et si .ff. de acq. haered. Cravett. de antiq. temp. part. 2.a et 3.a et quod mulier mortuo viro nuctando (?) causam possessionis habeat retentionem omnium bonorum sui viri donec sibi fuerit sibi (ripetuto) satisfactum in prompta, et numerata pecunia vid. Gran..(?) consil. II4. in Civil. col. 2. Vin. decis. 3J. n°. 4. et seq. Joseph. Ludov. decis. I09. in Perusin. ubi limit. du.. (?) poss.o sit vacans late per Jo: Petr. Molignat. de retent. q. 20. et seq. et quod tale privilegium transeat ad successores, et haeredes. q. xxx. et decis. 92. n°. 200 Joseph. Ludov. I09. n°. 2. part. 2.

 

 

 

 

Pro dote alicuius mulieris solvenda possint personaliter

conveniri principales, et fideiussores.  R. LI.

 

Possit, et liceat unicuiq. petere dotes (1) sibi promissas pro aliqua muliere, unde publicum appareat instrumentum. Et promittens ipsas dotes realiter, et personaliter valeant (sic) conveniri ad voluntatem ipsius, qui dotem recipere debet: et possit conveniri principalis, (2) et fideiussor prout, et sicut ei placuerit non obstante aliquo statuto (3) supra vel infra posito: addentes quod ipse solvens possit habere recursum in bonis eius, pro quo, vel quibus quis promiserit, et se obligaverit, et contra ipsum cui fideiuberet alias de iure probando ipsam dotem, et pro talibus fiat, et fieri debeat d.o solventi ius summarium sine libello, et alia iuris observantia, ita quod non remaneat in damno. Et quod id quod summarie fiet per aliquem potestatem, vel iudicem, valeat, et teneat aliquo non obstante.

 

Note a margine

(1) Add. nunquid intret istud. Stat. in casu quo fuerit promissa dos, et non soluta, et obierit uxor relictis liberis cum consuetudo Martini videatur non derogare. l. dos à patre. C. (?) solut. matr. in casu promissae dotis vid. Tob. Non. consil. 48. per tot. cum statuta sint stricti iuris, et sic itelligi debeat praesens stat. in casu quo recipere debet vir dotem vivente uxore, non autem ea mortua cum iuxt. dispos. d. l. dos à patre apud patrem remanere debeat. praesert. n°. 28. ubi qualiter in hoc casu huiusmodi stat. intelligatur.

(2) An censeatur sublatum benefic. l. quia parentibus et seqq. ff. sol. matrimonio. vid. not. in .l. in conventione ff. de reg. iur. et notat. in d. l. quia parentibus vid. Amat. in decis. March. dec. I6. per tot.

(3) Scil. rubr. 37. supra lib. eod. add. praesenti stat. sublatum dub. scil. an excussio requiratur in iud.o hypothecar. pro causa dotis de quo Gabr. de fideiuss. concl. j. n°. 2J. de magis communi Magon. in decis. luc. 64. n°. I8. Gail. observ. 27. n°. 9. et I0. lib. 2. cum alijs late congestis per Garsiam Mastrillum. dec. I09. per tot.

(S.N.) Add. huiusmodi statutum non habet locum si maritus mortua uxore agat pro lucro dotis. vid. Rot. decis. I4. de constit. per Achill. de Grass.  

 

De exbanditis in Civilibus, et citatione Forensium.  R. LIJ.

 

Si aliquis citatus fuerit ad curiam d.ae Civitatis ad petitionem alicuius (1) semel personaliter, vel bis ad domum, vel semel in schalis palatij d.i Communis si fuerit forensis, vel Civis non habens in d.a Civitate habitationem propriam, vel conductam pro debito centum soldor. et ab inde infra ad petitionem cuiuscumq. possit legitime exbandiri, et in banno poni de d.a Civitate Ameriae (omesso "et") eius districtu in quantitatem, et petitionem per ipsum creditorem usq. ad ipsam quantitatem, et in xx sold. recepto prius iuramento à d.o creditore, vel eius procuratore quod calunnioso animo non petit, et quod sibi non est in totum, vel in partem in aliquo solutum, ac etiam in praedictis condemnari suo creditori per sententiam iudicis facta fide de debito à centum soldis supra citetur d.o modo, et non comparens possit etiam, et valeat ad petitionem sui Creditoris, vel eius procuratoris legitime exbandiri de Civitate Ameriae, et eius districtu, ac etiam condemnari pro quacumq. quantitate, et re petita.

 

Nota a margine

(1) Vid. Tiraq. de retr. lignag. §. ix glos. ij. n°. 34. et 35. si reus non habuerit habitationem Ameriae aut in districtu debet citari bis alta voce ad domum solitae habitationis de tempore contractus vel quasi interposita dilatione inter diem, et aliam citationis Angel. in .l. de pupillo .§. praetor ait ff. de nov. oper. nunciat. Cam. consil. 52. n°. 7. lib. 4. et si de tempore contractus non habuerit domicilium citari debet bis per edictum super schalis Palatij publici, cum affixione cedularum super porta interposito octo dierum intervallo inter unam, et aliam citationem, quae forma citandi est de iure communi .l. et post edictum de iudicijs .l. 2 C. ubi in rem actio .l. si eo tempore .C. de remiss. pignor. cap. venerabilis de dol. et contumac. cap. fin. de eo, qui mitt. in possess. Bartol. in extravagant. ad reprimend. in verb. per edictum. vid. M. Anton. Peregrin. decis. I22. n°. 8. et seq. ubi quod necessario talis forma servari debet.

 

Quod confessio dotis facta in testamento valeat.  R. LIIJ.

 

Confessio dotis (1) per aliquem facta etiam absente parte in testamento valeat, nec non in quacumq. re, vel pecunia nec revocari possit, nec revocata intelligatur per aliquam novam ultimam voluntatem à d.o Confitente quacumq. solemnitate, et ex ipsa confessione cogi possit, et actio competat si (Stat. 1441: "ei") cui ipsa dos de iure debetur, decernentes quod relictum factum mulieri per virum suum in ultima voluntate non obstantibus quibuscumq. verbis in d.a ultima voluntate contentis per ipsam mulierem vel alicuius nomine seu preaetendentes causam ab ipso recipi, vel exigi non possit ullo modo si d.a mulier transiverit ad secunda vota, vel se remaritaverit vivente filio, vel filia viri sui, de cuius legato agitur uno, vel pluribus minore, vel minoribus quinque annis dd.is vero quinq. annis elapsis, vel nullo filio remanente, vel filia ex d.o viro d.um legatum debeatur eidem, et peti possit, et exigi, etiam si ad alia vota transibit. (2)

 

Note a margine

(S.N.) Vid Rot. in causa Rom.a dotis seu Restitutionis in integrum Mercurij 27 Junij I629 coram Merlino. Card. Seraph. decis. 487. et 795.

(1) Alias d.a confessio quando probet veram numerationem tam in praeiudicium ipsius viri quam creditorum. vid. Gratian. in decis. Marchiae. decis. I05 (?). ubi semper videas. et quando in praeiudicium successoris Amat. in eisd. dec. March. decis. 98. n°. I0. et seq.

Trans. ad sec. nupt. (cancellato) vid. in .l. foeminae .C. de sec. nupt. et quid si d.o filio, vel filia consentiente descenderit ad 2.as nuptias. vid. Surd. decis. 99. et I00. Gabriell. de 2.is nupt. conclus. j. praesert. n°. ij.

(S.N.) Confessio ista alias quando probet, et attendi debeat. vid. M. Anton. Eugen. lib. j. cons. xvj. Rot. divers. decis. 685. et decis. 669. part. j. Jo: Batt. consil. 55. per tot. et nunquid facta in praeiudicium fisci timore futurae condemnationis valeat. vid. Surd. decis. II6. et nunquid ista confessio noceat anterioribus creditoribus. vid. Affl. decis. 402. cum ib. add. Mancin. de confess. c. 8.

(2) Add. huiusmodi stat. esse favorabile et extend. Bursatt. consil. I2. n° 30.

 

Quod notarij teneantur ostendere protocolla.  R. LIIIJ

 

Quilibet Notarius teneatur, et debeat ostendere protocolla, et demostrare cuiuscumq. generis contractus (1) pertinentes petenti infra spatium quinque dierum ad poenam centum soldorum recepto prius salario competenti de facto exigendo, et d.um salarium dicatur esse compentens xxij ... (spazio in bianco; aliunde "duodecim den.") pro quolibet anno pro ipsa ostensione anni (aliunde "tantum") temporis praeteriti à quo d.um instrumentum fuisset confectum.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. de art. not. tom. j. q. viij. et seq. et an possit compelli ad hoc ut instrumentum redarguatur de falso. vid. Rol. à Vall. consil. 44. vol. j. et quid si non reperiatur protocollum. vid. Covar. pract. qq. cap. 29. n°. 3.

(S.N.) Add. notario deberi duplicem mercedem (una parola cancellata) aliam pro rogitu, aliam pro extractione, quae taxatur à iudice adhibitis alijs notarijs, et quod hoc not. habet actionem ex locato, et toties recipe (sic) posse mercedem quoties levat instrumentum. Surd. quem. vid. Consil. 66. lib. j.

Caeterum de poena not. negantis se de instrumento rogatum et recusantis illud dare vid. Farinacc. de fals. q. I54. part. j. ubi quod negans possit cogi ad exhibendum protocolla, et bastardellos, et alias scripturas ut videatur an inter illas adsit Instrum. et alia multa prout. vid. ib. per Farin. et de poen. non serv. protocollum, seu matricem et illam exhibere recusante ead. q. I54. part. iij. post Menoch. de arb. cent. 4. cas. 370.

(1) Vid. de art. not. tom. j. tit. de var. qq. q. 33. post Angel. consil. 399. Castrens. et Jas. in .l. praetor ait in princ. et in .l. quaedam (?) .ff. de edend. Dec. late in cap. j. col. 55. cum seq. .. (segno indecifrabile) de probat. Rot. pedam. decis. 57.

 

Quod male utentibus suam substantiam interdicatur

bonorum administratio.  R. LV.

 

Omnibus, et singulis, qui male utuntur bonis suis,et substantia (1) per Potestatem Civitatis Ameriae, et eius iudicem ad petitionem (2) cuiuscumq. petentis interdicatur bonorum administratio sic male utentibus substantia sua, dummodo d.o Potestati, et eius iudici fiat fides per iuramentum trium, vel quatuor personarum consanguinearum, vel affinium eius qui male uteretur suis bonis asserentium suo iuramento, eum male uti substantia sua (3) absq. alia solennitate iuris, et sine petitione, vel ordine iudiciario, et causae cognitione, et etiam parte absente: et quod facta fide, et assertione praedicta per d.um Potestatem, vel iudicem detur Curator bonis d.i male utentis substantia sua. Et si (aliunde "ei") cui facta esset bonorum interdictio praeconizetur ad petitionem duorum consanguineorum, seu d.i Curatoris, quod nulla persona debeat contrahere, seu contractum inire vel facere de caetero cum illo tali, cui esset bonorum administratio interdicta, et si secus fieret Potestas, qui pro tempore erit, et eius iudex, et quilibet ipsorum teneantur, et debeant ad petitionem cuiuscumq. petentis (4) d.um contractum factum post d.um bandimentum, cassare, et nullum pronunciare sine aliqua petitione danda in scriptis, et sine strepitu, et figura iudicij: Et (omesso "ex") eo contractu non audiatur contrahens d.o modo, statuto aliquo non obstante quod contra praedicta, vel aliquid praedictorum loqueretur, et maxime statuto loquente de executione instrumenti, vel praecepti, quod quantum ad haec notarius habeat not. (aliunde "ad hoc non habeat") roboris firmitatem.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 5. rubr. 14 (cancellato) 27. de non faciendo contractus cum illo cui fuerit interdicta bonorum administratio.

(1) Male utitur substantia sua 2.um Evangel. Lucae cap. I5. qui eam dissipat vivendo luxuriose cum meretricibus. 2.um M. T. lib. 2. offic. qui epulis, et viscerationibus, et gladiatorum muneribus, ludorum, venationumq. apparatu pecunias effundit in eas res quarum memoria aut brevem, aut nullam sit (corretto) relicturus omnino. is autem censetur prodigus, qui neq. finem, neq. tempus expensarum habet .l. j. ff. de curat. furios. glos. in c. pen. de consuet. Mascard. de probat. conclus. I234. n°. j.

(2) Habes form. per Specul. lib. j. part. 3. in tit. de curat. tu vero advert. stat. huiusmodi.

(S.N.) Vid. tot. tit. ff. de cur. fur. aliqua per Boer. decis. 33. scrib. praesert. Aretin. in .§. item prodigus inst. quibus non est permiss. facer. testam. Jas. et al. in .l. is cui bonis. ff. de verb. oblig. sed nunquid favore piae causae vid. Clar. §. testam. q. v. n°. 4. vers.o 2°. infertur ubi tenet non posse post interdictum administrationis.

(3) Nunc requiratur citatio vid. Tiraq. in tit. C. res inter al. act. lim. 4J. iunct. lim. 24.

(S.N.) Add. quod notorie prodigus recte contrahit, ante interdicum administrat. bonorum vid. glos. supra. ad (?) constit. Aegid. xxvii lib. 5. ubi quod prodigo etiam notorio non est interdicta ipso iure administratio bonorum.

(S.N.) Add. nunquid prodigi possint condere testam. de quo Clar. post alios -§. testamentum -q. xxxiij. post. scrib. in §. item prodigus. d. tit. instit. permis. fac. testam. Jo: Franc. à Pont. lib. j. cons.xlij. n°. 28. cum mult. seqq.

(4) Et quid si contractus fuerit vallatus iuramento. vid. Cap. Tolos. decis. 498. Sylv. Aldobland. consil. 33. n°. I7. Mancin. de iuram. part. 4. effect. 54. vid. Seraph. de p..iae (?) iurament. privil.

 

Quod vicini habentes muros inter eos teneantur murare

ad petitionem requirentium usq. ad summum.  R. LVJ.

 

Convicini habentes murum communem (1) murent inter eos usq. ad summum domus, ad hoc ut non valeat inter eos scandali materia exoriri: et unus vicinus non possit in aliam vicini domus transire, à summo vero supra si quis vicinorum murare voluerit teneatur murare suis expensis requisito tamen vicino si vult tenere, et si aliter (sic) vicinus voluerit pro tempore suam domum inaltiare, teneatur eidem reficere medietatem expensarum per muratorum rectores declarandarum.

 

Note a margine

(1) Paries, sive murus qualiter probetur communis, pro indiviso, diviso, et circa reprobationem testium in hoc vid. Bartol. Socin. lib. 4. consil. xliiij.

(S.N.) Advertas tantum quod si murus fuerit factus ad dividendum non poterit unus ex socijs supra eo aedificare. vid. Surd. consil. I26. n°. 4. lib. p°. et per tot. quando, et ex quibus dignoscatur parietem esse communem.

 

De praesumptione fictitiae venditionis.  R. LVIJ.

 

Non obstante contractu quantumcumq. Guarantigia vallato, et si in eo contineretur repraesentata possessio venditoris dicentis se emptoris nomine possidere si d.us Emptor rem taliter emptam (omesso "non") possederit iure per spatium quinq. .... (spazio in bianco: omesso "annorum") decurrendorum post tempus in d.o instrumento contentum, volumus, et firmamus, et praesentialiter declaramus habeatur et intelligatur fictitia, et de iure non teneat, et ipse contractus rescindatur dummodo ipse venditor restituat praetium emptori, vel haeredi suo, quod pro d.a emptione recepit.

 

Note a margine

(S.N.) De emptionibus cantantibus (sic) in persona filij, cum pater retinet fundum emptum  an praesumatur simulatae. vid. Socin. lib. 4. consil. lxj. praesertim n°. I0. et IJ.

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 5. rubr. xiij (cancellato) xxvj. l. j. et tot. tit. C. plus valere quod agitur. Cepoll. de simul. contract. et quod non probetur simulatio, nisi prius constiterit de causa simulationis. Rot. per Card. Mant. decis. 2IJ. n°. I4. et ex coniecturis probatur simulatio à priori, et posteriori. idem Cardinal. decis. 325. n°. 3. et 6. et si contractus sit apparenter non consistenter, (?) et si venditor semper fuerit in possessionem, vel statim eam recuperaverit. Mar. Surb. decis. xxij. n°. 9. et seqq.

(S.N.) Exceptio simulationis an impediat executionem instrumenti iurati, aut guarantigianti, vel vallati obligationis Cam. videtur quod non cum alias exceptiones non admittat, quam falsitatis, solutionis, non adimplementi, Card. Mant. decis. ccxl. n°. 5. et si dixerit simulationem esse speciem fals. dicas quod sic postquam fuerit detecta, secus antea.

(S.N.) Add. num huiusmodi Stat. habeat locum in vendit. conditionalibus. Castr. consil. ubi (cancellato) 2J. lib. 2. ubi quod non et illud videas.

(S.N.) An ex eo quod venditor remansit in poss. contractus dicatur simulatus .l. sicut .§. super vacuum .ff. quib. mod. pign. vel hypoth. solv. Bald. consil. 79. n°. 4. lib. j. et consil. 3IJ. n°. 6. lib. 5. Dec. consil. 692. n°. 4. Hond. consil. 46. n°. I4. Caput. decis. I43. n°. 6. part. j. quod procedit non obstante Clausula constituti Bartol. in .l. post contractum n°. 4. vers.o sed quid si venditor .ff. de don. Ruin. consil. 64. n°. 2. lib. 4. cum alijs per Hond. d.o consil. 46. n°. 29. quod est indubitatum concurrente causa simulationis Hon. ib. n°. 30.  

 

De augumentatione probationis contra potentes.  R. LVIIJ.

 

Quoniam nonnulli Comites, Magnates, et Barones multas mercantias acquirunt, et retro acquisiverunt pro se ipsis, et eorum familijs, famulis, et domicellis, et maxime pannos, et arma, de quibus instrumenta non fiunt, nec fieri consuetum fuit, cum ipsi Mercatores, et alij contrahentes eorum solam fidem sequantur in praedictis, et absonum est dd.os tales comites magnates, et Barones taliter locupletari cum aliena iactura, statuimus, et ordinamus, quod Potestas, et quilibet officialis Civitatis Ameriae praesentes, et futuri teneantur, et debeant dd.os magnates, vel alterum ipsorum, qui personaliter non habitant in Civitate praedicta ad petitionem cuiuscumq. petentis cogere, et cum effectu cogi facere realiter, et personaliter, summarie, (1) et de plano (2) absq. libello ad satisfaciendum dd.is mercatoribus, vel alijs supradictis de quacumq. re, vel pecunia, et quod contra ipsos, vel alterum (3) ipsorum sufficiat probatio (4) unius testis fide digni cum iuramento d.i petentis, vel cum libro suae Apothecae non obstant. aliquibus iuribus, quae in contrarium loquerentur: et hoc locum habeat in praeteritis praesentibus, et futuris.

 

Note a margine

(S.N.) De simili stat. vid. late Dec. disserentem consil. 37. per tot.

(S.N.) Add. quod si Potestas, et eius officiales viderint quem potentiorum esse insolentem, et ipsi vendicare non poterunt, aut examinare quod ad superiores debebunt deferre .l. 2. C. de off. rect. provinc. et l. moderatores .C. eodem. add. quod de his loquebatur Dominus per Isaiam dicens: principes tui infideles omnes socij furum etc. et de eisdem Anacharsis: magni fures minores puniunt.

(1) Quo fit ut mercatores releventur contra istos magnates ab omni forma iudiciorum de iure Civili inducta, et solum adstrigatur ad servandum formam inductam de iure naturali ut post alios Felyn. in cap. olim. col. pen. de accusat. usq. adeo quod poterit inchoari ab articulis, et illis probatis ferri sententia vid. modern. ad prax. AC. lib. 2. cap. 2J.

(2) Add. hodie extare Romae contra istos Congr. Baronum erectam iussu fel. rec. Clem. viij. de cuius congreg. facultat. in istos magnates, et potentes, differentes, aut nolentes solvere eorum debita ib. vid.

add. Bullam sive praeceptum Pij Papae 4. contra Barones non satisfacientibus indemnitatibus subditorum, quae pro illis fideiusserunt, et quod tales Fideiussiones pro Baronibus praestitas non valent factae à subditis.

(S.N.) Add. nunquid mercatores cum aliter sibi contra istos magnates succurrere non possint saltem res debitorum et magnatum furtim surripere et sibi satisfacere. ubi quod sic quando ex isto furto scandalum non oriretur. quod (?) ex communi Canonistarum et Theologorum opinione comprobans Menoch. lib. 2. cent. 6. cas. 5I6. trad. quem vid.

(3) Istud stat. non habet locum contra Clericos natos ex potentibus. vid. Federic. de Sen. consil. 85 ubi quod neq. comprehendantur potentes  postea Clerici effecti.

(4) Vid. Marsil. consil. 8J. n°. 72. et consil. 89. n°. I5. ubi inquit quod stat. (? corretto) quod disponit sufficere contra Magnatem qualemcumq. probationem, intelligi tantum debet de legitima.

 

Quod tabernarij possint vendere pignus.  R. LIX.

 

Quicumq. pignoraverit aliquid alicui Cauponi, vel vendenti vinum, vel cuilibet alteri personae Civitatis, vel Comitatus Ameriae, et eius districtus teneatur recolligere quod pignoraverit infra duos menses, et si non recolligerit infra d.um tempus Caupo, seu Tabernarius, vel vinum vendens, vel quilibet alius non teneatur eidem reddere lapso d.o termino, sed possit quod ei pignoratum est vendere, et omnia facere, quae de eius voluntate processerint, dummodo si de d.o pignore plus habuerit, quam recipere haberet, restituat illud plus d.no pignoris. Si vero minus teneatur d.us pignorans ad supplementum, et antequam fiat d.a venditio in fine d.i mensis teneantur habentes pignus requirere pignorantem, seu pignorantes ut liceat (aliunde "luant") d.um pignum (sic) pignus, seu pignora recolligere: Et tam de requisitione, quam venditione stetur, et credatur iuramento ipsius habentis pignus, si quis vero termino elapso receperit dictum pignus, in iudicio nullatenus audiatur non obstante aliquo statuto quod in contrarium loqueretur, et hoc locum habeat in praeteritis, praesentibus, et futuris.

 

Note a margine

(S.N.) Fac. not. per Bald. in .l. praetextu .C. commod. add. quod non servata form. Statuti in similibus al. et distractiones pignorum sunt nullae id. Bald. in .l. ordo n°. 8. vers.o nota quod si statutum C. de exec. rei iud. l. cum hi .§. et si praetor ff. de trans. et quod in distract. rt subhast. pignorum servari operteat form. stat. tenuit Rot. in una Senogall. I5 Maij I596. coram bon. mem. Cardinali Blanchetto et in una Perusina dotis Mercurij .j. Julij I598. coram Paenia in recoll. per Farin. cent. iij. decis. 247.

(S.N.) In istis pignoribus, quae dantur creditori pro eius securitate habet idem creditor civilem, et naturalem possessionem iusta not. per Alex. in .l. j. §. per servum (?) corporaliter .ff. de acquir. poss. ex quo infertur quod in eisdem pignoribus creditor habet interdictum uti possidetis. Negus. de pignor. in 2. membr. 3. part. post numer. 32. cum creditor in tali pignore dicatur procurator debitoris Jas. in .l. creditori .ff. de nov. oper. nunt.  ideo potest illud secuta mora debitoris non reluentis (sic) vendere , et dominum in emptorem transferre sive data sit licentia vendendi, sive non à debitore, modo sit lapsum tempus ad redimendum. Negus. d. tract. p. membr. 6. part.

(S.N.) Romae consuevit citari dominus pignorum ad reluen. pignora conventionali. alias vidend. mandari à Cursori ad effectum subhastandi, et subhastari mandari in cuius term.o iudex facit decretum nisi per totam illam diem debitum solverit, vel aliquid relevans allegaverit: deinde fit mandatum de subhastando cursori et postea fit cit.o pro obtinendo mand.o de deliberando etc. obtenta prius cedula subhastationis à cursore vid. Salust. in praxi AC. lib. j. c. xlij. n°. I6. et seqq.

 

De gestis bona fide Ratis habendis  R. LX.

 

Quia ut plurimum contrahentes sine (1) consilio peritorum contrahunt, et in omnibus gerendis copiam peritorum non habent, statuimus, et ordinamus quod omnia facta, gesta, et contracta, per aliquem, seu aliquam tutricem, tutorem, vel curatorem de aliqua re, vel negocio cuiuscumq. pupilli, vel adulti, et cuiuscumq. alterius curatoris, vel per ipsos pupillos, vel adultos cum (2) consensu duorum (3) consanguineorum magis intimorum non obstante (4) quacumq. solennitate omissa in iudicio, vel extra in futurum gerendum fiendum, vel contrahendum semper valeat, et teneat, et plenam obtineat roboris firmitatem: ita quod tolli, et infringi (sic), vel cassari non possit, actionis iure, vel officij iudicis, vel exceptionis (5), seu replicationis ope, vel quocumq. alio quaesito colore. Si vero per alium non tutorem, vel Curatorem (6), vel tutricem, vel per ipsos pupillos, vel adultos sine consensu praedicto de aliqua re pupilli, vel adulti, aliquis contractur factus esset, vel etiam fieret in futurum ipso iure sit nullus, nulliusq. valoris, et efficaciae. (7) Volumus tamen, et statuimus ad hoc ut pupilli praedicti in aliquo non decipiantur vel etiam minores praedicti ante omnia causam qui contrahunt legitime proponant coram Judice Civitatis Ameriae, et res immobiles ipsorum, quae vendendae veniunt legitime (8) subhastentur, et pro parte d.i iudicis in capite scalarum Palatij d.i Communis (9) tribus bandimentis cum intervallo unius diei pro quolibet bandimento ad minus (10), ita quod plus offerenti vendatur (10), et aliter fienda non valeant.

 

Note a margine

(1) Arg. desumpt. à natura loci, dicitur nam Ameria ab à quod est sine, et moris cura, unde tales sunt inde oriundi ultra quod situs est sterilis, et mediocre caelum parva gignens ingenia, ut omnibus, non possnt satisfacere.

(2) Vid. Virg. Bonacc. ad Constit. Picen. glos. 3. per tot. ubi qualiter, et quando de nec. (?) consensus requisitus à stat. intervenire debeat in contract. minorum. et quod sufficiat si isti consanguinei fideiubeant pro pupillo in eodem contractu vid. Jas. in .l. Is qui .§. neq. filius n°. I4. usq. ad 20. ff. de acq. haereditat. vid. Tiraq. glos. 7. n°. 24. de retract. consanguin. Surd. consil. 70. n! 3. lib. j.

(3) Proximiorum praesentiam requirente huiusmodi stat. add. quod neq. transactionis actus erit validus absq. illorum interventu etiam si adsit iudicis decretum, vel Curatores alij (corretto) in eorum defectum fuerint dati, si in loco contractus adfuerint isti proximiores, et non fuerint vocati. Rot. in una Rom.a donationis de Cuppis 24 Maij I600. coram Pamphilio.

(4) Quod alias de iure communi tutores, seu curatores sine iudicis decreto bona immobilia pupillorum aut minorum alienare non possint vid. Becc. consil. 35. lib. j. per tot. et quod in omnem casum non possint habere fidem de praetio. vid. Rot. in una Terracinensi administrat. tutelae Veneris 29 Februarij I608. coram Cavalerio in meis rec. in verb. Tutor.

(5) Alias posse pupillos, tutricis, vel Curatorum gesta contra 3.um etiam non finita tutela impugnare, immo etiam ipsos tutores. vid. Rot. in d.a Rom.a donationis de Cuppis Mercurij 24 Maij I600. coram Pamphilio.

(6) Quid si de mand.o tutoris, vel Curatoris credo quod nihilominus valeat si interveniant consanguinei, quia cum non agatur de interpon. authoritate qui per alium facit etc. .l. ita .§. quod si quis et .§. gessisse .ff. de admin. tut. ubi glos.

(7) Vid. Tob. Non. consil. 57. Menoch. de arbitr. iud. qq. lib. 2. cent. 2. (corretto) cas. I70 post Afflict. decis. 249. et nunquid tutores per alium contrahentes ipsi contrahere videantur vid. l. ita .§. gessisse .ff. de adm. tut. ubi glos. fac. tamen dubium Bald. doctr. in tit. si de Feud. fuer. controvers. inter dom. (?) et agnat. §. si quis decesserit.

(8) Add. praeterea quod nisi intervenerint solemnitates his descriptae in alienationibus pupillorum vel minorum etiam si alienatio cedat in ipsorum utilitatem, volentes tamen poterunt eorum tutores, aut ipsi pupilli rescindere. Berons consil. 32. n°. 20. et consil. 88. n°. 25 lib. p°. Rot. quae de communi testatur in una Romana domus de Cuppis Veneris X 9bris I600 coram Sacrato. vid. Tob. Non. consil. 57. n°. 6. et seqq.

(9) Vid. Novar. ad .l. si tempora C. de fide instrum. et iur. hastae fiscal. lib. I0. n°. I3.

(10) Add. quod nihilominus si fuerit pupillus enormiter laesus habebit remed. l. 2. de resc. vend. per ea , quae adn. infra lib. 7 cap. seu rubr. 76. quinimo si res minorum fuerint iuxt. form. promiss. hic  venditae minoris iusto praecio (sic) sub hasta quicquid sit in foro exteriori tute illas in foro consc. retinere minime potest. de quo vid. quam latiss. apud Graff. tit. de empt. et vend. cap. cxij. n°. ij. et seq. lib. 2. ubi late enucleat vulg. illud enunc. licere scil. contrahent. invicem se decipere. et nunquid satis Q. Scevolae Publ. Filij in hoc integritas omni seculo commendata, qui cum postulasset, ut fundus cuius emptor erat adiudicaretur, idq. (? corretto) fecisset venditor, dixit, se pluris aestimare, et adiecit praetio (?) centum millia, exemplum, ut inquit Manut. lib. vj. Apoph. integritatis vix nostro seculo credibile.

(11) Verum quid si maior factus minor, aut pupillus infra quinquennium non conqueratur de alienatione cntra huiusmodi stat. form. fact. vid. tot. tit. C. si ma. fact. Gabr. conclus. 4. tit. de minor. vid. Surd. concil. 49. n°. 9. et seqq. lib. j.

(S.N.) Et quod subhastationes sint necessariae in alienatione bonorum minorum vid. Surd. consil. 49. n°. I9. et seq. lib. j. et quod non servata forma praesentis stat. sit locum remed. can. reint. etiam si facta fuerit venditio, et alienatio pro solutione collectarum vid. ib. Surd. d. consil. 49. n°. I5. et seqq. ubi etiam n°. I9. quod subhastationes durare debeant per viginti dies, et quod iudex non possit abbrev.  

 

De ferijs repentinis.  R. LXJ.

 

Quia omnia sub edicto comprehendi non possunt, et ut plurimum in Civitate Ameriae ex repentinis actibus iudex causarum Civilium absq. deliberatione solenni diebus utilibus ad banchum sedere non potest, et ex his (sic) damna non modica afferuntur, statuimus, et ordinamus quod notarius Banchi causarum Civilium, qui pro tempore fuerit teneatur, et debeat vinculo iuramenti, et ad poenam centum soldor. pro quolibet in fin. libr. actorum, seu in principio separatim per se scribere omnes dies, et horas dierum, si de mane, vel de sero, in vesperis, quibus .d. Judex ad ius reddendum ad banchum sederit: et quod omnes alij dies, et horae dierum scil. de mane, vel de sero in vesperis quibus d.us iudex non sedet modo praedicto ad ius reddendum fiant, et habeantur pro feriatis diebus. Jta quod ipsi dies, et horae feriatae currere non possint in praeiudicium litigantium, sed omnia ipsorum iura, et termini sint in eo statu, in quo erant ante ipsam diem, vel horam, quibus iudex ipse reddere ius, vel sedere omiserit statuto aliquo non obstante, et notarius praedictus finito suo officio infra x dies ex tunc proxime secutos acta per se scripta Cammerario Communis tradere teneatur ad ipsam poenam.

 

De ordine procedendi contra exbanditum.  R. LXIJ.

 

Ut exbanditorum (1) conditio melior non existat, ac eorum defensio totaliter non tollatur, statuimus, et ordinamus quod banditi, et in bando positi de Civitate, et districtu Ameriae occasione alicuius maleficij tam in Civilibus, quam criminalibus per se, vel alios in petendo (2) audiri non possint, nec in petendo ut dictum est eis ius reddatur, in defendendo vero (3) per procuratorem facere possint, et advocatos conducere pro defensione praedicta. Jta quod si alicui d.us banditus debitor existat cuiuscumq. quantitatis, vel rei, quod ipse citari possit ad domum olim suae habitationis si existat, vel in Schalis Palatij Communis praedicti, et si duabus Citationibus praemissis fuerit contumax, et procuratorem ad respondendum non miserit quod ex tunc habeatur pro vero contumace, et possit deinceps contra eum ad ulteriora procedi usq. ad finem processus, et sententiam diffinitivam, ac si banditus non esset aliquo non obstante quod in contrarium loqueretur.

 

Note a margine

(1) De except. banni recurras semper ad Carolum de Grass. in suo tract. de except. excep. iiij. n°. 75. et seqq.

(2) Nunquid vero petere alimenta ab eis, qui ante bannum eum alere tenebantur. vid. Duenn. in suis regul. reg. lxviij. limit. x. ubi vid. et nunquid petere valeant haereditatem sibi delatam post publicationem vel ad quos illa spectet. vid. Stephan. Grat. lib. 2. cap. 369 (corretto) n°. 22. discept. forens.

(S.N.) Vid. Tiraq. de retract. consang. §. ix. glos. ij n°. 34. et seq.

Add. pulchr. et quot. extat ..t (?) dot. guarantig. ad favorem viri, qui fuit positus in banno uxor vult agere contra debitores dotales via executiva, nunquid possit. vid. Castar. in decis. Janunesi decis .... (puntini).

(S.N.) Conform. hoc stat. inra lib. 4. rubr. xxj. ubi etiam quod per ipsis band. nemo possit esse advocatus. vid. Andream Gayl. de pace pub.a c. xij.

(3) Et sic habes aequiparatum bannitum excommunicato. vid. Carolum de Grassis. in suo tract. de except. except. iiij. n°. 5J. et seq. et n°. I9.

 

De Ratione reddenda per tutorem et curatorem minorum,

et aliorum habentium eos.  R. LXIIJ

 

Statuimus, et ordinamus, quod omnes, et singuli tutores, (1) et tutrices pupillorum, seu pupilli masculi, vel foeminae, Curatores minorum, et adultorum prodigorum, furiosorum, et male utentium substantia sua dati, vel dandi in posterum teneantur, et debeant (2) quolibet anno recollectis fructibus .d. anni post mensem viijbris ipsius anni absq. petitione cuiuscumq. et ad petitionem cuiuscumq. petentis in favorem ipsorum pupillorum, et minorum adultorum prodigorum, furiosorum, et male utentium substantia sua reddere (3) rationem administrationis ipsius ipsius (cancellato) tutelae, vel curae, et fructuum, (4) et omnium proventuum ad manus suas, et expensas factas per eos d.a de causa coram iudice d.ni potestatis Civitatis praedictae praesentibus, vel Citatis legitime duobus consanguineis dd.um pupillorum minorum, et aliorum praedictorum magis proximioribus tam ex parte patris, quam matris si essent vel in praesentia duorum Antianorum, qui pro tempore erunt loco dd.um consanguineorum (5), et ad praedicta etiam cogantur, et cogi possint per iudicem cum iuris remedijs. (6) Et si dd.i tutores, vel Curatores praedicta facere omiserint, vel recusaverint condemnentur, et condemnari debeant per Potestatem in quinquaginta lib. den. pro quolibet, et vice qualibet, contra quoscumq. possit, et valeat de praedictis, et insuper eos puniat de fraude, et collusione, et cogat eos ad restituendum defraudata per eos: et praedicta banniantur omni anno de mense vijbris ad poenam Potestati si neglexerit 25 librar. et adimplere praedicta, et observare debeat in legitimis, et testamentarijs tutoribus; nisi per (7) testatorem omnino redditio remissa fuerit d.o testatori (per "tutori") testamentario.

 

Note a margine

(S.N.) Demosten. orat. duas adversus Aphobum videas, in quibus de redditione rationis tutelae.

(S.N.) Vid. Franc. Muzzon. in suo tract. de raticin. (sic.) et admin. et comput. aliqua breviter per Jason. concil. 2I9. lib. 2. Sed nunquid teneantur in solidum, vel quilibet tutor pro rata, si plures fuerint. vid. Costa de portion. Rata q. lviij. Mastrill. decis. xlj. et quod in Regno Siciliae istae causae sint summariae, et inappellabiles. Mastril. decis. xlij. et quod fideiussor tutoris debeat personaliter citari idem Mastrill. decis. xx.

(S.N.) Vid tot. tit. ff. et C. de tutel. et rat. distrah. late per Roland. cons. lij. lib. j. ubi an teneantur haeredes tutorum, et quid si tutor semel reddiderit quomodo et quando iterum compelli valeant.

(S.N.) Add. quod pro bonis existentibus et descriptis in inventario tutor, vel curator sine discussione administrationis conveniri potest statim via executiva. Bonirotend.(?) vid. decis. 90. Surd. decis. I8J. Mastrill. decis. cxxxix. n°. 3. et seqq.

Mater pupilli agere pro dote an possit non reddita prius ratione. vid. Mastrill. dec. cxxxix.

(1) An existentibus pluribus tutoribus alicuius pupilli quilibet in solidum conveniri possit per illos, cum ipsis, vel eorum aliquo administrante contraxerunt. vid. M. Anton. Eugen. consil. I9. Mastrill. decis. xlj.

(2) Alias de iure communi non tenentur reddere rationem nisi finita tutela .l. nisi finita et .l. cum adhuc .ff. de tutel. cum simil. allat. per Judoc. (?) Burg. in suo patrocin. pup. in tit. de tutor. et curator. rat. cap. 4. n°. I0. usq. ad n.um I6. advertas tantum quod (cancellato) secund. Surd. decis. I84. per tot. quod ante generalem reddit. rat. poterit conveniti tutor  ad restituendum bona inventarij. ubi vid.

(3) An pluribus existentibus tutoribus, et unus administraverit an caeteri teneantur. vid. l. 3. in princ. ff. de admin. tut. l. j. C. de peric. tut. l. j. C. de div. in (?) tut. l. j. C. si tutor, vel curator non gess. Jas. in l. j. n°. 7. C. de transact. Aret. in .§. si plures. n°. 3. et seq. inst. de fideiuss.

Et qualiter libros conficere teneantur. vid. Jas. consil. 2I9. lib. 2. Rol. consil. 49. lib. j.

(4) Intelligas non solum de perceptis sed etiam de ijs, qui consuetudine communi percipi poterunt. vid. Tud. ub. supra eod. tit. cap. 3. n°. I3. caeterum de negligentia tutorum qualiter puniatur vid. Plot. in suo tract. de in lit. iur. n°. I96. vers. notat. in ant. impress. in nov. §. v. n°. I3. et seq.

(5) Quid vero si à patre in testamento dati tutores fuerint liberati, ut non teneantur rationem reddere. vid. Dec. cosil. cxcij. Mastrill. decis. cxxiiij.

(6) Add. pupillis competere actionem hypothecaria competere (cancellato) contra tutores, et administratores rerum suarum. vid. Rot. decis. II4. part. j. divers.

(S.N.) Add. praeterea non solum tutores teneriad praemissorum restit. verum etiam ipsorum haeredes si rationem non reddiderint, et quod haeres tutoris tenetur ad reddenda administ. rationem, ut ipse tutor viveret: et quod caput reddit. admin. sit exhibitio libri, ac eo non exhibito contra tutoris haeredem detur iuram. in litem. etc. vid. semper Cartar. in suis decis. Januensibus. decis. 50.

(S.N.) Quod tutores pecunias pupillares teneantur ponere ad honestum lucrum. vid. late per Mastrill. decis. cxxiiij. ubi quod secus faciens tutor  dicatur esse in dolo, et non obstante liberatione testatoris debet condemnari ad restitutionem una cum fructibus.

(7) Intelligas remissam strictam, et scrupulosam reddit. rat. non autem per (?) sent. ab ea liberati omnino ut per Durand. tit. vij. caut. j. vid. Mastrill. d. dec. cxxiiij.

 

De convalidatione, et confirmatione testamenti scripti

manu notarij testantis.  R. LXIIIJ

 

Quia à quampluribus in dubium revocatur, si testamenta, vel aliae ultimae voluntates scriptae et in publicam form. redactae manu propria d.i testantis, vel condentium d. ultimas voluntates si notarij sunt, et ut Notarij se subscribunt iure valeant, vel non: ad omne dubium removendum praesenti statuto firmamus quod d.a testamenta , et quaecumq. ultimae voluntates scriptae, et in publicam formam redactae interveniente (1) legitimo numero testium manu propria sic disponentis cum ipsorum subscriptione, et publicatione per eos facta, (2) ut per Publicum notarium valeant, et teneant, si aliud obstaculum non obsistat, ac si scripta, et publicata forent per alios notarios publicos, non obstantibus aliquibus statut. iur. vel .ll: quae in contrarium loquerentur, vel disponerent, et nullus audiatur per aliquem officialem Civitatis Ameriae opponendo contra praedictas ultimas voluntates, et testamenta ex eo quod manu propria dd. testantium scripta forent (3) ad poen. centum librarum denar. pro quolibet, et qualibet vice tam contra iudicantes contra praedicta, quam contra se opponentes.

 

Note a magine

(S.N.) Nunquid notarius possit conficere instrumentum vel testamentum de facto proprio. vid. Bald. in .l. si consul. ff. de adopt. Bart. in .l. servus communis .ff. de stipul. serv. Guid. Pap. decis. 3I8. vid. de art. not. tom. j. q. 6. vid. omnino Signorol. consil. 66. n°. J. Bald. consil. 43. lib. j.

(1) Quid vero favore piae causae si non intervenerit legitimus numerus testium, sed tantum testamentum fuerit subscriptum aut scriptum manu testatoris. vid. Rot. decis. 74. part. 2. divers. et ib. quid in testamento inter liberos. ib. post. Clar. in .§. testam. q. 7. vers. aliquando nam et Tiraq. de priv. piae caus. (alcune parole cancellate) privil. 5.

(2) Nam ut dicit Signor. d. consil. 66. n°. j. alias indigeret publicatione secundum quosdam, licet ipse teneat contrarium.

(3) Add. quid de testamentis aliena manu exaratis, quam ipsius testatoris ab ipso testatore not.o clausis attestante coram testium numero opportuno illud esse ultimum suum testamentum, quod continetur in ea cedula, folio, vel scriptura, an valida sint. Rot. in causa Narniensi haereditatis Veneris ij. Januarij. I630. coram Gislerio (?) ubi quod valida, et non indigeant aliqua recognitione testium, et quod constare dicatur sufficienter de voluntate testatoris propter consignationem d.i folij seu cedulae, et annot. testium à tergo foliorum etc. vid. ib.

 

De poena officialium consulentium Civibus.  R. LXV.

 

Statuimus (1), et ordinamus quod Potestas, vel iudex, vel alius eius officialis non audeat, vel praesumat d.o vel facto consulere alicui (omesso "Civi") vel Comitatensi Ameriae, (2) seu acta ei dictare, scribere, et scribi facere in quacumq. re, vel causa ad poenam 50 floren. auri mox imminente cuilibet ipsorum contrafacienti, et vice qualibet.

 

Note margnali

(1) Idem habet stat. Romae de Anno 1612 10 Martij per Paul. Papam .v. in suis Const. reformat. in (una parola cancellata) §. ipsi autem iudices. item statuitur ib. §. similiter. sub. tit. comunia iudic. omnium, ne proponant advocatos; item ne domi retineant etc.

(2) Vid. in magnis advoc. et qui funges officio iudicis et ad.ti puniri debeat poenis de quibus in .l. atheletus (?) .§.calumniator .ff. de his qui not. infam. Franc. March. decis. 698. Caeterum numquid prohibitus in Camera consulere, et allegationes iudici mittere, et quando istis sine scriptis et labore in Cammera consulentibus debeatur salarium. vid. semper Stephan. Grat. in suis forens. disceptat. lib.j. cap. xxxix per tot.

(Nota a fondo pagina, dopo la chiusura del L. III.) Add. circa interpretationem Statutor. poenal. Bonacoss. in suis .qq. criminalibus, qui distincte omnes recollegit. Constit. Aegid. lib.4. per tot. Bullas Pij Papae 4. bannimenta tot. stat. Ecc. et constit. crim. confirm. à Pio .v. de quibus infra. et omnem materiam maleficiorum suppositam fuisse Ethicae, de qua Platina in suo dialogo contra amores illius utilitatis paucis complecti volens sic inquirit: Quid putas ne eam Philosophiam, quae de moribus est frustra, et inutiliter à Philosophis fuisse excogitatam; hac retinet in officio corpus multis, ac maximis voluptatum illecebris tamquam pessimis satellitibus obsessum: hac sensus castigantur, hac appetita obtemperare cogitur rationi; hinc tamquam ex fonte honesti, quid deceat in vita, quid dedeceat, et dignitatem humani generis iunctam, cum hoc vinculo vaganti licentiae et libidini sint iniecta. vid. ib.

 

 

Fin. IIJ lib.

 

 

 

STAT.  LIB.  IIII.

 

De publicis iudicijs

 

 

De iurisditione d.ni Potestatis et suorum officialium in maleficijs.

R. J.

 

Quia parvum prodest iura condere, nisi essent ij, per quos iura omnibus redderentur, statuimus, et ordinamus, quod Potestas Civitatis Ameriae eiusq. iudex maleficiorum praesentes, et futuri possint, valeant, et teneantur et debeant cognoscere, (1) et procedere, et sententiare per inquisitionem (2) ex suo officio (3) per accusationem, denunciationem, notificationem, et per viam notarij de omnibus, et singulis iniurijs, contumelijs opprobrijs, excessibus, furtis, et delictis realibus et personalibus facto, vel dicto committendis deinceps per quoscumq. vel qualitercumq. (4) in Civitate, Comitatu, et districtu, per aliquem Civem, Comitatensem, et districtualem Civitatis praedictae ac etiam ad petitionem cuiuscumq. petentis denunciantis, vel quaerelantis, etiam sine scriptis (5) excepto adulterio, de quo cognosci, procedi, vel sententiari nisi per accusam tantum faciendam ab eo cuius interest, et non possit, nec valeat ullo modo, et super ipsis maleficijs quibuscumq. d.us d.nus Potestas, et Judex possint, et valeant testes, et probationes inducere, examinare, et publicare, et omnia, et singula facere pertinentia ad processum (6) secundum form. statut. et ordinamentorum d.ae Civitatis: Et praedicta, et praedictorum quodlibet facere, et observare teneantur, et debeant ad poen. 50 floren. aur. statim imminente.

 

Note a margine

(S.N.) Praemittas nunquid (cancellato) nunquid haeredes defuncti , qui deliquerit conveniri (corretto) possint ex delicto eiusdem defuncti vigore infrascriptorum statut. vid. Cacher. consil. I52.

(S.N.) Add. Potestas Ameriae nunquid suo proclamate augere, et alterare poenam infrascriptorum statutorum cum sint confirmata à superiore, quod non vid. Marsil. singul. 244. et 397. et late per Carrer. in sua practic. criminal. in .§. vij. n°. I23. Bertazzol. consil. crimin. 290. n°. j. et seqq. vid. Caball. ad Const. Aegid. lib. 2. cap. 5J. nunquid mutare poenas praesenti statuto expressas Petr. Aug. Morl. in suo empor. tit. de .ll. q. x.

An statuta infra hoc eod. lib. 4. pos. ligent forenses delinquentes Ameriae vid. Caball. de (cancellato) in suis resol. crim. cent. 2. cas. I29.

(1) Et nunquid cognoscere de delictis commisis inter subditos extra territorium. vid. Bombin. (?) consil. 8. post Paris. consil. I59. lib. 4. ubi latiss. an statuta comprehendant subditum delinquentem extra territorium: multa per Mars. in rep. in .l. fin. n°. I34 et seqq. ff. de iurisd. omn. iudic. DD. in .l. j. C. de sum. trin. et fid. Cathol. Clar. lib. 5. §. fin. q. 39. Berons. cons. I62. lib. 3. per tot. libr. (cancellato) et consil. I72. per tot. ib. Beccius consil. 93. per tot.

(2) Intelligas semper ut procedere valeat praecedente diffamatione, alias non vid. Farinacc. q. ix. n°. 9. et alias in quibus casibus possit per inquisitionem procedi. vid. Constit. Aegid. lib. 4. cap. 2. vid. Petr. August. Morl. in suo Emp. iur. iur. tit. de iur. omnium iud. q. iij. n°. 49. et seqq.

(3) Vid. latiss. per Clar. de istis mod. proced. in crim. lib. 5. recept. sentent. §. fin. q. 3. cum mult. seqq.

(4) Quomodo differant Civitas, territorium comitatus, districtus et huiusmodi. vid. Felyn. in cap. Rodulphus. extra de rescript. Hyer. de Mont. in suo tract. Fin. regund. cap. v. et seqq.

(5) Adulterio. vid. Caball. in suis resol. crim. cent. 2. cas. II4. ita obtinui in sacra Consulta contra Potestatem, qui quemdam repertum die 2.a Paschatis resur. in domo uxoratae (sic) latitantem sub lecto volebat, prout de facto caeperat inquirere de adulterio.

(S.N.) Add. pulchrum, et quotidianum casum, quis commisit in territorio, et districtu Ameriae Homicidium, vel alium delictum captus deinde in territorio Tuderti per vim Ameriam ducitur, nunquid sit remittendus ad Gubernatorem Tuderti, et birruarij possint uti turbatores Jurisditionis puniri. vid. Caball. lib. 2. cent. 3. cas. 29J.

(S.N.) Add. nunquid Potestas, et eius officiales habeant iurisd. sibi concessam contra clericos p.ae tonsurae delinquentes contra form. praesentis stat. per Caball. cent. 3. cas. 224. et quid si Cler. non contra dicat aut episcopus consentiat delegando laico iudici vices suas. vid. Caball. ead. cent. cas. 225. et quid si tempore commissi Criminis erat laicus. cas. 259. vel e contrario quid si tempore delicti clericus tempore vero inquisitionis exautoratus, itaut incederet absq. habitu, et tonsura. vid. Stephan. Grat. lib. 2. discept. forens. cap. 226. per tot. et nunquid notarij, et fam. Episcopi licet sint Civiles, vel de Comitatu aut districtu comprehendantur sub iurisd. potestatis. vid. Stephan. Grat. d. lib. 2. cap. 340. et nunquid valeret consuetudo scil. ut clerici delinquentes contra form. praesent. stat. pun. deb. à Potestat. d. cap. 340 in fin.

(6) Quod servari debeant stat. circa punitionem malefic. vid. Bald. in auth. sed novo iure .C. de serv. fugitiv. col. j. et quod absq. dolosa contraventione poenae statutorum non incurrantur. vid. Beronum consil. I87. per tot. lib. 3.  

 

De ordine procedendi, et citationibus in maleficijs.  R. IJ

 

Statuimus, et ordinamus quod si quis accusatus, denunciatus, vel inquisitus fuerit coram .d. Potestate, vel iudice, vel alio officiali d.ae Civitatis, de aliquo Maleficio, vel excessu, si fuerit Civis Civitatis per Castaldum d.i Communis cum cedula personaliter ad domum delinquentis Citati, in qua cedula contineatur (1) nomen Potestatis, vel iudicis, sive officialis, nomen Castaldi, nomen accusatoris, accusati, denunciati, vel inquisiti, (2) et totum maleficium, de quo accusatus, denunciatus, vel inquisitus est, et terminus, ad quem comparere debeat: Et si fuerit semel cum cedula personaliter, (3) vel ad domum Citatus, et semper debeat (4) per Castaldos pro sequenti die citari. Si vero fuerit Comitatensis Citetur etiam semel eodem modo praedicto cum cedula, ut dictum est, et qui citatus fuerit debeat sequenti die non feriata comparere post Citationem Coram officiali, coram quo Citatus in d.o termino eidem dato, et assignato quod per personam Communitatis Ameriae in Schalis Palatij d.i Communis, et alta voce sono tubae praemisso exbandiatur (5) in quantitate in qua condemnari deberet  secundm form. statutorum de tali maleficio, vel excessu loquente. Jn quo bannimento assignetur tali terminus trium dierum cum cedula facienda, ut supra relinquenda eidem (6) citato personaliter vel ad domum cum d.o termino ad Comparendum coram d.o Officiali, coram quo est processus, in quo termino si non venerit, sive non comparuerit habeatur pro convicto, (7) et confesso de d.o maleficio, excessu, vel delicto, et vero, et legitimo contumace, et contra talem, vel tales, per potestatem, vel alium officialem d.i Communis secundum suam iurisditionem elapso d.o termino trium dierum procedi possit, (8) et debeat ad condemnationem secundum formam statutorum Civitat. Ameriae in poena contenta in statuto, et ordinamento de tali maleficio, delicto, vel excessu loquente, Forenses vero in (9) Scalis Palatij Communis sono tubae praemisso, (10) et in d.a Citatione detur terminus trium dierum ad Comparendum coram officiale preadicto ad se excusandum, et defendendum, et nihilominus per unum famulum ipsius Potestatis ad hoc per eum deputandum, qui pro d. vice pro nuncio Communis et legitimo habeatur ex parte d.i officialis notificaretur, terrae castro, vel villae ex quibus, vel ex qua est ille contra quem proceditur, ut citari faciat talem forensem quoad dictam tertiam diem debeat coram d.o officiali Communis Ameriae comparere ad se excusandum, defendendum, in quo quidem termino, si non venerit habeatur (11) pro convicto, et confesso, et vero contumace de maleficio, vel delicto uno vel pluribus, de quibus proceditur contra talem forensem, et contra eum ad condemnationem procedi possit d.o termino transacto secundum formam statutorum: (12) Et quod praedicta notificatio in terris Castris, et Villis circumstantibus prope Ameriam per x milliaria sufficiat: in alijs vero forensibus longinquis sufficiat citatio facta ad fenestram, sive schalas modo praedicto. Et quod semper credatur relationi dd. Castaldorum, nunciorum, praeconum, et cui eisq. ipsorum in citationibus faciendis per ipsos, vel ipsorum alterum, statutis vel ordinamentis in contrarium loquentibus non obstant. : et quod si in praedictis vel in aliquo praedictorum per (13) potestatem, vel iudicem contrafactum, vel omissum fuerit poenam incidant x flor. auri ipso facto pro quolibet, et qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Constit. Egid. lib. 4. rubr. j. Clar. 5. fin. q. xliiij.

(S.N.) Attend. quia alias citatus contumax dici non posset. Gramm. consil. 37. n°. 2. et seq. Bertaz. consil. 462. lib. 2. et consil. I4. n°. 3. et consil. II9. n°. 7. lib. j. Gramm. consil. j. n°. 8. post decis. et ib. n°. 20. Roman. consil. 456. cum ib. addit. Farin. q. xj. n°. 36. et seq. Matt. brun. inter consil. crim. consil. II5. tom. 2.

Et quid de stilo contrario huic constitutioni vid. Gram. consil. j. post. decis. n°. 20.

Et quomodo stilus probetur Mascard. conclus. I338.

Caeterum de valid. process. contra absentes. vid. semper Farin. consil. 85. et 86.

(S.N.) Quod servari debeant statuta circa form. citat. vid. Tiraq. de retract. consang. glos. 3. §. viij. et ibi glos. 2. n°. 3.

Vid. forma super hoc edita à S. Consulta Pont. Urbani viij.

(1) Vid. Vant. de null. in tit. de null. ex defect. citat. n°. 56. et seqq. et quando in Criminal. cit.o ad domum arctet. vid. M. Anton. Eugen. lib. 2. consil. 2. n°. I5. et seq.

(2) Vid. Mars. in rep. j. de unoquoq. n°. I77. ff. de re iud.

(3) Vid. Tiraq. de retranct. consang. §. ix. glos. 2. n°. 50. et seqq.

(4) Vid. Ambrosin. in suo tract. de process. infor. cap. 3. lib. v.

(S.N.) Add. quod nisi processerint legitima indicia sufficientia ad torturam iudex non poterit citare ad domum vel personaliter. vid. Nath. consil. 594. n°. I4. lib. 3°.

Vid bannimenta Cardinalis Barb. de anno I632 de modo procedendi in criminalibus in statu ecc.o quibus extenduntur Const. Pij 4. et Pij. 5.

Et quod inseri debeat in specie delictum in cedula citationis vid. omnino Natt. consil. 594. n°. I5. et seq. lib. 3. alias nulla erit contumacia. Farin. lib. j.  consil. lxxxj. n°. 3.

(5) Quod bannum sit necessarium antequam absens condemnetur. vid. Farinacc. cons. 86. n°. 57. lib. j. et decis. xj. et decis. xij. add. ad ipsum lib. j. respons. crimin.

(6) Vid. Rot. decis I94. lib. 2. part. 3. post Tiraq. de retract. consanguinit. glos. 2. n°. I6. §. viij.

(7) Nota quod non obstante huiusmodi statuto nisi constiterit de delicto condemnari non poterit contumax. vid. Natt. consil. 594. n°. p°. et 8°. lib. 3. vid. omnino Rot. coram Oran. in una Roman. notar. die 27 9bris I59J. Dec. consil. 458. part. 4. ubi vid. Caball. in suis resolut. crim. cas. 256 (?) cent. 3.

(8) Nota quod cum statutum huiusmodi volens quod procedatur contra absentem contumacem ad diffinitivam, mulcta indici non poterit. vid. Natt. consil. 594. lib. 3. n°. 9. ultra quod secund. Natt. ib. n°. 8. in criminal. mulcta indici non possit quem omnino vid. et adnotas quod ab indebita mulcta quis potest appellare. vid. Farinacc. de delict. et poen. q. xviiij. n°. 58.

(S.N.) Forenses add. nunquid ex sola contumacia possit quis condemnari banniri, aut foriudicari, (?) quod non Bald. in .l. fin. n°. 2. in fin. C. de crimin. stell. Mastrill. decis. ccxcvj. n°. I9. et seq. et decis. clxj. nunquid minor possit condemnari ad mortem ex contumacia.

(9) Et adverte quod alias citatus forma inconsueta citatio impune sperni (?) poterit ut per Natt. consil. 594. lib. 3. n°. I9.

(10) Nulla erit sententia si non fuerit servata forma huius statuti in banno.

Cit.o incerta vel vaga.

Si non habeat facultates insertas à iud.e deleg.o emanata.

Delicta expressa in cit.e si in actis non probentur.

Aut qualiscumq. (?) specificatione criminum.

Si maiorem debita poena contineat.

Si lata in die feriato. vid. Rot. apud Farin. lib. j. respons. crim. decis. lxxiiij. et consil. I4. et consil. xxviij. lib. j. et ib. consil. lxxxviij. lxxxix. et lxxxvj. et Decis. xj. et xij.  

(S.N.) Add. etiam Quod ista condemnatio, et sententia quantumvis diffinit. non poterit demandari executioni ante annum concessum ad comparendum iuxt. Bull. Fel. rec. Pij v. et etiam ex iuris dispositione datum ad se expurgandum .l. fin. ff. de req. reis. unde intra annum si condemnatus compareat sententia evanescit cum omnibus inde secutis. vid Rot. in un. Roman. officij notariatus coram ORano. Mercurij 27 9.bris I59J. Farinacc. de inq. q. xj. n°. 83. cum seqq. lib. j. consil. I4. et consil. 5. n°. I08. et seqq.

(11) Circa hoc hodie attenditur motum proprium Pij. v. de cuius intellectu vid. M. Anton. Eugen. consil. xiii per tot. ubi vid. et per Farin. q. xj. part. j. et quod huiusmodi statutum ut quis habeatur pro convicto, et confesso  valeat glos. ad const. March. lib. 4. cap. j. in vers. citetur. vid Clar. §. fin. q. xliiij. Farin. in praxi p. ij. q. xj. et lib. j. consil. lxxxvj. ubi de crimine procedendi contra absentes de crimine imputatos. add. Caball. cent. ij. c. clxxxj.

Vid. bannimenta S. C. de Anno I632.

(12) Et sic not. quod minorari debebunt poenae istis contumacibus in omnibus casibus quibus ex form dd. statutorum aut iuris communis praesentibus forent minorandae vel mitigandae, cum contumaci non possit maior poena infligi, quam praesenti. Vincent. de Franc. decis. 329. n°. 2. Farinacc. q. I43. n°. I63. Mastrill. decis. clxj. ubi an minor possit banniri et foriudicari.

(S.N.) Add. tunc sententiam dici in contumaciam contra absentem lata, (sic) si de delicto non constet, ac nullam nisi iustificetur ex actis. Farinacc. lib. j. consil. lxxiiij ubi quod per simplicem compositionem infra annum resolvitur. vid. de forma procedendi contra absentem ob delictum eumd. Farinac. d. lib. j. consil. lxxxvj à n°. j. usq. ad I9.

(13) Add. nunquid Judex saltem supremus possit delinquentem à se certissime cognitum sine Citatione, et alijs similibus damnare, et occidere. vid. S. Thom. 22. q. 67. art. 3. ubi Caietan. et alij Sot. lib. 5. de iust. et iur. q. 4. tit. 3. Petr. August. Morl. in suo Emp. iur. tit. de iurisd. omnium iud. q. ij.

    

De transmissione accusae, vel inquisitionis ad Camerarium

(aliunde"Cancellarium") Communis Ameriae.  R. IIJ

 

Quilibet officialis procedens contra aliquem per accusationem, denunciationem, vel inquisitionem debeat manu propria praedictus officialis scribere praedictam accusam denunciationem, (1) vel inquisitionem, et assignari facere Cammerario (aliunde Cancellario") Communis totum tenorem praedictae accusae, denunciationis, vel inquisitionis de verbo ad verbum prout in d.o libro d.i officialis reperitur, ea die, qua accusa, vel denuncia praedicta fuit coram eo, sive inquisitio facta fuerit. (2) Et si d.a forma servata non fuerit ipso iure sit nullus processus, et quicquid sequeretur ex eo, et officialis contrafaciens in praedictis vice qualibet in x libr. denar. puniatur, et Cancellarius Communis debeat scribere diem d.ae assignationis, et cuilibet petenti per ordinem exhibere copiam vinculo iuramenti, et ad poen. x libr. denar. d.us Camerarius (aliunde "Cancellarius") dictam Copiam sibi transmissam, sive cedulam praedicta continentem non possit reddere, nec restituere d.o officiali procedenti, nec reddat, vel restituat pro correctione, vel suppletione d.ae cedulae in praeiudicium Communis, et hoc vinculo iuramenti ad poen. 25 librar. pro qualibet vice.

 

Note a margine

(S.N.) Finis huius stat. ne accusationes, inquisitiones et c. ab officialibus occultari possunt, vel aliqua fraus committatur. de quo extat etiam Constit. Aegid. lib. 4. c. 4. et s.

Infra hoc. eod. libr. rubr. 35. legitur Cancellarius non Cammerarius. vid. in const. crim. num. j. conf. per Pium .v. Pont. Max.

(S.N.) Aretin. de malef. in verb. quod dominus.

(1) Et hinc initiari dicitur processus infra hoc eod. lib. rubr. 35. vid. Consit. Aegid. lib. 4. rubr. J. 2. et 3.

(2) Lim. in casu Assass. et prodimenti ut infra hoc eod. libr. rubr. 33. et 34.

(S.N.) Vid. in const. crim. confirm. per Pium v. num. j.

Indicia qualia informanda inquisitione praecedere debeant vid. Clar. §. fin. q. iij (cancellato) xx. n°. 9. Farinacc. de inquisitionibus q.j. n°. 45. et 46. Mastrill. decis. ccxlix. n°. 2J. et seqq. ubi quod levia sufficiant secus vero ad condemnandum in contumaciam, quia debent praecedere vera, et legitima indicia.

(S.N.) Add. differentiam inter accusationem, et inquisitionem, quia acc.o est remedium ordinarium inquisitio vero extraordinarium, de quo Mastrill. decis. cclxvj. n°. 3. et 7. ubi an pervenientem accusationem cessare debeat inquisitio, et an simul inquisitio et accusatio procedere possint. n°. 8. 9. et I8. et an possit inquisitio formari non praecedentibus legitimis indicijs. Mastr. decis. xxlix. n°. I2. I4. et I6. ubi quod sine indicijs nulla sit inquisitio.

 

De termino dando.  R. IIIJ

 

Potestas, Judex, et sui officiales dent terminum super maleficijs partibus x dierum, et peremptorie incipiend. per utramq. partem ea die, qua responsum fuerit accusae, vel inquisitioni ad probandum, et defendendum, et docendum de iure suo: et si non daret (1) autoritate praesentis Capituli habeatur pro dato ipse terminus utriq. parti, ac si ut dictum est, datus, et currat.

 

Note a margine

(S.N.) Posse quid si in term.o ad probandum reus aliquid probaverit, aut docuerit, quod est contra scientiam, et conscientiam iudicis, itaut iudex teneaut allegata, et probata sequi, etiam contra propriam scientiam, et conscientiam vid. DD. in .l. illicitas. §. veritas .ff. de off. Praesid. Jul. Clar. lib. 5. recept. sentent. §. fin. q. 66. n°. 2. Covar. lib. j. var. resol. lib. j. cap. j. per tot. S. Thom. r. 2. q. 67. art. 2. et q. 64. art. 6. ad 3.um Sylv. in verb. Judex. q. 3. el. 2. Petr. Aug. Morl. in suo Empor. utr. iur. tit. de iur. omnium iud. q. j. et quid si actor ex una causa agens aliam probaverit. vid. eumd. Petr. Aug. Morl. tit. 2. de iur. omnium iud. q. viij.

(S.N.) Vid Clar. mib. 5. recept. sent. §. fin. q. 49. vers. est igitur.

(1) An dari deberet iste terminus alias parte non petente. vid. Baiard. in add. ad Clar. d. q. 49. vers. ibi, et adverte. n.50.

 

De publicatione processus.  R.V.

 

Statuimus, et ordinamus, quod d. Potestas, et eius iudex maleficiorum, et alter ipsorum finito termino decem dierum dato ad defendendum per form. Statutorum de quo supra cavere debeat publicare processum, et testes inductos, et receptos sive fuerint examinati testes, sive non. Et si non publicaret eos d.o termino elapso quod eo ipso (aliunde "ipso iure") sint, et habeantur pro publicatis: (1) et pars possit opponere contra ipsos, et eorum processum quicquid vult, et potest, et iudex praedictus teneatur dare processum, (2) et copiam testium, cuius interest; et si dare recusaverit eam, quod terminus non currat ipsi parti donec eam habuerit, et Judex, et Notarius recusans x lib. penae (sic) nomine solvere teneantur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. de hoc. latiss. per Clar. lib. 5. rec. sent. q. xlix. et amplia huiusmodi stat. ut processus publicari debeat, ut suas possit facere reus defensiones etiam in crimine l. ma. et crim. haeresis. ut late per Gigant. de crim. l. m. lib. j. q. xix. vid. glos. super Const. Aegid. lib. 4. rubr. j. in verb. publicetur.

(S.N.) Nunquid vero Judex possit istas dilationes augere, vel minuere etiam parte non citata. vid. Natt. consil. 336. doct. in .l. j. C. de dilat. Bartol. Alex. Rip. et Imol.  in .l. 2. ff. de re iud. Menoch. lib. 2. de arbitr. cas. 52. Tiraq. de utroq. retract. §. viij glos. 2. Petr. Aug. Morl. in empor. utr. iur. tit. 2. q. xxvj ubi late an iudex ex iusta causa valeat dilationes, aut terminos à iure concessos extendere, vel minuere.

(1) Vid. Foller. in praxi crimin. Farinacc. lib. j. consil. lxxxiiij ubi quod ad hoc reis petentibus copia integra totius processus dari debeat. et quod vigore quarumcumq. facultatum indiciorum copiae denegari non possunt. id. Far. lib. j. consil. ciij. per tot. et de ipsius publicationis forma, et effectu. vid. Mirand. de ordin. iud. p. ij. q. xxiij per tot. Caball. cent. j. cas. xlj. Farinacc. d. consil. lxxxiiij.

(2) Quod reo danda sit copia totius processus integra, et quomodo vid. semper Farinacc. consil. 84. per tot. ubi nunquid deneganda sit copia testium, qui pro curiae informatione fuerunt examinati, sed nondum sunt repetiti vid. ib. n°. I0. et seq.  

 

De (1) puniendis maleficijs.  R. VJ.

 

Omnia maleficia, (2) et delinquentes malefactores Potestas teneatur punire, et condemnare, et condemnationem pro Communi exigere, et exequi cum effectu secundum form. statut. Civitatis Ameriae infra x dies continuis incontinenter currere incipientes, elapsis x diebus datis in sententia ad solvendum, ubi poena non esset expressa procedere de similibus, ad similia, quod simile fiat et fieri debeat per Dd. Potestates, vel iudices, et duos bonos viros eligendos per Dd. Antianos Populi, qui pro tempore erunt. Et ipsum simile habeatur pro legitimo, et vero, et scribatur in actis una cum iuramento dictorum bonorum virorum.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Mastrill. lib. de Magistr. lib. iij. c. vij. n°. 8. et seqq. et c. x. n°. 340. et seqq. ad 358.

(1) Add. delinquentem puniri posse non solum in loco delicti, sed etiam in loco originis, seu domicilij vid. de inquis. Farinacc. q. 70. n°. 20. part. j. fragmentor. in verb. delinquentem puniri posse n°. 98. et seqq. ubi etiam habes nunquid delinquentes puniendi sint secundum statuta loci cui subditi sunt ratione originis, vel domicilij, vel secundum stat. in quo quis deliquit. et rat; dom. posse delinq. puniri sicut rat. originis Farin. ubi sup.a in verb. domicil. n°. I93. et seqq.

(2) Quantum Reip. expediat maleficia punire. vid. Petr. à Plaz. epit. delict. cap. 2J. in princ. et quod si impunita dimittantur delicta turbetur publica laetitia. vid. Gram. decis. 36. n°. p°. et seq. facit etiam illud M. Tull. in Verr. act. 3. ib. : O consuetudo peccandi quantam habes iucunditatem in improbis, et audacibus cum poena abfuit, et licentia conscenta (sic) est. et Cato senior exhortans magistratus ad sumendas poenas de his qui delinqueret, (sic) dicebat eos, qui maleficos prohibere possent, nec facerent lapidandos esse sentiens illos de universo populo pessime mereri, quod ad scelerum licentiam invitarent improbos.

(S.N.) Cato Senior dicere consuevit iniuriam etiam si facienti nihil afferat periculi, universis tamen periculosam esse, sentiens impunitae iniuriae exemplum omnibus minari iniuriam etenim si liceat impune, nullus erit tutus ab improborum violentia.

(S.N.) Puniendi nam sunt mali, ne ipsorum improbitate afficiantur boni, ex quo maximum in rep. sequeretur absurdum quod Ecc.es cap. vij summopere deplorans inquit, haec quoq. vidi in die vanitatis meae: Justus perit in iustitia sua, et impius multo vivit tempore in malitia sua. Et M. T. in M. Anton. Phil. viij inquit: in corpore si quid eiusmodi est, quod reliquo corpori noceat, uri, ac secari patimur, ut membrorum aliquid potius quam totum corpus intereat: sic in Reip. corpore, ut totum salvum sit, quicquid est pestiferum amputetur. addebat ulterius Cato senior, Magistratum, aut iudicem, nec quod iustis orandum, nec quod iniustis exorandum, sensit culpam esse iudicum , si ut iusti, aequi sint, orandi sunt, cum oporteat ultro favere bonis, pro iniustis orare fortasse humanitatis est, at exorare est à iustitia deflectentis.

(S.N.) Add. tantum iuxta eiusdem M. T. sententiam lib. j. ut omnis animadversio, et castigatio contumelia vacet, et ne maior poena sit quam culpa, et ut absit ira in puniendo, et ne iratus iudex ad punitionem accedat etc. vid. mih. fol. 22.

 

De cogendo malefactorem ad confitendum.  R. VII.

 

Si de aliquo maleficio, de quo procederetur in causis potestatis constiterit per unum testem (1) idoneum, et fama publica, (2) seu loco d.ae famae per (3) alia (4) verisimilia indicia, quae moverent animum iudicantis, tunc ne ipsum maleficium impunitum remaneat, dd.is indicijs p.o in actis discussis ille contra quem procederetur de d.o maleficio cogatur ad confitendum maleficium praedictum, si haberi poterit, si vero se assentasset tunc citetur in cedula continenti dictum delictum indicia, seu famam per Castaldum Communis, qui infra tertium diem à die citationis factae de eo, comparere debeat coram d.o iudice ad confitendum d.um maleficium, et si non comparuerit infra ipsum terminum habeatur pro confesso, et convicto legitime, et condemnari possit, et debeat in poenas statutorum et d.a confessio d.o modo facta, vel praesumpta non prosit sibi ad evitationem (corretto) poenae. Et si comparuerit, et confiteri nollet habeatur pro confesso, et convicto dummodo praedicta omnia, et singula locum habeant, si processus, et testis unus, vel plures examinati contra dictum malefactorem fuerint primitus probati, et dato, et elapso termino ad opponendum contra ipsum processum testes, et dictae exceptiones legitime oppositae non fuerint probatae contra; et aliter, vel alio modo citari, vel cogi non possit, (5) et omnis confessio aliter facta post primam responsionem non valeat, et facta probetur metu tormentorum, nisi servata fuerit forma praedicta in praesenti capitulo descripta ad poenam poterstati, vel iudici in praedictis, vel aliquo praedictorum contrafacienti, vel omittenti, aut negligenti 25 flor. auri mox imminenti.(6)

 

Note a margine

(1) Unus testis quando faciat indicium ad torturam vid. Clar. lib. 5. recept. sent. §. fin. q. xxj. vers. unus testis cum ib. add. post Parid. de put. in suo tract. synd. in verb. tortus. n°. 23. cap. j. Boer. decis. I63. n°. 2. DD. in .l. maritus ff. de qq. Farinacc. de indit. et tortur. q. 26. n°. 224. et et (ripetuto) seqq. vid. omnino Baiard. ad Clar. in d. q. xxj. n°. I3. et seqq.

(2) Fama in criminalibus an probet plene vel semiplene. vid. Duenn. reg. 300. et Baiard. ad Clar. d. q. 2J. n°. 3. et seqq.

(S.N.) Add. quid si iste testis fuerit receptus pro inform. curiae parte non citata ante litem contestatam ad finem praeparandae inquisitionis nunquid ad torturam deveniri possit, non repetito  d.o teste citato reo praesertim si styl. adsit etc. vid. Caball. cent. 3. cas. 269.

(S.N.) De quo infra hoc eod. libr. 5. rubr. 9J. add. quod tortura irrogatur ubi est poena delicti ordinaria, secus si arbitraria. Mastrill. decis. cxcj. n°. 20. 35. et 36. et an imponatur quando venit imponenda poena fustigationis. id. Mastrill. decis. ccxcv. n°. 22. ubi qualia esse debeant indicia ut possit tortura inferri in crimine sodomiae , et quando torqueri possint cognoscentes carnaliter mulieres. vid. Mastrill. dec. cxij.(?)

(3) Et quid de pluribus adminiculis an faciant indicium ad torturam. vid. Bald. in cap. cum causam extra de probat. Bart. in .l. j. §. item quaeritur .ff. de qq.

(4) Et quod indicia debent esse verisimilia. vid. Menoch. lib. 2. cent. 2 (cancellato) 3. cas. 270. n°. 6. et per tot. ubi vid. ubi quae indic. suf. ad tortur.

(5) Add. etiam si in ea perseveraverit. Paris. de Put. in suo tract. Sind. in verb. tortus cap. j. an stetur d.o tort. n°. 3. limit. in cas. crim. l. maiest. ut per Gigant. de crim. l. maiest. lib. 2. q. j. ubi late quae opponi possint contra confessionem.

(6) Add. unum contra vulg.(?) errorem quo commendantur scelerati, qui persistunt in tormentis: nam Agesilaus ref. Man. lib. j. Apoph. in princ. audiens quempiam (?) et scelerosum hominem constanter protulisse tormenta: ut insigniter inquit miser est homo, qui tolerantiam ac patientiam in res flagitiosas, ac turpes accommodat.  

 

De blasphemantibus puniendis.  R. VIIJ.

 

Quoniam gravius est aeternam, quam temporalem ledere maiestatem antequam ad alias poenas contra temporalia committendas procedatur, statuimus, (1) et firmamus , quod si quis (2) Dei timore posposito blasphemaverit, vel maledixerit, vel opprobriosum verbum (3) protulerit contra Deum Omnipotentem D.num n.rum Jesum Xp.um, Spiritum Sanctum, et Virginem gloriosam eiusdem Dei matrem, vel alterum ipsorum quocumq. modo, et qualitercumq. puniatur, et condemnetur pro qualibet vice in 50 lib. den. Si vero contra aliquos alios Sanctos, et sanctas Dei, et specialiter contra gloriosissimos martires, et beatos Firminam, et Olimpiadem d.ae Civitatis protectores, et alterum ipsorum, vel contra omnes sanctos simul condemnetur, et puniatur in 25 libr. denarior. pro qualibet vice, et si d.am poenam non solverint dd.i condemnati ex (corretto) dd.is causis infra decem dies à die latae sententiae contra d.um blasphemantem, vel maledicentem, vel opprobrium proferentem contra Deum, Xp.um eius filium, et Spiritum Sanctum, et Virginem Mariam solvat duplum d.ae poenae. Si quis vero dixerit inopinate ad Onta de Dio, (4), sive à despetto et similia verba non inducentia tantum opprobrium, de quo remaneat in discretione d.ni Potestatis contra Deum Xp.um, Spiritum Sanctum, Virginem gloriosam, vel aliquem ipsorum condemnetur, et puniatur in x libras (sic) denariorum, si vero contra alium Sanctum in quinq. libris denariorum. Si quis vero iuraverit per membra ipsorum incitati, (aliunde "inusitate") et verecunde, (sic) et impudenter nominando ipsa membra, condemnetur, et puniatur in quatuor lib. denar. Si quis vero iuraverit (5) per sanguinem, et corpus, et cruces Dei, vel aliquorum Sanctorum, condemnetur, et puniatur pro qualibet vice in 20 solidos, de quibus omnibus, et singulis inquiri possit ed debeat quolibet mense, et stetur, et credatur d.o unius testis legitime probantis. Et habeatur pro plena, et legitima probatione, et praedicta dominus Potestas, qui pro tempore fuerit teneatur bandiri facere quolibet mense, ne ignorantia allegetur ad poen. 25 lib. denar. pro qualibet vice addentes, et declarantes quod in quacumq. parte praesentis statuti in casu favorabili, vel odioso pro verbis si quis, vel aliud masculini generis intelligatur, et si qua in genere feminino statuto, vel aliquo iure non obstant. et quod omnes praedictae poenae intelligantur, et intelligi debeant sine diminutione excepto quod in praedictis beneficium confessionis locum habeat, et admittaur. (6) Et si Potestas, vel iudex in aliquo praedictorum contrafecerint, vel omiserint poenam incurrant ipso facto 25 floren. auri pro quolibet, et vice qualibet.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Bull. seu const. Julij iij. in multis. 43. cum ib. concord.

(S.N.) Vid. super hoc stat. Plot. in suo tract. de blasphem.

(S.N.) Vid. Clar. in .§. blasphemia. lib. v. recept. sext. ubi Baiard. Plot. in suo tract. de blasphem. mult. per Ludov. Montalt. in tract.  de reprobat. sent. pilat. in p°. dub. à n°. j. usq. ad 50. tot. tit. extra de maledic. Farin. in suis qq. crim. q. xx. ubi vid. mult. per Stephan. Quarant. in suis append. ad sum. Bull. etc.

(1) Nota hic non tractari de Blasphemis verba haereticalia exorientibus (?) de quibus Eymericus in directorio inquisitorum. part. ij. q. xlj. titul. de Blasph. et ad illum Paenia Commentar. lxvj. de quibus Alphons. à Castr. lib. j. c. xij. de iusta haeret. punit. quarum cognitio spectat ad episcopos, aut inquisitores, quales sunt, quae habent significationem infidelitatis et fidei abnegationem, ac directe opponuntur fidei Catholicae confessioni; ut sunt Abnego Deum, non credo in Deum, discedo de Deo, renego fidem etc. vid. ib. Paeniam .d. comment. lxvj. qui poenas recenset blasphemantium sic.

Judei in crimen huiusmodi si inciderint, qua poena affici debeat. vid. Greg. xiij. Constit. relatas à Quarant. in summ. in verb. Blasphemia.

Clerici si in hoc deliquerint puniri à suis iudicibus debent iuxta Pij v. Const. de qua Steph. Quar. ubi supra.

(2) Vel aliqua persona

(3) Add. quod debet constare in processu aut per confessionem blasphemantis de verbis blasphemiam importantibus alias quis non possit puniri de blasphemia. vid. Caball. in suis resol. crim. lib. 2. cent. 2. cas. I80. n°. 7.

(S.N.) Habes constit. Pij Papae .v. felic. record. quam habes relatam in sinod. Amerina cap. 970. per cuius declarat. vid. Stephan. Quarant. in sum. Bullar. in suis appendic. in verbo blasphem. ad fin. Bann. tot. stat. Ecc. Anni I599. n°. j. et Jo: Bap.a Scorzam (?) in Theorem. super ead. Bulla Pij v.

(S.N.) Vid Constit. Aegid. lib. 4. cap. xciij. ubi contra blasphemantes Deum, et Virginem, et iurantes quae sit poen. Blasphemiae vid. Caball. cent. 3. cas. 296.

(4) Vid. Vinc. decis. 388. Gram. decis. 30. ubi an talia verba dici possint blasfemias.

(5) Et an, et quando sit blasfemia iurare per membra Xpi. vid. post alios Farinacc. in suis qq. crim. q. 20. n°. I8. et seqq. usq. ad n.um 22. vid. Caball. cent. 3. cas. 296.

(6) Et add. quod secundum Baiard. ad Clar. in d. §. blasphemia sub. 6. quod neq. per principem debent gratiari.

 

De pena (sic) blasphemantium praesentem statum Civitatis.

R. IX.

 

Ad removendos (1) male loquentes contra pacificum statum Civitatis n.rae statuimus, et firmamus, quod si quis blasphemaverit statum praesentem, et Comunis Civitatis Ameriae dicendo quod non bene (corretto) procedit, vel tractatur praesens status, et quod non est Communis, vel quod non tractantur omnes aequaliter, et quod sub partialitate regitur, vel alio modo scandalum verisimiliter induceret, seu reformortationes (sic) praesentium statutorum redargueret puniatur pro qualibet vice, qua contra praedicta, vel aliquo praedictorum dixerit in cent. libr. denar. possit (2) tamen in quocumq. concilio omnia quae cognoverint utilia pro Communi, et cum verbis condecentibus, et tunc praedicta quae dixerit ad d.um casum, vel casus prohibitos dummodo non essent contra propositam. Adijcientes quod si quis dixerit aliqua verba minativa (sic) contra Communem, vel aliquem officialem Communis puniatur in 25 lib. denarior.

 

Note a margine

(1) De obloquentibus principibus eisdem maledicentibus, et cantilenas, vel epistolas componentium. vid. Caball. in suis resol. criminal. lib. 2. cent. 3. cas. 235. ac (corretto) trad. per Farin. in suis qq. de var. del. et poen. q. I05. inspect. I0. per tot. ubi de maledicente principi et c.

(2) Extat oratio Diotodi contra sententiam Cleonis apud Tucycididem (sic) lib. 3. dicentis non debere Civem bonum absterrere alios à contradicendo, sed ex pari loco demostrare se meliora dicere, cum in concilijs non discept. iudicio, ut de iure quaeri (?) opporteat, se de ijs deliberamus, quemadmodum nobis utilia. Epictetus aiebat refer. Stob. trifariam considerandum esse, cum quo disserimus, vel ut praestantiorem, vel ut inferiorem, vel ut parem, qui si te melior audiendus est, eiq. parendum, inferiori persuadendum, pari assentiendum, sic nunquam, addens, in crimen contentionis incides.

 

De pena receptantium exbannitos.  R. X

 

Quilibet de Civitate, et eius districtu receptans aliquem per maleficium Communis Ameriae exbanditum (corretto), et condemnatum in solutionem 50 libr. denar. et abinde supra solvat pro banno d.o Communi 20 libr. denar. Si quis vero scienter receptaverit latronem publicum non exbanditum à 50 lib. infra pro maleficio solvat pro banno d.o Communi x lib. denar. Et si quis receptaverit robariam, vel furtum teneatur restituere  derobbato, vel cui est ablatum, et nihilominus d.a poena puniatur, et unicuiq. liceat tales receptatores denunciare, et accusare, et habeat medietatem banni, et teneatur in credentia receptatorem huiusmodi intelligi, si in domo eum receptaverit, (1) vel si extra domum, vel aliquid necessarium exhibuerit in Civitate praedicta, et eius districtu in eadem poena puniatur qui eumdem associaverit, vel praedicta cum eo portaverit, vel eidem dederit auxilium, vel favorem receptatori, vel alicui exbannito solvat vice qualibet pro poena 20 sold. denar. Si autem rem furtivam, vel quocumq. modo ablatam emerit publice in die Sabbati in platea, et negaverit ipsam furtivam, vel alienam esse, (omesso "ipsam restituat et prectium restituatur eidem") à venditore; et (omesso "si") exbanditus pro aliquo maleficio introiverit aliquod castrum Civitatis Ameriae, qui sindicus, et universitas d.i Castri debeant d.um exbanditum capere, et in fortiam d.i Communis ducere (2) ad poenam 50 libr. pro quolibet castro, et universitate, et quod Potestas d.ae Civitatis d.um Capitulum notificet p.o mense sui regiminis cuilibet castro ad d.am poenam de suo salario. (3) Et quod quilibet possit dd.os receptatores et sindicos contrafacientes (omesso "in") praedictis vel in aliquo praedictorum accusare, et denunciare, et eius denunciationi stetur, et credatur cum duobus testibus, et nomen accusatoris teneatur in secreto.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Mot. propr. Pij. v. ed. I566. xviij. Kal. VIJbris. Sixt. v. ... (puntini) et bannimenta edita iussu Pauli .v. I608.

Et qui excusantur vid. Tiraq. de poen. caus. xx. et eund. in rep. l. si unquam in verb. susceperit liberos. num. 34. Menoch. de arbitr. iud. qq. lib. 2. cent. 4. cas. 348. Cab. cent. 3. cas. 287.

Et quid si constitutio prohibeat alloquium cum sbandito qualiter intelligatur. vid. Bos. in tract. crimin. laesae maiest. num. 34.

Anton. Canal.

Infra lat. hoc eod. lib. rubr. 5J. et seq. de poen. non cap. exband. et malefactores. et quod cuilibet licitum sit capere exband.  infra hoc eod. lib. rubr. lxviij. add. quod ut possit puniri poena receptantium exbanditos debet scientia banni specifice probari, et non sufficit, quod probetur praesumptive. late Mastrill. decis. ccxvj. ubi late quis quando dicatur receptare, vel auxilium praestare ad hoc ut quis puniri possit ob alloquium, conversationem, receptionem et c. et quae, aut qualis excuset ignorantiam.

(S.N.) Nunquid vero consanguinei receptantes consanguin. banditum, et excom. vel bull. excom. recept. ban. sint excom. vid. in resp. ad Card. Pal. cas. 4. de receptatoribus furum, latronum, bannitor. etc. nunquid semper puniri debeant et qua poena vid. Farin. de consult. et auxil. q. I33.

(1) Quid vero si nesciat receptans esse banditum quem receptavit, et an fiscus probare debeat huiusmodi scientiam. vid. Hieron. Gabriell. consil. I68. et I69. lib. 2. et de causis ex quibus bannitorum receptatores excusentur. vid. late per Caball. cent. 3. cas. 287. per tot. de alloquentibus bannitos. vid. Mar. Anton. lib. II7. var. resol. resol. xix.

(2) De poena officialium bannitos receptantium, aut illis auxilium, vel consilium (corretto) praestantium. vid. Mastrill. d. decis. ccxxvj ubi quid si cum participatione furtorum aut occultaverit officialis vel participaverit etc. ib. n°. 8J. et seqq. quod officialis puniri debeat , ut ipsimet latrones. Farinacc. q. I33. c. 2. n°. 9J. et seqq. vid. Andr. Gayl. lib. 2. c. x. ubi late de receptatoribus latronum, et bannitorum, et de excusationibus receptatorum.

(3) Quid si nulliter fuerit quis bannitus, an is qui eum receptat, et fovet incurrat huiusmodi poenas. vid. Stephan. Gratian. lib. discept. forens. lib. 4. c. DCXXXVIIJ. post Farinacc. q. ciij. n°. 36. usq. ad numer. 46. et n°. 3I3. cum seq.

 

De poenis duplicandis.  R. XJ

 

In palatio Communis, in Platea veteri, in Platea S. Mariae, in Platea crucis burgi, in Ecc.a aliqua Civitatis praedictae, et districtus, et quodlibet dictorum locorum, vel coram Potestate, vel aliquo officiali, in arrenga, vel Concilio, in luctu, vel nuptijs, in predicatione, noctis (1) tempore, et in taberna si quis commiserit, vel fecerit aliquod maleficium dicto, vel facto solvat pro banno duplum poenae contentae in capitulo quod de tali maleficio loqueretur: (2) et intelligatur nox à p.a pulsatione Campanae, quae pulsatur de sero pro custodibus Civitatis mittendis de nocte usq. ad sonum Campanae quae pulsatur de mane pro custodibus diei, et intelligatur platea vetus à finibus signatis infra. Et Platea crucis burgi à crucibus signatis  infra: duplicentur etiam d.ae poenae pro singulis maleficijs, quae committerentur in festo Nativitatis d.ni infra octo dies ante, et infra octo dies post, et etiam quae committerentur infra octo dies infra festum Paschatis resurrectionis, et octo dies post. Et infra quatuor dies ante festum S. Mariae de mense Augusti, et quatuor dies post: et infra quatuor dies ante festum B. Firminae de mense 9bris, et infra quatuor dies post: et in dd.is festivitatibus, et in dd.is qualibet earum. Et etiam duplicentur dd.ae poenae post resignationem librarum factam per Potestatem, et suos officiales, et etiam duplcentur vacante officio Potestariae in d.a Civitate statuentes, et declarantes quod vacante d.o Officio Potestariae duplicatio locum habeat, ut dictum est pro maleficio tunc temporis commisso. Insuper volumus, statuimus quod omnes, et singuli cuiuscumq. conditionis existant offendentes d.o vel facto, vel offendi facientes aliquem ex d.nis Antianis Populi Civitatis Ameriae durante suo officio condemnetur, et puniatur poena quadrupli eius poenae, quae alias ratione d.ae offensae imponenda veniret de offendendo aliquam aliam quamcumq. personam ex form. statuti d.ae Civitatis: si vero d.a offensa fuerit finito officio d.i Antiani infra annum contra dictum talem, qui Antianus fuisset infra ipsum annum quod tunc ipse offendens condemnetur, et puniatur poena dupli eius poenae, quae alias veniret imponenda contra offendentem aliam personam, quae non fuerit in ipso officio infra ipsum annum ex forma alicuius statuti d.ae civitatis. Addentes quod si quis popularis, (3) et de populo .d. Civitatis associaverit aliquem ex nobilibus d.ae Civitatis ad offendendum aliquem alium popularem Civitatis praedictae, vel aliquem ex dd.nis Antianis praedictis, vel etiam offendenti dederit, vel praestiterit ad praedicta auxilium, consilium, et favorem condemnetur, et puniatur poena dupli eius poenae, quae alias pro tali auxilio, consilio, vel etiam associationi praestiterit alteri personae, quam nobili imponenda veniret ex forma alicuius capituli statuti. Declarantes, et statuentes quod simplices dd.ae poenae (corretto) in casibus praedictis. Et quibuscumq. alijs in praesenti volumine descriptis augeantur, et augeri debeant, et possint ratione dd. casuum usq. in infinitum.

 

Note a margine

(S.N.) Praemittas in huiusmodi poenis semper inesse simplum. §. tripli instit. de action.

Vid. mult. per Caball. in suis resolut. crim. cas. 56. n°. I35. et seqq.

(1) Vid. Natt. consil. 459. ubi late de nocte acrius delicta commissa. Polidor. Rip. in suo tractat. de noct. tempor. cap. lxxxvj. ubi plurima de stat. dupl. poen. ratione nocturni temporis.

(S.N.) Vid. Angel. in tract. malefic. in verb. in platea. Clar. et quos ille refert lib. 5. recept. sentent. §. fin. q. 8J. stat. ix.

(2) Alias inter diem, et noctem an detur medium vid. M. Anton. Eugen. lib. j. consil. 63. n°. I7 et seqq.

(+) (Segno non riscontrabile nel testo) Add. qua poena sint afficiendi percutientes alapa vel alio modo potestatem, vel alios officiales. per Caball. in suis resolut. crimin. cas. 83. ubi quod puniri debeat poena mortis sive praetextu officij sive ex privata inimicitia fiat.

(3) Qui dicatur popularis vid. Din. consil. xxvij.

 

De poena Antianorum dantium (1) magnatibus favorem

contra populares.  R. XIJ

 

Si d.ni Antiani Populi darent favorem seu fortiam hominibus de granditia (2) contra populum et eius iuratos, puniantur in centum libras denariorum pro quolibet committente, et priventur officio, nisi forte populus et iurati essent contra statum Ecc.ae et nobiles per statum Ecclesiae, quo casu non teneantur ad poenam dd.ni Antiani.

 

Note a margine

(1) Magnates qui sint, vel dicantur. vid. Din. consil. xxvij. quaestio, et articulus talis: ubi qui dicantur populares, et qui magnates.

(S.N.) Aristides Cognomento Justus ideo semper Remp. administrans à sodalitatibus abhorruit, velut amicorum potentia quae ad iniuriam alijs inferendam adderet animum; quantum ille, ut inquit Plutarch. in eius vita, abhorruit ab omni factione, qui non ob aliud vitabat amicitias, quam ne per illos adigeretur ad aliquid faciendum quod iustum non esset, aut cogeretur abstinere ab eo, quod iudicasset Reip. conducere.

(2) Hinc nota minime debere  eos, qui publica curant esse acceptatores personarum iuxt. not. in cap. in iudicijs de reg. iur. lib. 6. ubi Dyn. et alij et ut inquit Follerius in sua praxi cens. in verb. Nicolaus Episcopus n°. 5. ex ment. Alex. de Ales.: Acceptio personarum est iniustitia, qua persona personae praefertur in conferendo ei, quod ex debito Justiae (sic) alteri debetur, et ad proposit. praesentis stat. fac. allat. per eumdem Foll. ib. Ex Hier. cap. 5. et Isaiae cap. x. ib. veh qui condunt .ll. iniquas, et scribentes iniustitiam scripserunt, ut opprimerent in iudicio pauperes, et vim facerent causae humilium populi mei etc. et ut habetur cap. j. Deut. nulla erit distantia personarum quae omnia intellige de exhibitione iustitiae. ut .l. fin. C. de fruct. et lit. expens. et fin. (cancellato) C. ubi sen. vel Claris. l. j. in fin. secus de exhibitione honoris ut per Graff. lib. 3. cap. vj. de iudicibus. in fin. ub. vid.

 

Quod quilibet popularis, et de populo teneatur iurare

ad populum.  R. XIIJ.

 

Quilibet Popularis (1) et de populo d.ae civitatis infra terminum statuendum mandato d.ni Potestatis teneatur, et debeat iurare ad S. Dei Evangelia, et promittere esse iuxt. posse ad omnia quae spectant, et sint ad bonum, et pacificum statum Communis, et Populi Civitatis Ameriae, et tempore cuiuscumq. rumoris, et suspicionis venire ad d.num Potestatem, et Antianos, et eis, et cuilibet ipsorum assistere, (2) et obedire, et facere ea, quae mandaverint, et eorum mandata exequi pro bono, et pacifico statu Communis, et populi supradicti, et non ire ad domum alicuius nobilis, qui sit, vel esset extra populum contra voluntatem dd.um Antianorum ad poenam centum librar. denarior. pro quolibet, qui contra formam iret ad domum alicuius extra populum, vel associaverit, et qualibet vice auferendo de facto, et ad praedicta scribentes, et recipientes eligantur per Dd. Antianos duo boni homines legales, qui praedicta iuramenta, et promissiones accipiant pro salario per dd. d.nos Antianos ordinandi (sic), et quod filijs (aliunde filij") eorum, qui iurabunt ad populum, et descendentes per lineam masculinam ex ipsis iuramentis gaudeant iuramento praedictorum iuratorum, et qui causam popularis, et de populo non iurabit ad populum; et promittet ut supra vel ibit tempore rumoris ad domum alicuius extra populum, vel sequeretur non habeatur pro populari, sed extra populum salvo si à (aliunde "non") iurando legitimam excusationem habeat.

 

Note a margine

(1)(Non indicato il richiamo nella nota) Add. non solum istos huiusmodi vinculo obstrictos teneri patriam, et statum eius pacificum tueri, verum quemlibet ex Civ. Amer. oriundum inquit nam M.T. in orat. Aur. respons. Parentibus, et Dijs immortalibus, et Patriae nos prius (?) natura conciliat eodem nam tempore suscipimur in lucem, et hoc caelesti spiritu augemur, et certam in sedem Civitatis, ac libertatis ascribimur. et id. lib. j. offic. Cari sunt parentes, cari liberi propinqui familiares, sed omnes omnium Charitates patria maxime complexa est, pro qua quis dubitet mortem oppetere, si ei sit perfuturus: Fidei in patriam praeclarissimum extat exemplum Pomponij viri insignis de quo Manut. Apoph. lib. 6. ad fin. nam hic multis vulneribus in bello acceptis ad Mitridatem adductus cum ab eo quaereretur an si curaretur vellet ei esse amicus, si tu, inquit, Romanis amicus fueris, me quoq. amicum habebis.

(2) Hoc potissimum genus disciplinae Spartanorum Remp. olim florentissimam fuisse perhibentur historici imperare scil. et ferre imperium. quae duae res ut inquit Agasicles refer. Manut. lib. j. Apoph. 48. eamdem Remp. pro caeteris secundis rebus florentem effecerunt: quoniam inquit plus caeteris in hoc se exercerunt, ut pariter et imperare, et parere scirent, quae duae res excludunt seditiones, et tuentur concordiam: ipsorum quoq. Spartanorum summa erat eruditio bene parere magistratibus ref. eod. Manut. lib. 2. Apoph. . inter priscas lacedemon. instit. Apoph. 4.

 

 

De poena facientium Cavalcatam vel bellum moventis.

R. XIIIJ

 

Nullus de Civitate Ameriae, vel Comitatu movendo se de d.a Civitate, vel eius districtu vel redeundo etiam ad d.am Civitatem, vel eius districtum infra quatuor dies à die factae cavalcatae, vel guerrae audeat, vel praesumat facere aliquam Cavalcatam, vel aliquam guerram contra aliquam universitatem, vel specialem personam sine licentia expressa d.ni Rectoris, et dd. Antianorum Populi d. Civitatis ad poen. 50 libr. denar. et nihilominus contrafacientes teneantur cum effectu satisfacere Communi Ameriae (1), et etiam specialibus personis d.ae Civitatis, et districtus quicquid ipsum Commune, seu speciales personae damnificatae fuerint occasione huiusmodi Cavalcatae, vel guerrae.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Constit. Aegid. lib. 4. c. 40. 4I. et 42.

(S.N.) Vid. Bull. Xisti .v. inc. dum pro communi An. 3. pont. I587. et add. quod huiusmodi congregationes, et cavalcatae dicuntur illicitae ex illicita causa. vid. omnino Crav. consil. 4. per tot. et quod stat. puniens congregat. x armatorum locum habeat in congregatione sex. vid. Becc. consil. 7J. lib.o p°. et de intellectu ipsius Bullae Sixt. v. vid. Far. consil. 63. ubi habes collect. consil. aliorum iurisconsult. vid. lib. j. et in decis. per ipsum coll. post 2. volumen respons. crimin. decis. 65.

(1) Vid. de hac mat. Navarr. in suo manual. Confessar. cap. xvij. n°. I30. Graff. in suis decis. Aur. lib. 2. cap. I26. n°. 24. et seq. post Covarr. in reg. peccatum et lib. j. var. resolut. cap. 3. n°. I2.

(S.N.) Concord. infra hoc eod. lib. rubr. 97. et de fac. d. cavalc. contra Commune vid. infra eod. lib. rubr. xxv.

Add. in capita, et consiliarios (?) tumultus, et armatae praesertim animadvertendum: nam ut praeclare inquit Polibius lib. xj. talis est quaelibet plebs, ac turba, ut facile fallatur, et ad quidvis inducatur, unde illi frequenter idem quod mari accidit: quemadmodum nam mare natura sua innoxium est recte utentibus et firmum: si vero violenti flatus in illud irruerint tale redditur utentibus quales sunt venti à quibus circum quaqua impellitur, ita et multitudo talis redditur utentibus, qualis habet duces, et consiliarios.  

 

Quod quilibet iuratus de populo compareat quando requisitus

fuerit ad omnia quae voluerint  d.ni Antiani.  R. XV.

 

Quilibet iuratus de populo ad sonum campanae, et voce (sic) praeconis de mandato dd.um Antianorum Populi cum armis, et sine armis venire teneatur ad plateam Communis, et quocumq. loco voluerint ipsi d.ni Antiani quando (omesso "esset") quilibet aliquis rumor in Civitate praedicta, vel iuxta, et qui contrafecerit, et non venerit solvat pro banno Communi Ameriae cent. sold. salvis Capitulis maiorem poenam imponentibus.

 

Nota a margine

(S.N.) Romae ut habetur in .l. 3. ff. de offic. praefect. vig. aderant septem cohortes opportunis locis constitutae, ut binas regiones unaquaeq. cohors tueretur praepositis eis tribunis, et super omnes spectabili viri praeposito, qui praefectus vigilum dicebatur, qui rumoribus incendijs, et huiusmodi occurrebant: ad instar istorum militum Ameriae quod ipsius Civitatis Custodia, et ad compescendum improborum audaciam iurati de Populo creati sunt, et super omnes praepositi DD. Antiani.

 

De poena d.norum Antianorum recipientium simoniam.  

R. XVJ.

 

Nullus ex d.nis Antianis Populi possit, nec debeat per se, vel per alium aliquo colore recipere aliquam simoniam ab aliqua speciali persona, vel Comitatensi directe, vel per obliquum ad poenam 50 librar. (1) et privation. officij Communis, et populi Civitatis praedictae: et si ex ipsa simoniaca receptione resultare (sic) aliquod periculum unde iurisditio Communis praedicti in aliquo lederetur, vel perderetur, quod absit, contrafaciens, vel recipiens ipsam simoniam solvat nomine poenae 50 libr.denar. et perpetuo ab omini officio Communis et Populi sit privatus: et quod recepit simoniae restituat in duplum Communi; et ad probationem praedictorum sufficiat probatio unius testis cum sacramento dantis.

 

Note a margine

(1) Concord. Bull. fel. record. Graegor. xiij super dat. et rec. pro iustit. fac. ubi vid. Boccac.(?) n°. 43. et quod ementes iustitiam dicanur committere simoniam vid. ib. Boccat. n°. 29. et quod sententiae ob simoniam latae sint ipso iure nullae. Bocc. ib. n°. 30.

(S.N.) Istud crimen quod sit crimen Barattariae quod aequiparatur simoniae. vid. Farinac. in su. tract. crimin. q. iij. ubi late de barattaria quando scil. iudex corruptus pecunia iudicat. quem vid. praesert. n°. 6. et seq. vid. etiam modern. Venet. in suo tract. de furt. §. rei alien. n°. 83. et seqq. Menoch. de arb. iud. qq. cas. 342. Graff. in suis decis. part. j. lib. 2. cas. I23. Carol. de Grass. de except. exc. 24 n°. I30. et seqq.  

 

Quod nullus vendat alicui forensi iura patronatus.  R. XVIJ.

 

Nullus de Civitate Ameriae vel eius districtus (sic) debeat dare, vendere, vel concedere, alicui forensi, vel non habitanti in d.a Civitate iura patronatus (1) alicuius  Ecc.ae nec aliquas res Communis Ameriae, vel specialium personarum ad poen. centum librar. denar. Et nihilominus praed.a venditio concessio, vel donatio non valeat, et qui contrafecerit teneatur praedicta reducere ad pristinum statum suis expensis, et hoc banniatur, et de praedictis teneatur Potestas Civitatis Ameriae inquirere, et inquisitionem facere, et procedere ex suo officio, ad denunciam cuiuscumq. Et teneatur accusator, vel denunciator in credentia.

 

Note a margine

(S.N.) Quomodo intelligantur statuta, quae prohibent res alienari in forenses. vid. M. Anton. Eugen. lib. j. consil. ix. et consil. xiiij et de stat. prohibente bona vendi, vel alienari in forensem nunquid comprehendatur successio ab intestato, et an testamentaria. vid. Mandellam consil. 2I8. etc.

(S.N.) Vid. infra lib. 6. rubr. xvij. de non alienando aliqua bona in forens. et Bullam Clem. viij inc. decet Romanum Pontificem edit. I60J prid. Non. Julij.

(1) Statuta quoad iuspatronatus sunt cassa, et irrita. Auth. cassa, et irrita .C. de sacror. Ec. verum est quod absq. consensu Episcopi donari, aut concedi iura patronatus non possunt. de quo Roch. de Curt. in tract. de iur. patron. in verb. honorificum .C. quod autem .§. de caetero .c. nullus laicus. de iur. patron. Card. Mantic. decis. 86. decis. 576. et n°.302. et decis. 707. part. j. in recentior.

 

De poena petentis debitum solutum.  R. XVIIJ

 

Quia bis idem peti aequitas non patitur statuimus, et ordinamus quod si quis per se, vel alium molestaret aliquem occasione alicuius debiti, et obligationis, de quibus, vel de qua re appareret publicum instrumentum refutationis, vel pacti de non petendo, vel alicuius liberationis, si debitum solutum petierit quod solvat pro banno Communi Ameriae tamquam (aliunde "tantam") quantitatem, quanta fuerit quantitas, vel res per eum petita; Et molestare, et petere intelligatur litem contest. contra ipsum, quem dixerit obligatum, vel debitorem, si d.us obligatus, vel debitor de refutatione, seu pacto, seu solutione, vel liberatione, instrumentum d.o molestanti vel petenti cum die, et consule, seu protocollum ediderit legendo, et inspiciendo per alias probationes legitimas, et non aliter, et si facta d.a editione d.o tempore, vel ante ipsum obligatum, vel debitorem, vel alium eius nomine d.us molestator, vel petens in d.a molestia seu petitione perseveraverit quod ex tunc ipse molestator, vel petens d.am poenam incurrat, et non aliter, vel alio modo statuto aliquo non obstante.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. omnino Caball. in suis resol. cimin. cent. 2. cas. I69. Farinacc. fragm. crim. part. j. in verb. creditor si debitum iam solutum. n°. 725. et seqq.

Intelligas huiusmodi statutum si probatum fuerit dolose fuisse petitum debitum iam solutum. vid. Beronum consil. I88. n°. 7. lib. 3. et ib. consil. I87. per tot.

Add. quid si stat. dicat quod petens plus debito puniri debeat etc. nunquid locum habeat in petente indebitum. vid. Caball. cent. 3. cas. I60. vid. Surd. decis. 65. per tot. ubi concludit negative, ea ratione quoniam comparativum supponit positivum , et comparativum non verificatur nisi relinquat illud, et in statutis comparativum servat naturam suam.

(S.N.) Vid. Aegid. Constit. lib. 4. rubr. 43. et bann. tot. stat. Ecc. (segno indecifrato) in novis Aeg. lib. 4. rubr. 74. ubi de petente plus debito: et de petente debitum iam solutum. rubr. 75. eod. lib. 4. an stat. huiusmodi habeat locum in petente plus debito crederem (?) quod non de rigore liceat: cum sit valde diversum petere debitum solutum, et petere plus debito: nam stat. unum disponens, et aliud praesupponens, non procedit nisi praesuppositum possit concurrere. Surd. decis. 65. n°. 9. et quod possit à Reo purgari huiusmodi crimen quandocumq. antequam condemnetur vel convincatur. vid. l. p.a C. plus pet. et ib. Bart. in fin. Aym. consil. 325 n°. 2. Rol. consil. 7J. lib. p°. Soc. reg. 64. lim. 3.

(S.N.) Add. aliud nunquid scil. debitor qui debitum solvit possit debitum negare med.o iuram.o absq. reatu periurij, et poena si solutionem probare nequeat. de quo latiss. Farinacc. part. j. fragmentor. Crimin. in verbo debitor, qui debitum solvit. n°. j. et seqq. ubi etiam habes quod debitor iste conventus potest negare se recepisse pecuniam, et quatenus recepit solvisse, ac Creditor non potest pro parte acceptare, et pro parte non. vid. ib. n°. 4.      

 

De poena non probantium accusam.  R. XIX.

 

Statuimus, et ordinamus quod quicumq. accusaverit aliquam personam de aliquo maleficio, vel delicto, ex quo principaliter, vel accessorie, resultaret poena accusato, si maleficium probaretur, poena personalis, et ipasm accusam non probaverit saltem semiplene (1) quod condemnetur d.us accusans: Et non (2) probans in fine absolutionis fiendae d.o accusato in centum lib. denar. cuius poenae medietas sit Communis Ameriae, et alia accusati. (3) Si vero ex d.o maleficio resultaret poena pecuniaria tantum ex forma aliquorum statutorum quod d.us accusans, et non probans condemnetur, et condemnari debeat in quarta parte poenae, quam solvere debuisset d.us accusatus si victus esset, cuius poenae medietas sit Communis praedicti alia vero sit ipsius accusati dummodo praedicta locum non habeant in Syndicis Comitatus, et contratarum: volumus etiam, et firmamus quod dictae poenae intelligantur, et solvantur sine aliqua diminutione aliquo non obstante.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. aliqua per Felyn. in cap. p°. et seq. extra de calumniatoribus et adverte quod Hic agitur de praesumpta Calumnia ut per Clar. lib. 5. recept. sent. §. fin. q. 62. num. 6. infra hoc eod. lib. Rubr. 39. de expressa.

Habes etiam aliqua per Boss. in tit. de accusator. n°. 28. et seq. add. Multa per Menoch. de arb. iud. qq. lib. 2. 32J. cent. 4. ubi late quando à calumnia excusetur accusator. et cas. 322. ubi de poenis calumniatoris. vid. M. Anton. Macerat. lib. 3. var. resolut. cap. vj.

(S.N.) Et de poenis falsorum accusatorum, et calumniatorum. vid. Caball. resol. crim. cent. 2. cas. I66. et cas. 205. ubi quid in praxi servetur.

(1) Intelligas servatis servandis nempe prius ipsi accusatori praefixo termino ad probandum, seu allegandum quare non debeat de calumnia condemnari. Clar. d. q. 62. vers.o sed quaero nunquid calumniator: et nunquid soluta poena de qua hoc (?) possit agi ulterius contra calumniatorem. vid. Felyn. in cap. 2. n°. 8. de calumniator.

(2) An et quando eo ipso quod accusator non probat dicatur calumniator. vid. Bernard. Diaz. in suis reg. 67. Felyn. ad quem te ipse remittit. in cap. 2. de calumn. vid. Caball. cent. 3. cas. 205. ubi ad quid teneatur etc.

(3) Quid vero si accusator qui non probavit fuerit praetermissus in sententia, ita ut reus fuerit absolutus nulla facta mentione de calumnia nunquid videatur absolutus. vid. Felyn. in cap. j. n°. 7. de calumniator.

 

De poena surgentium in Concilio.  R. XX

 

Nullus surgat in Concilio ad rumorem, et in arrenga, vel adunantia, et qui contrafecerit solvat pro banno Communi Ameriae xxv. lib. denar.

 

Note a margine

(S.N.) Livius lib. j. secundi belli pun. refert in Galliam novam, terribilemq. speciem apparuisse qui armati (ita mas gentis erat) in Concilium venerunt.

(S.N.) Add. quod si quis vulneraverit aliquem in concilio ex quo secutus est rumor nunquid praesenti stat. comprehendatur? dicas quod non, quia attenditur id quod principaliter fit, non quod secundario. vid. Mars. consil. 67. n°. 2J.  

 

De poena patrocinantium pro exbandito aliquo.  R. XXJ.

 

Nullus sit, vel esse possit aliquorum exbanditorum, vel alicuius ipsorum procurator, seu advocatus in Civilibus, sive criminalibus causis, et qui contrafecerit solvat pro banno Communi Ameriae 25 librar. Et nihilominus per Curiam non audiatur salvo quod quando aliquis exbanditus esset praesens quilibet pro eo praesente advocatus, et procurator esse possit sine poena: Et salvo capitulo supra posito de modo procedenti (sic) contra exbanditos.

 

Nota a margine

(S.N.) Intelligas huiusmodi statutum, et restringas ad causas bannitorum illicitas, secus si licitas. vid. Crav. cons. 3. n°. 2J. item intelligas huiusmodi statutum non esse factum ad excludendum officium pietatis, sed ne resp. ledatur si contumac. patrocinio foveantur. vid. Crav. d. consil. 3. n°. 4. caeterum num pro rebellibus aut eorum filijs quis possit patrocinari, aut supplicare. vid. Gigant. de crim. laes. maiest. lib. 3. q. viij. post. DD. in .l. quisquis .§. iubemus. C. ad .l. iul. maiest.  

 

De exceptuatis à penis.  R. XXIJ.

 

A poenis maleficiorum excipimus infrascriptas personas cum moderatione infrascripta, ita quod non teneatur ad poenam, et ab illa intelligantur esse absoluti authoritate praesentis statuti videlicet personas in eadem domo habitantes et ad invicem maleficia committentes, et in simul vexantes in casu ubi ex ipso maleficio sanguis non exiret, vel si exiret sanguis d.us sanguis procederet ex percussione facta manu vacua, vel corrigia, et ipse sanguis exiret per os, vel per nares, et si d.a maleficia, vel aliquid aliud committeretur per filios, vel nepotes contra patres, vel avos, matrem, vel aviam d.a maleficia puniantur secundum iura, et statuta d.ae Civitatis, et ultra ad voluntatem patris, (1) vel avi, qui talem iniuriam recepissent: et si e converso dd.i filij, vel nepotes incarceraverunt quocumq. modo per viam correctionis, vel castigationis, quae semper praesumatur per ipsos patres, (2) vel avos, vel etiam matrem, vel aviam paternam, et maternam, quod dicta talia sic commissa sint, et intelligantur esse impunita, et sine poena. (3) Si aliquod maleficium committeretur inter virum, et uxorem citra mortem cicatricem, amputationem membri, et enormem lesionem cum sanguinis effusione, et ferro: volumus, et firmamus quod dictum maleficium esse debeat impunitum tantum castigationis causa factum esse intelligatur, et praesumatur: et non animo iniuriandi, nisi ipse maritus mortem intulerit d.ae suae uxoris, et occiderit ex legitima causa, (4) puta (5) quia ipsam invenerit, et repererit adulterantem, et adulterium committentem cum alio, quibus casubus vel altero ipsorum ratione casu mortis ipse Maritus inquietari, vel molestari non possit, sed (omesso "si") offensiones aliquae fierent, vel committerentur inter fratres carnales, (6) Patruos, et avunculos, et in eorum Nepotes, vel per ipsos nepotes in avunculos, vel patruos supradictos habitantes in eadem domo, vel non, ipsae offensiones sint impunitae, nisi intervenerit enormis laesio inter eos cum aliquo genere armorum de ferro cum sanguinis effusione, quo casu pro ipsa enormi lesione sic illata puniatur, et condemnetur in integra poena resultanti ex tali laesione, et enormi offensione, commissa vero, seu committenda in futurum Jnter socerum, et nurum, vel socerum d.o vel facto puniri non possit, vel debeat ullo modo nisi sequeretur mors alicuius, quo casu de ipsa morte, vel mutilatione membrorum si intervenerit procedi possit, et valeat per accusam tantum de praedictis, et non alio modo: et si aliquis minor quatuordecim annorum sine ferro aut genere armorum sine ferro aliquem percusserit rixando, vel ludendo cum alio minore xiiij an. in quocumq. loco cum sanguine, vel sine, quod tunc ad poenam (omesso "non") teneatur: sed si cum aliquo ferro, vel genere armorum de ferro percusserit quod tunc etiam puniatur in media poena, nisi ex ipsa offensione mors sequeretur, quo casu locum habeat statutum loquens de hac materia.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. de mitigat. poenar. on Constit. Aegid. lib. 4. c. xxvij. de augumentatione earumdem poenarum ib. d. lib. 4. c. xxviij.

(S.N.) De exceptuatis à poenis rat. min. aetat. vid. infra rubr. 66. Caeterum de hac mater. vid. semper Tiraq. de poen. temper. et moderand. limita hodie in causis homicidij, t in quibus venit imponenda poena sanguinis. const. xj. Julij. 2. et Pij v. const. j. licet alias cum ib. concor.

(1) Vid. l. si Filius C. de patr. Potest. Ascan. Clem. eod. tract. effect. j. n°. I9.

(2) Idem dicas de senibus qui iuvenes, vel pueros aliorum moderate correxerint: p.a nam aetas quoniam nondum sentit quid turpe, quid honestum verberibus eget: unde Spartani ut omnium seniorum eadem esset in pueros authoritas, quae patribus statuerunt. refert Manut. lib. 2. Apoph. inter inst. lacon. Apoph. I0. et IJ. vid. de hoc late Ascan. Clem. de patr. pot. n°. I0. et seqq. eff. tot. tit. C. de emend. propinq. Menoch. de arbitr. iud. qq. cas. 364. cent. 4. Ill.mum Cardin. Tuschum tom. j. pract. conclus. iur. conclus. cxj. inc. castigatio levis.

(3) Vid. Abb. in cap. quemadmodum .§. fin. de iur. iurand. Jason. in l. ..les (?) .§. pen. n°. 7. ff. de re iud. Alex. consil. II5. n°. 2. et seq. lib. 4. Alciat. de praesumpt. reg. 3. praesumpt. 3. vid. Monald. consil. 44. lib. p°.

(4) Tunc vero an lucretur quartam dotis vir. vid. Jas. in .l. si ab hostibus .§. si vir uxorem. num. ij. ff. sol. matr.

(5) Marito quod licitum sit impune interficere adult. ux. et adult. deprehens. in adulter. vid. late per Bombin. (?) consil. 86. ubi an idem liceat patri, an fratri, an servo iussu domini. et mult. vid. per Baiard. in addit. ad Clar. in .d. §. homicidium vers. sed nunquid n°. I75. et seqq. et per Vin. opin. 33. inc. adulteri. Covar. quem semper vid. de spons. cap. vij. §. vij. part. ij. ubi etiam quid in foro consc.

(4-5 : nota distinta dai due precedenti contrassegni abbinati) Maritus ux. off. vid. Clar. lib. 3. rec. sent. §. Homicidium vers. sed quid dicendum. num. 40. Tiraq. de .ll. connub. in q. l. glos. j. part. ix. num. num. (ripetuto) 4. Bombin. consil. 86.

(6) Vid. tot. tit. C. de em. propinquor. Men. lib. 2. cent. 4. cas. 364. de arb. iud. qq. Card. Tusc. tom. j. pract.  concl. iur. conclus. iij. castigatio levis.

(S.N.) Add. nunquid in illis casibus in quibus iudex vel de iure communi, vel stat. tenetur minuere ob aliquam rationem poenam delinquentibus, id non faciat, teneatur in syndicatu, vel detur appellatio. D. Stephan. Grat. lib. j. discept. for. cap. I46. n°. 22. et seqq. dicit quod non quando moderat. et minorat. à .l. vel stat. remittitur arbitrio ipsius iudicis, secus vero quando ex stat. omnino d.a minoratio conceditur.  

 

De poena ementium ius, et actionem ab aliquo forensi.  R. XXIII.

 

Nullus de Civitate Ameriae, vel eius districtu emat, vel emere debeat ab aliquo extra distr. Ameriae, et qui non solvat dativam in d.a Civitate aliquod ius, et actionem, et quam haberet contra aliquem civem, vel Comitatensem Civitatis praedictae, vel habere possit, et quod nullus de Civitate praedicta, vel eius districtu (1) vendat alicui forensi, qui non solverit dativam, et faciat servitia Communis praedicti, neque alicui nobili forensi aliquod ius, et actionem quod et quam haberet, seu habere possit contra praedictum Commune, et speciales personas de d.a Civitate, et districtu occasione pecuniae, et quacumq. alia causa, nec etiam aliqua bona stabilia. Et qui contrafecerit solvat pro banno, et nomine poenae illius totum quod praedicta res (aliunde "pro dicta re") vendita receperit, et contractus huiusmodi sit nullus, et talis emptor in Civitate Ameriae per Potestatem, vel eius officiales nullatenus audiatur ad poenam centum libr. den. de suo salario; et quod nullus forensis cuiuscumq. conditionis existat possit habere aliquo officium, vel aliquam dignitatem in d.a civitate, nisi ipsi forenses, aut parentes moram traxerint in d.a Civitate, et districtu per 50 (2) ann. et potestas teneatur facere excusationem (aliunde "executionem") ad poenam 25 floren. auri, et hoc, et hoc (ripetuto) capitulum sit adeo precisum quod tolli, vel cassari non possit aliquo concilio, vel arrenga.

 

Note a margine

(S.N.) Add. huiusmodi Stat. non obstante Confirm. de qua in princ. vol. huius non debere attendi vid. Stephan. Grat. lib. 2. cap. 245. discept. forens.

(1) Add. nunquid possint d.i forenses succedere in d.is bonis ab intestato, vel censeantur in tali casu prohibiti. per Caser. consil. 60. n°. p°. lib. 2.

(S.N.) Bona probihens (sic) alienari in forensem statutum (corretto) quomodo intelligendum. vid. Cephal. consil. I6I add. Cler. §. fin. lib. 5. recept. sentent. q. 82. stat. 5. ubi vid.

Et an comprehendat Clericos. Cephal. cons. 56.

Et an possit alienari in forenses causa dotis Eugen. consil. I4.

(S.N.) Census nunquid imponi, et vendi ad favorem forensis super istis bonis. vid. Laderch. (?) Imol. consil. I04. n°. 7. Peregrin. consil. 20. n°. I5. lib. 3. Duard. super Bull. Pij v. de cens. de (?) divisione census. q. 56 (?) n°. 5J.

(2)An quod spat. tanti temporis forensis habitans in loco praesumatur contraxisse domicilium, et incolatus dicas quod sic etiam quod per decennium. l. 2. ubi Jo: de Plat. et Luc. de Penn. C. de Incol. lib. x. Rot. in una Rom. Societ. p.a Junij I599. coram Comitulo. praesertim si habitaverit cum familia, bona acquisiverit, vel uxorem duxerit. Alciat. in .l. pupillus. n°. 42. cum alijs per Rot. Rom. in una Rom.a haereditatis seu census Mercurij 8 Junij I588 coram Platta. nunquid incola in favorabilibus à statuto comprehendatur itaut habeatur pro cive. vid. Surd. consil. 59. n°. vij.  

 

Quod nullus intromittat se in causis habitis occasione

alicuius Ecc.ae.  R. XXIIIJ

 

Nullus in causis habitis, vel quae haberentur, vel nasci possent, occasione alicuius Ecc.ae seu Ecc.um electionibus, beneficijs, et praebendis aliquem Clericum, vel consanguineum debeat sociare facere, vel contendere, vel in favorem ire alicuius Clerici, vel Consanguinei laici, vel Clerici ad Ecc.am vel possessionem alicuius (1) Ecc.ae ex qua lis esset, vel dependeret quocumq. modo, vel coram aliqua Curia de causa cognoscere, vel se modo aliquo verbis, vel factis in talibus contentionibus se immiscere, sed ipsi Clerici, qui commodum eorum contendunt, damnum sentiant, vel iacturam quantum iustitia Communis fortius ministrabit, et quicumq. consanguineus laicus contrafecerit in praedictis, vel aliquo praedictorum solvat pro dictis 50 libr. den. pro factis solvat quadruplum (2) poenae contentae in statuto de tali maleficio loquente, salvo quod Advocati, et Procuratores, et Notarij tali (aliunde "pari") numero per partem in ipsius Communis, et in foro (3) Ecc.o tantum patrocinarj scribere, procurare possint sine poena.

 

Note a margine

(S.N.) Facit pro concord. can. nullus. 63. dist. ubi habetur quod laici nullo modo se immiscere debent in electionibs clericorum, ne contentio, et confusio oriatur. fac. etiam can. si quis pecunia lxxix. dist. qua vero poena puniatur recurrens ad Curiam seculare pro impedienda executione Jurisditionis Ecc.ae. vid. Farinacc. consil. 68 (?) per tot.

(1) Et nunquid n istis causis laicus possit se intromittere arbitrator, vel arbiter electus. vid. Stephan. Grat. lib. 2. discept. forens. cap. 3I9. n°. j. et seq. et quid si agatur de adipiscenda, retinenda, aut restit. poss. super decimis, nunquid iudex laicus possit se intromittere. vid. eumd. Stephan. Grat. d. lib. 2. discep. cap. 238. per tot. ubi late quando iudex laicus possit se intromittere in istis causis in possessorijs. et quid in possessor. retin. in beneficialibus vid. Roland. consil. 23. lib. 2. Osascum decis. II6.

(S.N.) Nunquid Stat. habeat locum in bonis Emphiteuticis Eccles. concludas quod sic, quoniam debet cognoscere iudex Ecc.us cap. vend. et ib. glos. de for. compet. etiam si agatur inter laicos de domin. utili Cardinal. consil. 4J. n°. 2. Alvar. Valasc. de iur. Emphit. q. 3. n°. I4. etiam durante Emphiteusi. Rot. Rom. in una Rom.a domus de Scappuccijs 29 Januarij I6IJ coram Coccino. et quod neq. possint seculares iudices se intromittere in beneficialibus quoad possessorium recuperandae, adipiscendae vel retinendae. vid. Monet. de dec. cap. viij. n°. I6. Menoch. de recup. poss. rem. I5. n°. 220. Covar. pract. qq. cap. 33. M. Anton. Macerat. lib. j. var. resolut. cap. xcj.

(2) De iure vero Canon. super ..nissis (?) impedientes coram delegatis , vel ordinarijs Ecc. litigari sunt ipso iure excommunicati , nec absolutionem impetrare possunt nisi praevia satisfactione. vid. text. in cap. quoniam entra de im. Ecc. lib. 6. vid. Bull. Caen. S. D. N.ri Clericus vero trahens clericum coram alio quam Judice Ecc.o amittit causam. Rol. consil. 23. n°. I4. lib. 2.

(3) Quid vero si ex consuetudine immemorabili, vel privilegio iudices laici in causis possessorijs spiritualibus soliti sint se intromittere vid. Put. decis. 365. lib. p°. et in quibus causis Judex secularis sit iudex competens super rebus Ecc. vid. Stephan. Anfrer. (?) in tract. de potest. secul. super ecc. person. alias quod Clerici nullo modo possint consentire in iudicem laicum consentiente etiam episcopo. vid. Surd. consil. I93. n°. 5. et consil. I22. n°. j. ac consil. 280. n°. 9. et an Bizochae, et fratres 3.ij ordinis possint conveniri coram Judice laico. vid. Eugen. consil. 26. fere per tot.

 

De poena facientium cavalcatam contra commune.  R. XXV.

 

Si quis autem fecerit cavalcatam, vel congregationem contra Commune Ameriae vel eius districtu ad offendendum, vel damnum faciendum condemnetur in habere, et persona Communi Ameriae. Jtaquod (sic) omnia, et singula sua bona sint Communis praed.i et omnino sententialiter communi condemnetur (sic), applicentur, et publicentur detracta (1) emendatione damni passi penitus facienda. Et si aliquo tempore in fortia Communis devenerit pastinetur, (2) itaquod moriatur, et hoc capitulum tolli non possit: hoc tantum addito, quod unicuiq. sit licitum tales cavalcatas (aliunde "cavalcantes") capere, offendere, et occidere sine poena.

 

Note a margine

(S.N.) Quod nec etiam contra aliam univers. cavalc. f. poss. super hoc eod. lib. rubr. I4. et infra ribr. 95. contra fac. iuram. vid. Aegid. Const. lib. 4. c. 40.  4J. et 42.

(S.N.) Hoc est crim. sedition. de quo in tit. C. de sedit.  vid. Aegid. const. de poena facientium ligam confederationem, et conventiculam lib. 4. rub. 22. et bann. tot. Stat. Ecc. §. 46. et seq.

(1) Add. quid si stat. damnaret simpliciter facientem talia ad mortem, nulla facta mentione de confisc. bonorum, nunquid inquam nihilominus censerentur confiscata vid. Angel. in suo tract. Malefic. in verb. et eius bona publicamus n°. 3. late Caball. in suis resol. crimin. cent. 3. cas. 237.

(2) De isto genere supplicij habes in adnot. magnis ad praes. statut. qualiter vero sit procedendum ad executionem capto bannito, et condemnato hodie habes tract. Cartar. de execut. contum. capto bannito.

 

De poena facientium bellum, et intrantium aliunde quam

per portas.  R. XXVJ

 

Bellum in Civitate Ameriae si quis fecerit currendo per ipsam Civitatem equester, vel pedester, vel facere attentaverit, ad aliquem actum veniendo poena capitis puniatur ita quod moriatur. Si quis muros d.ae civitatis perforaverit ita quod aditus per ipsum foramen per homines fieri posset puniatur poena 200 librar. absq. aliqua diminutione: si vero homines, vel gentes miserit, seu mitti fecerit, vel consenserit aliquid in d.a Civitate propter (omesso "quod") status pacificus Civitatis perturbetur, vel perturbari posset capite puniatur.

 

Note a margine

(S.N.) Armatas seu conventiculas facientes tenentur .l. iulia de vi pub. et incurrit (sic) etiam poenas contentas in Bulla Sixti v. de Cavalcatis si vero ad committendum homicidium tantum, vel aliud delictum non de coad.  sed delicto, ac (sic) cuius finem sunt coadunati damnatur. vid. Rot. seu not. in decis. recoll. per D. Farinac. part. 2. vol. respons. crimin. decis. seu not. 6J. vid. Farinacc. lib. 3. consil. 229.

(S.N.) De poena violantium portas Civitatis, et muros eiusdem perfodientium praesertim noctis tempore vid. semper Polydor. Rip. de nocturn. tempor. cap. xix. ubi habes hanc mater lucul. examinatam.

(S.N.) Bullam Sixti v. prohibentem fieri convocationes, armatam, et cavalcatas indistincte esse intelligendam . vid. Farin. lib. 3. consil. 229. et de poena facientum guerram, et cavalcatas Aegid. const. lib. 4. c. 40. 4I. et 42. vid. l. un. C. armorum usus lib. xj. ubi Regens. Constant. late.

(S.N.) Declar. per rubr. 8. super hoc eod. lib. de perfor. mur. et c. vid. Petr. Caball. in suis resolut. crim. centur. j. cas. I00. et de poen. intrant. viol. per port. infra lib. 4. rubr. 26. lib. 4. rubr. 77.

 

De poena falsificantium ceram.  R. XXVIJ

 

Mercatores, seu (1) mercantes, qui ceram laborant, et vendunt teneantur, et debeant ipsam ceram pure laborare, et vendere sine aliqua (2) malitia quibuscumq. volentibus et quod in ipsa cera, vel  intorcijs, vel candelis, quas vendent falsitatem committere praesupserint (3) termentina, vel aliarum rerum fraudolenter machinatione, seu immissione, seu immitterent  in dd.is intorcijs, candelis, seu cereis, vel faculis, stuppam, seu canepam malitiose seu studiose puniatur pro qualibet vice, et quolibet praedictorum in x. lib. denar. Et potestas possit per inquisitionem procedere.

 

Note a margine

(S.N.) Episcopos posse contra corrumpentes et falsantes ceram, aut illam iniusto praetio vendentes et si laici fuerint experiri, eosq. punire posse. vid. in C. j. ubi Abb. et scribentes extra de emption. et vendit.

(1) An peccent mort. vendentes res defectuosas in substantia qualitate, aut quantitate pro praetio, quo valent sine his defectibus, et an teneatur venditor propalare defectos occultos rei venditae, dum vendit minoris et pro praetio iusto occasione illius defectus. vid. S. Thom. r. 2. q. lxxxviij. (?) 77. art. J. et 2. Sot. lib. 6. de iust. et iur. q. 9. art. 2. Rodriq. in summa p. 2. c. lxxxiij. ubi de his multa.

(2) Vid. Rip. suo tract. de pest. sub rubr. de remed. praeserv. ad conserv. pest. num. I47. et seqq. Petr. Caball. in suis resol. crimin. cent. j. cas. 80. Jo: Battae cons. 73 per tot.

(3) Quod si adsit Consul electus in his mercatoribus, et aliquis eorum super eisdem inquisitus, aut in ius vocatus ab ordinario loci extiterit, utrum poterit declinare ipsius ordinarij forum, et instare, ut remittatur ad Consulem? R.(respondeo) quod inspiciantur privilegia artis, ex quibus si constiterit Consulem privative habere in praemissis iurisditionem ad ipsum remitti opertebit, secus si cumulative. Bartol. in .l. j. §. si quis hoc interdicto .ff. de itiner. actuq. privat. Franc. de Ant. consil. I02. Spectabile domine Philipp. Dec. consil. 3. ubi multa, in dubio vero cumulative non privative concessa iurisditio censuit Ludov. Roman. consil. 393. Felyn. in c. caeterum .... (puntini) Capic. decis. 9. Gium. (?) decis. xxx. Farin. consil. 5J. n°. 3. Menoch. de arbitrat. q. xl. lib. j.

 

De poena facientium cinerem.  R. XXVIIJ

 

Nullus in Civitate Ameriae, vel eius districtu possit, vel debeat facere, (1) vel fieri facere cinerem in silvis Communis, in bonis alterius ad poen. x. libr. sine aliqua diminutione.

 

Note a margine

(S.N.) Incendium ad effectum lucrandi cineres commissum in sylvis communis aut alicuius privati. alias damnum quomodo resarciri debeat vid. in .l. j. C. ad l. Aquil.

(S.N.) De poena incidentium arbores, et sylvas vid. in Const. Aeg. lib. 4. c. xxiiij.

(1) Add. quod Custodes sylvarum nisi denunciaverint teneri de suo .l. in .l. ff. locat. et Bald. consil. 22. lib. 3. Rot. decis. 24J. n°. 2. p. j. divers. late Gratian. lib. discept. forens. c. 354. n°. 26. et seqq. ubi quando custos, vel conductor non denuncians similia damna quando ad ea resarciendum teneatur.

 

Quod nullus faciat impedimentum calceolarijs in lavatorio

pisciarelli.  R. XXIX.

 

Nullus faciat (1) impedimentum aliquod calceolarijs in lavatorio pisciarelli, nec aliquam turpitudinem, nec mittat canepam, vel linum ad permacerandum: et qui contra fecerit solvat pro banno Communi Ameriae 40 sold. Et quilibet possit de praedictis accusare, et habeat tertiam partem banni.

 

Note a margine

(1) Calceolariorum ars antiqua de qua Polidorus post Plin. et dem. Garzon. in suo foro. sub proprio tit. ubi late circa quod versetur; Romae Cam.o subsunt, et ab eo ad Cam. datur recursus circa pertinentibus ad eorum artem, et (cancellato) habent etiam consulatum.

(S.N.) Quid vero si aquae non fuerint publicae, sed privatarum personarum nunquid d.i Calceolarij possent prohiberi usu illarum si ex eo non inferatur ipsis privatis damnum aliquod stante praesertim patientia dominorum aquae per decem annos quod non vid. semper in punctis (per "puteis"?) Consil. M. Anton. Eugen. lib. j. consil 4J. n°. 5J, er seqq. omnino vid praesertim. n°. 52 ubi quod mercatores ad lavandum pannum, quando talis usus non nocet domino aquarum et usum unius non praestat aliquod impedimentum alteri aequitas est, quod neuter ab altero uti impediri possit. .l. 2. §. I5. verso vers.o quamquam ff. de aq. pluv. arc. Dec. cons. 244. col. 3. ubi adducit plures concord.  

 

Quod nullus vadat ad aliquam terram ubi fieret congregatio

gentium.  R. XXX.

 

Nullus vadat ad aliquam terram, ubi fieret congregatio gentium occasione partis, vel causa capiendi aliquam terram, vel cavalcandi, sine deliberatione d.ni Potestatis, et d.norum Antianorum, et decem de Populo, ad poen. cent. libr. pro quolibet equite et 25 libr. pro quolibet pedite sine dimin. aliqua.

 

Note a margine

(S.N.) Add. constit. Aegid. lib. 4. rubr. 40. 4J et rubr. 42. et Lann. (?) tot. stat. Ecc.

(S.N.) Vid. Const. Sixt. v. inc. cum pro Communi Ann. I587.

 

De poena homicidium committentis.  R. XXXJ.

 

Si quis spiritu diabolico instigatus studiose, vel appensate interfecerit, vel occiderit aliquem Civem, (1) vel Comitatensem Civitatis Ameriae cum armis, et sine armis in Civitate, vel Comitatu Ameriae, vel extra in quocumq. loco de die, vel de nocte puniatur, et condemnetur per Potestatem Civitatis Ameriae poena Capitis, ita quod eidem caput à spatulis amputetur, itaquod moriatur: si vero d.us homicida non venerit in fortiam communis praedicti, ita quod executio personalis non fieret contra eum quod tunc (2) omnia bona d.i homicidae deveniant ad manus d.i Communis, et quod ipsum Commune de ipsis bonis fructus percipiat (omesso "et") habeat absq. spe restitutionis donec d.us homicida venerit in d.am fortiam, (3) et ipsa executio fieret, contra eum facta vero ipsa executione ipsa bona ipso iure pertineant, et devoluta esse intelligantur ad haeredes ipsius homicidae. (4) Si vero non studiose, et non appensate tale homicidium commiserit, sed casu, et inopinate, vel fortuitu, vel aliqua culpa: et hoc legitime constiterit Potestati, vel eius iudici maleficiorum tunc d.us homicida licet alias de iure poniendus esset (cancellato) non veniret ad auferendam materiam d.um maleficium committendi, dummodo condemnetur, et puniatur in 200 lib. denar. et hoc locum habeat in maior. xij (corretto) annor. d.um Maleficium committentibus. Minores vero xij annor. et infantes (omesso "non") doli capaces pro praedictis non teneantur ad poenam: et intelligantur doli capaces si fuerint (5) x. annorum, et ab inde supra quo casu intelligantur dd.i doli capaces (6) usq. in dd.is xij ann. inclusive pro homicidio commisso per eos studiose, et appensate condemnetur in mill. lib. denar. quam poenam si non solverit infra decem dies à die latae sententiae computandis quod una manus amputetur eidem. Si quis vero Civis, vel Comitatensis, studiose, et appensate occiderit, seu interfecerit in Civitate, vel Comitatu aliquem forensem quod tunc d.us homicida condemnetur, et puniatur in ea poena quae statuta est, et reperitur de simili maleficio in terra d.i forensis occisi si ibi est repertum, et producatur statutum expresse loquens, et determinate de ipsa poena homicidij quod committeretur in forensem. Et quod in d.o casu quando Civis Civitatis Ameriae, vel Comitatus d.ae Civitatis occideret, vel interfecerit aliquem forensem, et quod in d.o casu tunc talis homicida de Ameria, (7) vel eius comitatu teneatur, et debeat docere, et ostendere statutum terrae unde esset d.us forensis occisus quando ex d.o statuto d.us talis homicida iuvare (8) vellet si d.us occisus esset de terra nota: et non distante à Civitate Ameriae centum milliaria, et hoc docere, et ostendere teneatur, et in tempore, et dilatione danda, et quae dabitur per d.um Potestatem, vel eius iudicem, dicto tali homicidae, quod tempus sive dilatio statuatur, et declaretur per ipsum d.num Potestatem, (9) et eius iudicem secundum distantiam terrae unde esset d.us talis occisus prout melius videbitur ipsis Dd. Potestati, et iudici infra quod tempus sive dilationem datam, et assignatam, ut dictum est. Dictus homicida si legitime non docebit, sive ostendet (10) statutum publicum propter quod iuvari vellet tunc puniatur poena capitis supradicti (sic): sed si d.us occisus forensis esset de loco ignoto, vel de terra ignota, vel distante ultra centum milliaria, vel si in terra d.i occisi statutum non loqueretur de d.a materia generaliter, et indeterminate in supradicto casu, quod tunc (11) et in casibus supradictis, et quolibet eorum d.us Homicida condemnetur ad poenam mille librar. Communi solvend. (12) Et si eam non solverit infra decem dies à die latae sent. contra eum ubi esset in fortia d.i Communis, vel infra decem dies postquam venerit in ipsorum fortiam, quod ex tunc capite puniatur. (13) Si vero ad sui defensionem aliquem interfecerit, vel occiderit, tunc si constiterit (14) legitime quod d.us homicida homicidium commiserit ad sui defensionem, et quod se defendendo, ut dictum est, ad poenam nullatenus teneatur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 27. Bull. Sum. Pont. et bann. tot. Stat. Ecc. Farinacc. in suis qq. de homicidio. Caball. in eod. tract.

Vid. tot. tit. extra de homicid. mult. per Marsil. tot. tit. ad .l. Com. de sic. Clar. lib. 5. recept. sent. §. homicid. ubi Baiard.

Carrer. in sua pract. crimin. in tract. de homic. ubi latiss. et distincte omnino vid. Farin. in suis qq. criminal. q. ... (puntini)

Et Bullam felic. recordat. Pij. Pap. 4. tit. de non admitt. appellat. 26. Maij I605.

(1) An habeat locum si quis percutiens matrem sequatur abortus. vid. Signorol. consil. j.

(2) quid si tres, vel quatuor habeat filios pater famil. qui homicidium commisit. vid. Ond. consil. cx. per tot. post. Tob. non. consil. 95. et quod non intelligatur nisi de bonis in territorio Ameriae sitis vid. Caball. in suis res. crim. lib. 2. cas. I38. n°. I0. et quid si delinquenti filio non delinquentem substituerit. Tol. non. cons. 97.

(3) Nota quod in hoc. stat. est conforme iuri communi nempe Auth. bona damnatorum. C. de bon. proscript. quae secund. Cephal. consil. 79. abstulit poen. confisc. quae veniebat in consequentiam mortis licet Jur. (?) in suis .qq. de del. et poen. q. 25. n°.9 secus sentiat de consuetudine scil. quod illa Auth. in omni casu habeat locum. ubi vid.

(S.N.) Quid de committentibus homicidia extra territorium Ameriae. vid. Joseph. Lud. in lucens. decis. xvj. per tot.

(4) Quando dicatur aliquid appensate etc. factum vid. Aretin. de malefic. in vers. in verb. et appensate.

Et an percutiens instrumento non ordinato ad mortem si sequatur mors puniri debeat poena huius statuti. vid. Signorol. consil. 63.

(5) (Riferimento poco chiaro nel testo) Add. quid si Homicida non fuit in dolo, nec habuit animum occidendi, et quomodo hoc probetur, et an ex culpa imponatur poena ordinaria vid. Hond. lib. j. consil. ciiij. ubi habes de homicidio per iracundiam commisso, et de minore homicida.

(S.N.) Add. quid si duo ad rixam devenerint, quorum alter fueirt interfectus, nec constet de authore rixae nunquis superstes puniri debeat poena praesentis stat. vel qua poena, et quid si homicidium commissum fuerit ad defensam, et quando dicatur ad id factum, et quomodo probetur. vid. Honded. consil. 99. lib. J.

Quod sine dolo commitens homicidium non possit puniri. vid. Menoch. lib. 2. cent. 4. cas. cccxxiiij. per tot. et quando quis dolose, et appensate fecisse dicatur homicidium vel ex iracundia. vid. ib. Menoch. ead. cent. cas. ccclxj. et quod casu non praevidens committens homicidium invitus facere dicatur. Aristotel. lib. magnor. moral. c. xv. Anchar. consil. cclxxxv. Cepoll. consil. xxx. et xxxj. et nunquid homicidium praesumatur casu factum. vid. Jason. in .l. lex n°. 22. ff. de .ll. Felyn. in c. fin. extra de homicid. Tiraq. de poen. causa xiij. per tot. et quibus ex causis homicidium excusetur. vid. Novell. in suo tractatu ad defensam tit. homicida quibus ex causis.

(6) Quod minores 25 annis puberes tamen et doli capaces mitius puniri debeant quam maiores, et quid si à stat. quis habeatur ante vigesimum quintum annum vid. Caball. in suis resol. criminal. cas. I34. ubi ref. n°. I2. Constit. Pij 4. edit. 26. Maij I565. tit. de non admittendis appell. dicit in Statu Ecc.o Homicidis non praedesse minorem aetatem annorum 20, dum tamen maiores I4 annorum extiterint limita tantum Motum Proprium Pij 4. duobus modis et per Farinacc.  consil. 66. n°. 9. et per Honded. consil. 99. lib. j. n°. 49 et seqq. ubi vid.

(7) Nam pincipaliter civitas offendi dicitur, ex qua interfectus est oriundus: unde Plato dialog. 9. (?) de .ll. voluit , ut si is, qui interijt peregrinus esset à poena quoq. peregrini homicida annuo tempore pelleretur. ad interesse vero damnni (sic) quomodo possit agi , et quibus d.a actio competat. vid. Joseph. Lud. in suis decis. lucens. decis. 62. per tot. ubi quod debent iud. malef. omnino (?) ad damna etc. condemnare  et quod confessarij (sic) non debent absolvere renuentes. vid. ib. n°. 26. vid. Rodriquez in sum. tom. j. cap. I39.

(8) Nam alias d. statut. non extenderetur  extra territorium etiam si homicida esset oriundus ex eadem Civit. qua interfectus. vid. Vulpell. cons. I2J.

(9) Conc. .l. j. C. de dilat. ub. DD. sed nunquid petens novam dilationem debeat audiri. vid. Natt. consil. 25J. et 252.

(10) Verum quid si d.um stat. imponeret pro homicidio poenam pecuniariam vid. semper Clar. in §. homicidium. vers.o sed nunquid valet stat. n°. I5. cum ib. add. per Baiard. et quae noviss. affert. Far. in suo tract. de homic. q. .... (puntini) et eumd. Farinac. in suis consil. crimin. consil. 2. n°. j. et seqq. ubi dicit stat. imponens pro homicidio poenam pecun. in casu habitae pacis quod valet.

(S.N.) Add. quid si ex necessaria sui defensione committatur homicidium, quod non comprehendatur poena statuta. vid. M. T. late in orat. pro Milone. quando vero dicatur patratum homicidium ad defensam vid. Decium consil. 459. lib. 4. et quomodo, et per quos testes probetur Vulpell. consil. 96. n°. 5. et seq. et consil. 44. n°. 8. consil. 66. n°. 9. et consil. 78. n°. 2. et consil. I25. n°. I9. et asserens homicidium fecisse ad sui defensionem, si tortus substineat licet non probet non poterit poena capitali damnari. Lader. Imol. consil. I92. per tot.

(11) Add. ultra poenas praedictas homicidas teneri ad damna et interesse haeredibus interfecti; quae qualiter veniant aestimanda traad. Rolan. consil. 39. lib. 2. Farin. consil. 3. n°. 8. Anton. Dian. p. 5. recol. mor. de homic.

(12) Vid. Angel. aret. de malef. in verb. quas si non soverit.

(13) Omnia nam, inquit Hipocrates ad Milites Athenienses apud Tucydidem lib. 4. pugna, et adversitates aliqua circumventis, veniam etiam esse quandam apud Deum: et in delictis non voluntarijs refugium esse aras, scelusq. eorum vocari, quia (?) nulla necessitate sunt mali, non eorum qui propter adversa aliquid audent.

(14) Vid. Dec. consil. 459. lib. 4. ubi quando homicidium factum dicatur ad defensam, et qualiter testes deponere habeant et num domestici testes probent , et quod levior. probationes sufficiant. Vulp. consil. 96. n°. 9. et quod etiam consanguineis testibus ib. n°. 7. in criminal. vid. in annot. magnis.  

    

De poena mandantis et auxiliantis.  R.XXXIJ.

 

Si quis mandaverit (1) alicui quod committat homicidium, et ipsum homicidium secutum fuerit, vel d.um homicidam in ipso actu occisionis associaverit dicendo eidem facias secure, vel noli timere, vel percutias eum, vel retinendo d.am occisam personam, (aliunde "d.um occisum per personam") ut se defendere non possit, puniatur, et condemnetur ac si vere homicidium perpetrasset, et secundum limitatam, et dispositam poenam in proximo precedenti capit. si vero alijs modis eidem homicidae ante, (2) vel post dictum homicilium Commissum, quod petiverit, seu dederit auxilium, (3) consilium, vel favorem, tunc condemnetur, et puniatur poena 50 (aliunde "quingentarum") libr. denar. si vero ad alia quaecumq. maleficia committenda quis alicui praestiterit, seu exhibuerit scienter auxilium consilium, vel favorem: tunc si poena principalis poena (ripetuto) maleficij commissi esset pecuniaria condemnetur, (4) et puniatur in medietate d.ae poenae: sed si poena ipsius maleficij esset personalis, principalis (aliunde "principaliter") condemnetur d.o casu poena 50 (aliunde "quingentarum") libr. denar. et si d.am poenam non solverit infra decem dies à die latae sententiae computandos manus una amputetur eidem, Jta quod ex brachio separetur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Const. Aegid. lib. 4. rubr. 34. et bann. tot. stat. Ecc. Gasp. Anton. Thes. lib. j. qq. for. q. xlvj. vid. mult. per Caball. in suis resol. crimin. cent. 2. cas. I98. et de auxiliator. Clar. q. xc. ubi Baiard. post Angel. de malefic. in verb. + Et de consilio ad maleficia id. Clar. ubi Baiard. lib. v. recept. sent. q. 88. de mand. q. 89. Farin. in suis qq. crim. q. 3. de inquisitione. et ante illum Carr. mult. in sua praxi crim. et seq. per Onded. et consil 90. (de auxil. ante, et post) Tobias. consil. 96. et consil. I0J. Caball. cent. 3. cas. 24J.  242. et 243. ubi de nuncio etiam, et portitore (sic) litterarum et per Farin. plen. de consult. et auxil. q. 29. et seqq.

(1) Vid. Marsil. consil. 34. n°. 22. et cons. 39. n°. 49. et seq. et consil. 47. n°. 6.

(2) Et opem praestans post delictum qua poena puniatur. vid. Men. de arb. iud. qq. cas. 344. n°. 2J. et seqq. cent. 4. et nunquid faciat indicium Eugen. consil. 76 (?) n°. I6. vid. mult. per eiusd. per tot. de auxil. post del. nec non consil. 90 Gasp. Ant. Thes. lib. j. qq. for. q. xlvj.

(3) Consilium praebens delinquenti qua poena puniatur. vid. Men. ib. cas. 346. per tot. cent. 4.

(4) Add. quod constare debet de mandato. vid. M. Anton. Eugen. consil. 60. n°. 43. et seq. et quibus indicijs constare dicatur. vid. Gramm. decis. 34. n°. 38. M. Anton. Eugen. consil. 27. per tot. vid. Honded. consil. I07. per tot. lib. j.

(S.N) Add. nunquid mandatarius faciat fidem contra mandantem sive mandatum acceptaverit sive non. per Onded. consil. I06 n°. 49. et seq. lib. p°. post Paris. consil. I5J. vol. 4. Hieron. de mont. var. qq. q. xvj n°. 20. et seq. Tom. Gram. not. xv. Farinac. de indit. et tort. q. 44. per tot.

(S.N.) Add. quod constare debet de mandatario late per Onded. consil. I07. n°. ij. et seqq. lib.o p°. et ib. consil. I06. n°. 26. ubi quod mandans non possit molestari nisi constet de delicto principali; et sic de mandatario. post Marsil. consil. 49. n°. 59. et seq. Hatt. consil. 422. Bursat.  consil. 20. n°. 6. lib. p°. et consil. 2I6. n°. 82. vol. 2.  

 

 

De poena assassinorum.  R. XXXIIJ

 

Ad reprimendam avaritiam plurimorum, qui maxime corrupti pecunia, aut praecibus promittunt aliquem interficere, (1), qui proprie assassini vocantur hac .l. (lege) perpetuo valitura sancimus  quod si quis deinceps assassinus, et more assassini corruptus praecibus, vel pecunia aliquem interfecerit, vel occiderit, seu interficere, vel occidere (2) tentaverit ad aliquem locum veniendo, quod si capi poterit, statim veritate plene habita condemnetur, et (3) ducatur trascinando ad caudam cuiusdam asini usq. ad locum iusititiae consuetum, et ibi pastinetur in terram more vitis, itaquod moriatur ibidem. Et si haberi non poterit condemnetur ad d.am poenam, et intelligantur assassini (4) eo ipso quod appereret (sic) d.o Potestati, vel iudici per confessionem ipsius etiam factam extra iudicium cum quacumq. persona, quod conductus fuerit ab aliquo ad d.um homicidium committendum per pecuniam, vel praeces, vel eo ipso, quo constaret in aliquo loco pen. (penes) quamcumq. partem (aliunde "personam") (5) pro ipso facto esset depositum alicuius rei, vel pecuniae quantitatis, vel instrumentum alicuius promissionis , vel si alias legitime probaretur: contra quem d. D.nus Potestas summarie, et de plano absq. solennitate iuris, vel statutorum d.ae Civitatis procedere possit, et valeat non obstant. aliq. supradict. vel infra positis.

 

Note a margine

(S.N.) Et quod in terris Ecc.ae hodie tam mandans, quam principalis in crimine homicidij punir debeat poena mortis. vid. const.Pij. 2. in const. March. lib. j. cap. x.

(S.N.) Eugen. pulchr. consil. 76. n°.I3J et seqq. (segue segno di chiamata ad altra nota) Vid. Clar. in .§. assassin. lib. v. rec. sent. ubi Baiard. post. Carrer. in sua praxi crimin. in tract. de homicid. vers. circa igitur 9.um (?) Gram. not. ix. et xj. et. 8. Et an dici possit assassinium quando per alium delictum committitur sed intervenit ipse principalis. vid. Bertaz. consil. I43 n°. I3. lib. j. post Gabriell. consil. II0. n°. ij. et seqq.

Vid Bonacos. in suis qq. crim. in verb. assassin. Petr. à Plaz. ep. delict. cap. I9.

(1) Covar. var. res. lib. 2. cap. v. et n°.9. et seq. ubi late. post Petr. à Plaz. ub. supra.

(2) De qua poen. supra hoc eod. lib. rubr. 25. et infra prox. seq. vid. Petr. à Plaz. epit. delict. cap. I9. n°. 5.

(3) Vid. Gabriel. cons. I70. n°. I3. ubi dicit non teneri de assassinio illum, qui iniuriam ulciscendi gratia cum aliquibus pecunia quamcumq. vocatis tentavit homicidium, et sequitur Bertaz. consil. 356. n°. 28. et quid si pecunia fuerit oblata, et non recepta à mandatario. Stephan. Grat. lib. 4. discept. forens. c. DCXIX. n°. 6. et seqq. ubi quid de recipiente mandatum ad vulnerandum , vel dehonestandum, aut verberandum. et nunquid vulnus sine morte pecunia inflictum. vid. Mar. Turb. in criminal. consil. xlvj.

(4) Et nunquid probetur per socios criminum et mandatarios. (corretto) vid. Bursatt. cons. I92. n°. 6. et 7. et nunquid per testes de auditu, et examinatos parte non citata per argumenta, et semiplenas probationes. vid. Mascard. lib. j. conclus. cxxxvij. et late conclus. cxxxviij. quis probetur assassinus. Farinacc. lib. j. concil. x.

(5) Vid. late per Eug. consil. 76. n°. I3J. et seqq. vid. Vulpel. cons. I43. per tot. et add. nunquid proxeneta, vel mediator huiusmodi delicti comprehendatur poena ordinarij assassin. per Mar. Turb. in consil. crimin. consil. vii. per tot. et an depositarius monetae conventae pro eodem assassinio idem Mar. Turb. in crim. consil. xlj.

(S.N.) Add. quid si Clericus fuerit assassinus an poenam huiusmodi statuti incurrat, et puniri possit à iudice seculari. vid. Crass. de effect.                                                                                                                                              Clericat. effect. j. lim. j. n°. 668. et seqq. Vincent. de Franc. decis. I76. n°. 4. Mastrill. in decis. Regni Siciliae. decis. cclxxxviij. Anton. Dian. tractat. 2. de immun. resol. lj. Gram. rot. xj. Const. Clem. viij. xxxvij. inc. aequa, et circumspecta Ignat. Lopez ad Diaz in pract. canon. cap. I0J. littera B. Farinacc. q. cxxiij. n°. 68.

 

 

  

 

De poena proditorum.  R. XXXIIIJ.

 

Si quis tantae protervitatis existat quod pacifice vivere non contentus praesumpserit, vel attentaverit aliqua moliri pro corruptione, et mutatione  Communis, et praesentis pacifici status d.ae Civitatis Ameriae, vel aliquam seditionem, seu tumultum commiserit, sive fecerit in Civitate praedicta, vel aliquem tractatum inierit, tractaverit, fecerit, vel ordinaverit (corretto) cum quacumq. persona sub quocumq. colore verborum pro mutamento praedicto, vel ita quod ipse status pacificus posset verisimiliter perturbari, etiam si perturbatio non sequeretur, et ipsum prodimentum non fuerit secutum, dummodo (1) fuerit revelatum eidem Potestati, vel iudici, vel dominis Antianis, qui pro tempore erunt, seu eis constiterit de praedictis pro aliqua verisimilia indicia quae moverent animum iudicantis, ita quod in tali peccato fuisset repertus quod statim exterminato furore ducatur ad locum iustitiae consuetum, et ibidem (2) pastinetur more vitis in terram, ita quod moriatur, et omnia bona (3) sua publicentur, et publicata sint, et sic esse intelligantur d.o Communi etiam si filios haberet proditor supradictus (4) cuius praedicti filij sint perpetuo infames, et privati ab omni officio, et beneficio Communis praedicti: et intus (5) Civitatem praedictam aliquo tempore morari non possint, contra quem taliter delinquentem, vel proditorem, vel attentantem praedicta facere, vel Committere publice, vel occulte d.us D. Potestas, et eius iudex possint, et valeant, teneantur, et debeant, inquirere procedere, et d.a poena punire, et condemnare, omissa etiam, et non servata (6) quacumq. solemnitate etiam de tempore feriato, summarie, sine strepitu, et figura iudicij, et ad torturam procedere possint prout eis videbitur (7) pro investigatione praedictorum. Jtaquod de his quae fecerint in praedictis non possint, nec valeant sindicari (8) non obstantibus aliquibus stat. .ll. (legibus) quae in contrarium loquerentur. Et hoc capitulum legatur quolibet mense in Concilio generali, quod si non fecerit Cancellarius puniatur in x lib. pro qualibet vice. Et hoc capitulum scribatur in Palatio Communis licteris grossis infra mensem à die publicationis praesentis supra locum arrengariae.

 

Note a margine

(S.N.) Tot. tit. C. de sedit. supra lib. eod. rubr. xxv. habes mult. per Gigant. de Crim. laes. maiest. in suo insign. tract. mult. per Farinacc. eod. tract. q. ... (puntini)

(S.N.) Qui dicantur proditores in materia homicidij. vid. Baiard. ad Clar. in .§. homicidium. n°. 22. et seqq. vers. proditorie. ubi an occidens inimicum suum retro, vel per insidias dicatur proditor. post. Jor. in suis qq. crim. q. I8. n°. 76. et seq. Petr. à Plaz. epitom. delictor. cap. xxj. Angel. Aretin. in sua praxi in verb. che hai tradita la patria.

(1) Revelare nunquid quis teneatur, et quid si non revelaverit, et quid de sacerdote, qui istud accipit in confessione. vid. latiss. per Farinacc. tit. de ind. et tort. q. 5J. n°. 60. et seqq. vid. Ill.mum Card. Bellarm. in sua apologia adversus Jacobum Brittanniae regem cap. xiij multi pag. I30. vers.o sigillum vero confessionis. ubi inquit: Sigillum confessionis sacramentalis posse detegi ad ingens detrimentum avertendum, modo persona confitentis reticeatur, et sic licere proditionem in sacramentali confessione cognitam verbis generalibus Xpiano, et Pio Principi aperire, ut remedium imminenti malo paret, quia pro comperto habetur cum principem nihil ultra fas interrogaturum, sed Principi à vera religione alieno, qui sigillum confessionis divinitus imperatum irridet, quem satis constat non passurum, ut persona confitentens lateat, nullo modo licet. vid. etiam de hoc Gig. d. suo tract. crim. laes. maiest. lib. 2. q. I8.

(2) Quod in hoc attendantur stat. et consuetudo regionis vid. Gig. d. tract. de crim laes. maiest. lib. 3. q. 6. n°. 3.

(3) Contra igitur ius divinum quod habet: anima quae peccaverit ipsa morietur; filius non portabit iniquitatem patris etc. solu. (?) id procedere quoad animam, quae immediate à Deo creatur, et creando infunditur, non quoad corpus et temporalia, in quo filius dicitur portio patris. et latius prout habes per Gigant. de Crim. laes. Maiestat. lib. 3. q. j. per tot. quid vero si filiusfam. fuerit ob id damnatus an in confiscatione bonorum illius veniant bona adventitia, quorum ususfructus pertinet ad patrem, qui non delinquit. vid. Cacher. decis. xciiij.

(4) Istud stat. conforme est .l. C. ad .l. iuliam maiest. de cuius disposit. latiss. Gig. de crimin. laes. Maiest. lib. 3. et novis. per Farinacc. de eod. del. q. ... (puntini) idq. operari .d. statutum ultra d. l. quia extenditur ad proditores suae Civitatis, quae alias non haberet locum nisi contra committentes in principem etc. vid. Gig. d. lib. 3. q. x.

(5) Add. non comprehendi filios clericos praesenti stat. ut per eumd. Gigant. eod. tract. de crimin. laes. maiest. d. l. 3. q. 9. n°. 2.

(6) De quo vid. eumd. Gigant. de crim. l. m. lib. j. cap. 3. et seqq.

(7) Intelligas tantum legitimis praecedentibus indicijs ut per Gigant. in d.o tract. de Crim. laes. maiest. lib. 2. q. 26. n°. 4.

(8) Scil. super hoc eod. lib. rubr. I2J.

 

De praemio referentium prodimentum.  R. XXXV.

 

Ut praemiorum exortatione (1) retrahantur à malo, et ad bonum publicum trahantur homines, et personae d.ae Civitatis, et quilibet alius, Statuimus, et firmamus quod si quis cuiuscumq. conditionis existat civis, vel forensis sponte manifestaverit, dixerit, vel ad notitiam d.ni Potestatis deduxerit, vel etiam dd.nos Antianos commonefecerit (sic) de aliquo tractatu, illicita coniuratione, seditione (2) vel aliquo alio propter quod status pacificus Communis d.ae Civitatis mutari possit verisimiliter, et ipsam manifestationem probaverit aliquo dictorum maleficiorum (aliunde "modorum") supra in proximo capitulo antequam d. D. Potestas processum initiaverit ,(3) seu initiasset contra d.um talem delinquentem modis in d.o cap. scriptis, vel aliquo praedictorum. Et intelligatur processus initiatus eo ipo quod copiam eius miserit Cancellario prout tenetur ex forma statuti: tunc d.us manifestans dicens, vel ad notitiam deducens etiam si fuerit culpabilis de aliquo praedictorum ad poenam non teneatur, sed loco sui praemij sit exemptus à d.a poena: et nihilominus habeat, et habere debeat pleno iure medietatem bonorum eius qui dicta de causa condemnabitur. Et propter manifestationem praedictam; de qua medietate sit, et efficiatur verus, et legitimus d.nus, et possessor authoritate praesentis iuris, et legatur quolibet mense in Concilio generali.

 

Note a margine

(1) Habes praemium stat. Mardocheo, qui regi Assuero revelavit insidias Bagathan, et Thares Eunuchorum regem Assuerum iugulare cupientium lib. Hester. cap. 6. ubi vid. laudatur apud Plut. mulier nomine Fulvia qui M. Tullio consuli seriem coniurationis Catilinae, et sociorum patefecit. vid. in vit. M. Tullij. et de poena non revelantis proditorem, aut tractatum proditionis contra Principem suum. vid. Cacher. decis. lxxx. per tot. ub. vid. et an is, qui scivit tractatum proditionis, et non revelavit sit torturae subijciendus, et an qualibus indicijs. vid. ib. Cacher. decis. 79.

(2) Et alia nunquis teneatur revelare istas conspirationes tractatus et c. vid. Franc. de March. decis. 772. lib. 2. aliqua per scrib. in .l. culpa caret de reg. iur. Per Clar. cum ib. add. §. fin. q. 87. lib. 5. latiss. per Farinac. q. 5J. de indit. et tort. n°. 66. et seq. et quid in foro conscient. an scil. quis teneatur revelare, seu referre eum, qui est in peccato pernitioso Reip. quamvis sit occultum, et non praecedant indicia, vel testes, exemplum, si quis sciat Ameriae aliquem esse haereticum, s..igimacum (?) veneficum etc. vid. Graff. in suis decis. aur. lib. 4. cap. viij. tit. quis in lat. excom. non incid. vers.o septimo ampliatur n°. 25. et 26. et seqq.

(3) Vid. Gigant. de Crimin. laes. Maiest. lib. 2. q. xvj. ubi quaerit an ille, qui erat in coniuratione contra Principem, vel Remp. si revelet debeat consequi impunitatem tantum, vel impunitatem, et praemium simul, et concludit, quod si revelet antequam Princeps de eo habeat aliquam notitiam, impunitatem, et praemium meretur, si vero non à principio impunitatem solam exequatur.  

 

De exfortiamento mulierum, et poena adulterij.  R. XXXVIJ

 

Si quis exfortiaverit, ut carnaliter cognoscat per vim carnaliter (ripetuto) aliquam mulierem virginem (1), vel viduam, seu nuptam bonae conditionis, (2) et famae, vel alteram ipsarum de Civitate, et comitatu Ameriae, ita quod cum eis (3) concubuerit violenter, poena capitis condemnetur, et puniatur: et intelligatur exfortiamentum, vel violentia, et non aliter, si legitime probentur, et non praesumptione iuris com. non prosit, vel obsit in praedictis dictum, vel excusatio mulieris taliter cognitae. Si vero non per vim, vel violentiam, nec exfortiando aliquis Civis, vel Comitatensis carnaliter cognoverit aliquam ex praedictis mulieribus Civibus vel Comitatinis virginem, vel viduam, seu desponsatam, vel maritatam, si quidem in domo talis mulieris bonae famae et conditionis, vel patris, fratris carnalis, vel mariti eius condemnetur, et puniatur, pro quolibet , et vice qualibet in 25 flor. aur. Et hoc si praedicta fuerint commmissa in domo posita in Civitate Ameriae, si vero non in Civitate Ameriae, sed in comitatu, et domibus comitatus palumbarijs, vineis, gruttis, et alijs quibuscumq. locis, seu in domo masculi praedicti committentis quis commiserit praedicta cum voluntate, et eam volentem carnaliter cognoverit, condemnetur, et puniatur in 50 lib. denar. Si vero d.a mulier maritata (4), vidua, (5) virgo, vel desponsata fuerit non bonae conditionis, sed cum diffamata quae consueverit haec committere, et aliquis eam volentem cognoverit carnaliter in quocumq. loco extra domum suam, matris, vel fratris, vel mariti, quod tunc condemnetur pro quolibet, et vice qualibet in 25 libr. denar. Si vero d.a mulier virgo, vidua, maritata bonae famae fuerit forensis, et per vim fuerit cognita carnaliter (3 o 4 parole cancellate: "ad poenam aliquam d..") et exfortiata, ut dictum est, condemnetur, et puniatur d.us cognoscens eam d. modo in 200 libr. denar. (6) Si vero fuerit d.a mulier forensis meretrix, vel non bonae famae, vel de meretricio aliqualiter diffamata, et eam volentem quis cognoverit carnaliter ad poenam aliquam ipse cognoscens non teneatur. Si vero per vim fuerit cognita etiam meretrix, vel diffamata, quod tunc iniuriam inferens sibi extra ipsam cognitionem carnalem condemnetur, et puniatur, ac si alicui Civi masculo intulisset ipsam iniuriam, vel delictum ex forma statutorum dictae Civitatis. (7) Addentes, et declarantes, quod mulier nupta alias bonae famae adulterium committens poena capitis puniatur et eius dotes viro (8) proprio applicentur, et ipso iure applicatae intelligantur et sint.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 69. et bann. tot. stat. Ecc. et qui acc. lib. 4. rubr. 69.

(1) Num per fiscum sit probanda ista bona qualitas mulieris vid. Caball. in suis resol. crim. cent. 2. cas. I25.

(2) Vid. in ann. magn.

(3) An huiusmodi statutum locum habeat requiritur violentia illata in personam. vid. Cab. in suis resol. crim. cas. 95.

(S.N.) Add. severius quam caetera ista vendicanda non solum in privatis personis, sed etiam in publicis, et publica officia esercentibus ut patet lib. 3. per Liv. in Appio Decemviro. et late per Jo: Boccat. de casibus virorum Ill.rum lib. 2. in casu Tarquinij Superbi, et Appij ubi vid. et Verris stuprum dum praetoris munus in Sicilia obiret pluribus M. T. insectatur act. .... (puntini) David adulterium si recte perpendantur verba Nathan Prophetae ad illum execrabilius cum fuerit ab eo commissum, qui debuit caeteros ab huiusmodi crimine coercere.

(S.N.) Accusare qui valeant in huiusmodi causis vid. Aegid. const. lib. 4. cap. 69. ubi vid. et c. 70. 7I, et 72.

Add. Accusare de adulterio non potest nisi is cuius interest. super hoc. eod. lib. rubr. j. ubi etiam quod iudex absq. tal. accus. per inquis. proced. non poss. vid. Cab. in suis resol. crim. cent. 2. cas. II4 (?)

Add. etiam huiusmodi et similia stat. loquentia de delictis carnis comprehendere Judeos, Saracenos et alios à vera fide D.N. Jesu Xpi deviantes. vid. Cab. in suis resol. crim. cas. 4. n°. j. et seq.

Add marit. uxor. deprehensam in adult. posse interficere. supra hoc eod. lib. rubr. 22.

(4) Nunquid Vidua propter stuprum dote privetur. vid. semper Vulp. consil. I23. ubi concludit quod, secus vero (parola cancellata) legato relicto à Viro. vid. ib. et nunquid Mulieri vel Virgini asserenti se fuisse stupratam Credatur, vel faciat indicium ad tortur. vid. late per Hond.  consil. 98 n°. I4. et consil. I00. n°. IJ. et consil. I02. n°. 59. Vulp. respons. xxx ubi quod neq. consanguinei sint idonei testes.

(5) Et nunquid violatae asserenti se esse virginem credatur. vid. Paris. cons. I60. n°. 30. lib. et per tot. consil. quando teneatur quis aliquam cognoscens carnaliter eam dotare. et quando teneatur stuprator dotare virginem, quam corrupit vid. semper Thesaur. dec. 3. n°. 2. Rot. in una Thesauriensi matrimonij 24 Januarij I590 coram Paenia in recoll. per Farinacc. decis. 74.

(S.N.) De raptu, adulterio, incestu, stupro, et quod omnimodo procedi possit contra adulteros, de stuprantibus nondum viri potentes, de obsculantibus pro visu Aegid. Constit. c. 69. 70. 7I. 72.

Add. quid de osculantibus praedictas invitas. vid. latiss. per Caball. in suis resolut. crim. cas. 97. Vulpell. consil. 30. et de per vim abstrahente puero de loco ad locum ut carnaliter eum cognoscat, licet non cognoverit, sed alij etc. vid. pulchrum consil. Honded. lib. j. 98 per tot. ubi late quando conatus, et affectus puniri debeat in similibus licet non sequatur effectur. Et quid de auxiliatoribus, et cooperatoribus exfortianti, et per vim aliquem , seu aliquam cognoscentem.

(6) Et quid si fuerit nupta. vid. Cab. in suis resolut. crimin. cent. 2. cas. I23. et quid si Judeus vid. Vulpell. consil. 42. in fin.

(S.N.) Add. quid si virginem in agro, aut in campestribus violavit, aut stupraverit. vid. in suis qq. forens. Anton. Thesaur. q. ... (puntini) Deuteron. lib. c.xxij. quid si stuprata vilis, aut plebeia. Rot. decis. DCCCVIIJ. p. j. divers. Farinacc. lib. j. consil. xc.

(S.N.) Add. quod Virgini stupratae erunt dotes constituendae an vero secundum qualitatem stupratoris, vel virginis dignitatem. vid. Cach. decis. cvij.

(7) Si de adulterio agatur civiliter iudex secularis non erit competens sed Ecc.us. vid. Dec. consil. 2I2.

(8) Vid. Jas. in .l. soluto matrimonio, num. 6. ff. solut. matrimon. verum si agatur civiliter ad separationem thori (sic) et dotis amissionem non erit iudex competens secularis. Dec. consil. 2I2.

Et quid in uxore putativa et quid de iure communi an dos applicetur viro vel alteri. vid. Covar. de spons. part. 2. cap. vij. §. vi. ubi semper vid.

(S.N.) An huiusmodi statutum habeat locum in vidua ut puniri possit poena adulterij. Cov. ib. n°. I0.

 

De sodomitis, et eorum poenis.  R. XXXVIJ

 

Abhominabile vitum sodomiticum extirpare curantes, cuius causa paestilentiae incurrunt, et ruinae statuimus, et ordinamus, quod si quis cuiusq. conditionis existat d.um vitium contra (1) naturam cum aliquo Commiserit, vel aliquem puerum stupraverit, vel carnaliter contra naturam cognoverit in quocumq. loco de die, vel nocte, sive volentem, sive per vim: si quidem ipse committens abhominabile vitum fuerit maior (2) xx annis usq. ad xxx annos condemnetur, et puniatur in 500 lib. denar. et si dictam poenam non solverit infra (omesso "decem") dies post latam sententiam contra eum, poenam praedictam in duplum solvere teneatur. (3) Si vero fuerit maior xxx annor. d.um (4) maleficium committens (5) condemnetur in ignem, et flammis igneis comburetur, itaquod moriatur: si vero fuerit maior xx annis minor tamen xxiiij annis exempli causa nudis carnibus fustigetur per totam Civitatem Ameriae: Si vero fuerit decem, et septem annorum et infra cuiuscumq. status existat condemnetur, et puniatur in xxv lib. denar. absq. diminut. aliqua. Et si iterato commiserit nudis carnibus fustigetur, ut dictum est.

 

Note a margine

(1) Unde videtur absurdum quod Aelian. lib. j. Histor. anim. de Hyena serpente narrat: scil. quod Hyenam si videas nunc quidem marem, nunc videbis foeminam, si vero nunc foeminam postea marem, cum utriusq. sexus particeps existat. vid. ib. ni dicere vis esse monstrum.

(S.N.) An vero bona sodomitarum confiscari possint. vid. Vin. in conc. opin. 726. n°. 27. Baiard. ad Clar. in .§. sodom. n°. I8. (+) reliqua vid. Bermond. de concub. in prol. (?) Dd. in .l. cum vir nubit in foeminam. ad .l. iul. de adult. C.

(+)(Il segno di chiamata risulta inserito nel testo della nota precedente). Vid. de hac mater. Petr. Caball. in suis resol. crimin. cent. j. cas. I6. Clar. in .§. Sodom. et reliq. de quibus in adnotat. magnis ad hoc statut. et Ondedem consil. 98. et consil. I00. Plut. omnino inter cons. crimin. divers. consil. I32. tom. j. per tot. et multa per Farinacc. in suis qq. de delictis carnis q. I48 multa add. ad Bern. Diaz. cap. 88.

(2) An poena ordinaria mitigetur in aetate minori. vid. Baiard. ad Clar. §. sodomia n°. I3. Farinac. de poen. temper. q. xcj. n°. 87 (cancellato) 83. et seqq. ubi vid. post Socin. et alios ab eo allegat. Bombin. consil. 65. add. olim adfuisse Romae .l. Scantiniam contra eos qui muliebria patiebantur de qua meminit Juvenalis sat. 2. vid. constit. Aegid. lib. 4. cap. 69. cum ib. addit.

(3) Caeterum de poen. sodomit. vid. mult. per Vin. in suis comm. opin. 726. ubi mult. nec non Ignat. Lopez ad Diaz cap. 88.

(4) Quod maleficium qualiter probetur vid. omnino Paris. consil. I63 lib. 4. Onded. d. cons. 98. et I00. Farin. de iud. et tort. q. 43. n°. 89.

Et nunquid integrari possit de socijs, et an d.um socij faciat inditium. vid. Far. in suo tract. de indit. et tort. q. 43. n°. 89. An mulier asserens ab aliquo fuisse carnaliter cognitam per sodomiam faciat indicium ad torturam vid. Hond. lib. j. consil. I00. per tot.

(5) Et quid si non consumatum sed attentatum Par. ib. cons. I63.  

 

De falsis testibus et poena falsitatis  R. XXXVIIJ.

 

Falsos testes si quis produxerit, vel falsum testimonium dixerit, seu deposuerit solvat pro quolibet teste, et quilibet testis (aliunde "qualibet vice") centum libr. denar. quam poenam si non solverit infr. x dies à die latae sentent. contra eum computandos, quod d.a poen. in duplum solvere teneatur. Qui vero falsum instrumentum scripserit, aut in iudicio produxerit eamdem poen. solvere teneatur cum conditione praedicta. (1) Monetam falsam, cuiuscumq. generis, et conditionis in d.a Civitate, vel eius districtu si quis (2) fabricaverit, vel fabricari fecerit igne comburatur, ita quod moriatur, et potestas dictae Civitatis, vel eius Vicarius puniat, et condemnet talem, vel tales fabricantes d.am monetam in poenam praedictam. Et quicumq. scienter portaverit ad d.am Civitatem aliquod genus monetarum (3) falsarum valor. centum soldorum si bene essent ab inde infra puniatur, et condemnetur per d.um Potestatem, et eius iudicem in 50 libr. denar (sic) et si non solverit infra decem dies à die latae sententiae contra ipsum, quod dictam poenam ad duplum solvere teneatur, ab inde vero supra usq. ad quantitatem x librar. puniatur in centum lib. denar. quas si non solverit infra dictum tempus ad dupum solvere teneatur, à decem libris supra puniatur per potestatem, et eius iudicem in quinq. libr. denar. quas si non solverit ut dictum est infra dictum tempus poenam etiam in duplum solvere teneatur: (4) Et si quis falsam monetam scienter expenderit usq. in quantit. xx soldor. den. simul, vel divisim, et abinde infra usq. in quinque sold. puniatur in x libr. denar. ab inde infra puniatur in x sold. Si vero à xx sold. supra usq. in  x libr. puniatur in 50 libr. denar. et ab inde supra in centum libr. denar. quam poenam si non solverit infra dictum terminum in duplum, ut supra solvere teneatur. Et ad probationem autem omnium, et singulorum praedictorum maleficiorum sufficiat publica fama probanda per quinque testes fide dignos cum aliquo alio inditio verisimili, et aliter torqueri non valeat non obst. aliquo statuto, vel ordinamento in contrarium loquente. Si quis vero simoniam receperit, vel praestantiam pro communi, ei, vel alicui elevet, vel imponat solvat pro (5) communi  pro banno 50 libr. denar. Et acceptam, vel simoniam restituat, ac damnum emendet quod evenerit ob turpitudinem praedictam. Et quicumq. aliquam fraudem commiserit in suo officio habito à Communi solvat d.am poenam si alia poena expressa non esset in statuto de eadem fraude declarante. Et in quolibet dictorum casuum ipsi delinquentes in praedictis, vel ipsorum altero ad eorum peremnem infamiam mitrentur, perpetuo sint infames, et ab omni officio sint privati absq. spe restitutionis in integrum, dummodo loco d.ae mitrae solvere possint 50 libr. denar. Communi Ameriae sine diminutione.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. multa per Tir. de poen. caus. 3J. num. 24. Caball. in suis resolut. crimin. cent. 2. cas. I65. et quid si non iuratus fals. deponat. ib. Caball. cent. j. cas. 69. Farinac. in suis qq. de fals. q. ... (puntini) Bannimenta Zeccarum Praesidis.

De poen. tondentis eamdem monetam infra hoc eod. lib. rubr. 92. vid per Petr. Caball. in suis resol. crimin. cent. ... (puntini) cas. ....( puntini) et de poen. tondent. monetam infra d. rubr. 92. et quod quilibet possit fals. mon. rumpere infra lib. 5. rubr. 27. Petr. à Plaz. epit. delict. num. 2. cap. xx.

In mater. fals. vid. Menoc. de arbitr. lib. cent. 4. cas. 305. usq. ad cas. 320. Farinacc. de fals. q. I50. et seqq. et quilibet excusari valeat falsum committens. consil. 46. Hond. consil. I09. lib. j. Farinacc. de fals. q. I50. part. xj. n°. 273. et seqq. et de falsitate non nociva quando sit punibilis. ead. q. I50. part. xij. n°. 29J. et seqq.

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 64 (corretto) et bann. tot. stat. ecc.i n°. I4. et 7J.

Semper intelligas casus hic expressos si adfuerit dolus, vel causa vid. Crav. consil. 75.

(1) Quotupliciter falsificari dicatur moneta vid. semper Farinacc. consil. 48. ubi etiam de poen. falsif. mon. et quod stat. puniens falsificantem monetam non habeat locum in falsificantem quamdam modicam monetam Tiraq. de iud. in verb. exig. vers.o 80.

(2) Add. pulcrum Casum subditus Imperatoris papales monetas, si cudi faciat in Feudo Imperiali, illasq. expendat in statu Ecc.o nunquid possit à delegato Papae extra statum Ecc.um citari. vid. Farinacc. consil. 48. ubi latiss. de iudice competente contra falsantes monetas.

(S.N.) An vero condemnatus de falsa moneta appellet. vid. Vinc. de Franch. decis. ccclj. ubi de intell. l. j. C. de fals. mon. et an habeat locum in expendente.

Add. quod tondentes monetam auream, vel argenteam ex constit. II5. inc. nihil magis  Pij. v. puniri debent poena ultimi supplicij vid. etiam Bannim. edita per Camerar. de Anno I609. et de poena

cudentis, monentas (sic) radentis, aut tingentis etc. vid. semper Covarr. de veterum Collat. numismat. cap. viij et de poena non revelantis fabricatores falsae monetae, et eam expendentis, quando locum habeat D. Farinacc. lib. 2. respons. Crim. consil. I06. ubi quod de iure communi multa sit.

(3) Quae autem dicatur falsa moneta, et quando respectu formae, aut materiae (?) et de poena illam cudentis, et quando ob id incurratur poena crim. laes. maiest. vid. late per Farinacc. d.o consil. 48. n°. p°. usq. ad I9. et seqq. ubi habes quis sit iudex competens tali in re praesertim si quis cudens monetam alterius principis deprehendatur extra illius territorium.

Et monetam falsam hodie cudens, retinens, aut expendens qua poena puniatur, et quibus casibus à poena excusetur, et quid si non falsa, sed reputata. vid. Honded. consil. 93. lib. 2. Et quid si repertis instrumentis fuerit tortus inditiatus,  (?) et substinuerit. vid. Farinacc. lib. 2. consil. I75.

(4) Quod ignoranter expendens falsam monetam non puniatur. vid. Caball. in suis resol. criminal. cas. I99. n°. 6. vid. ib. de expendente scienter quali poena puniri debeat. n°. j. et seq. et n°. 7. et 25. quod stat. loquentia contra expendentes monetas falsas procedant solum contra scienter expendentes. vid. Hond. consil. 93. lib. 2. Farinacc. lib. j. consil. 48.

(S.N.) Add. quid si mulier iuverit virum  in fabric. vel tondenda moneta nunquid excusabitur. Mar. Turb. in Crimin. consil. lxxxxv.

(5) Nota quod de iure communi poenarum emolumenta sunt de regalibus principis cap. j. cum ib. not. quae sint regal. in usib. faeud. Boer. decis. I80. n°. 4. Tiraq. de retract. convent. §. 5. glos. 4. n°. I8. Molyn. de primog. (?) Hyspan. lib. j. cap. 25. n°. 2J et seqq. et ideo spectant ad Principem, vel Ducem aut Vicarium Civitatis, nec potest eas communitas pretendere nisi tanto temporis spatium effluxerit, cuius initij memoria non existat. Rip. in .l. quominus n°. iij. de flumin. Alex. consil. 6. lib. j. et consil. 24 lib. j. et cons. 2J. n°. 6. lib. 3. Bartol. consil. 32. n°. 2J. lib. 2. cum alijs per Rot. in impress. (?) p. D. Farinacc. post 2. vol. respons. crimin. decis. 276. n°. 2. et seqq. ub. vid.

  

De dolose referentibus, et eorum poenis.  R. XXXIX

 

Quia multi dolose, et fraudolenter conantur aliquos infamare, et vera non sunt, zizaniam seminantes, statuimus, et firmamus, et ordinamus, quod quicumq. aliqid novum ad infamiam alicuius traxerit, et dixerit quod trahi possit ad Zizaniam Civitatis ad turbationem eius, vel d.num Potestatem, vel eius iudicem maleficiorum dolose, et fraudolenter informaverit contra aliquem de aliquibus, quae vera non essent, quae si vera essent personali, vel corporali poena puniendi venirent quod condemnetur, et puniatur absq. diminutione. Et si d.am poenam non solverit infra decem dies à die latae sentent. contra eum scil. in 40 lib. denar. et quod mitratus ducatur per Civitatem dummodo loco d.ae mitrae solvere possit quingentas libr. denar. sine aliqua diminutione, et si d.am inquisitam (?) poenam non solverit intra d. terminum decem dierum ut supra dictum est, quod dictam poenam in duplum solvere teneatur. Si vero d.a relata per eum, de quibus dictum potestatem informasse existentia vera poena pecuniaria puniendus veniret, quod tunc dictus referens dolose, (1) et per mendacium condemnetur, et puniatur in 200 lib. den. absq. diminutione aliqua. Et si d.am quantitatem Cammerario Communis non solverit cum effectu, quod cum dicta mitra in capite (2) fustigandum ducatur per totam Civitatem praedictam nudis carnibus ita quod hac poena pro statu praedicto caeteris transeat in exemplum, dum tamen quod loco d.ae mitrae, ac fustigationis 50 libr. den. ut supra solvere possit, et quod hoc capitulum bandiatur, et legatur in Concilio generali quolibet mense per Cancellarium d.i Communis ad poen. x libr. denar.

 

Note a margine

(S.N.) Exempla manifestae calumniae, et falsi accusatoris agitur in vita S. Athanasij die 2 Maij ubi vid. et in lib. Daniel. cap. xiij. et Genes. c. xxxix.

(S.N.) De calumniatoribus vid. mult. per Baiard. ad Clar. q. 62. fer. per tot. post Boss. in tit. de accus. Farinac. in suis .qq. Crimin. de accus. q. xvj. et nunquid dolose referens contra eum cum quo pacem habuit dicatur fregisse pacem. vid. Surd. decis. 79. et an contra calumniose Instigantem, et dolose accusantem vel denunciantem possit agi de Iniuria. Bertazz. in Crimin. consil. 36J. lib. 2. et nunquid pro damnis detur actio contra haeredes accusatoris. vid. eum. Bertazz. in Crim. eod. lib. 2. consil. 362.

(1) Adverte quod qui false accusat, aut denunciat, et non probat quod proposuit, punitur poena talionis de iure .l. j. l. mulier. et l. quaesitum .ff. de abolit. Covar. lib. nov. resol. c. 9. tamen ista lex talionis non est in usu, nisi respectu testis, qui iurat falsum in causa criminali et ideo circa hoc debent observari constitutiones, consuetudo, et leges regnorum, et provinciarum. vid. igitur lib. 4. Aegid. constit. c. 2. ubi glos. post Caravit. super sit. M. C. I99. et Clar. d. 5. fin. q.  lxxxj. et Mirand. de ordin. iud. p. j. q. xiij. art. 9. conclus. 5. Paz in sua praxi tom. j. p. 5. c. 3. §. 6.

(2) Nunquid si nobili genere fuerit iste delinquens, vel falsus accusator poterit ista ignominiosa poena affici vid. Clar. in .§. fin. q. lx. n°. 20. vers.o prodest etiam. Farinacc. lib. j. consil. 33. n°. I6. et 67. cum ib. addit. secund. Farin. tit. de poen. temperand. q. xcviij. n°. 93. et seqq. adde quod Clericis similis poena nec minus in usu fore, et à suis iudicibus poterit irrogari. vid. in praxi Archiep. per Mont. Martan. c. xxxvj. Ricc. p. 2. decis. 278. et decis. II9. eumdem p. 3. coll. 664. Tiraq. de poen. temper. cas. xxj. n°. 23.  

 

De poena capientis columbos et rumpentis columbariam.  

R. XL.

 

Statuimus et firmamus, ad hoc, ut columbariae conserventur quod nullus audeat, vel praesumat, in aliqua re sua, vel loco (1) extra muros Civitatis Ameriae facere, vel tenere niolum (aliunde "aiolum") , seu cum d.o niolo cappannellum in vinacio, vel alio semine quocumq. vel etiam cum rete, vel pallocteria, (2) vel balista, vel arcu, laqueis, vel alijs instrumentis capere, vel occidere aliquos columbos domesticos consuetos stare in aliqua palumbaria ad poenam x libr. denar. usq. in quinq. paria columbarum inclusive à quinque paribus supra ad poenam 25 libr. denar. Et nihilominus dd.os Columbos, vel eorum aestimationem in duplum restituat damnum passo. Et licitum sit d.no Palumbariae destruere Capanellum sua authoritate in quocumq. loco staret, seu teneretur absq. poen. nec possit, vel audeat aliquis rumpere, seu frangere ipsam columbariam vel rete ponere super eam ad poen. cent. libr. den. et de praedictis debeat, et possit inquiri, et quilibet possit esse accusator, et denunciator, et ipse denunciator secreto habeatur, et habeat quartam partem poenae eius quod devenerit in Communi: ad probationem praedictorum sufficiat sacramentum denuncantis, vel accusantis cum d.o testis unius: dommudo non possit esse testis d.nus columbariae, de cuius interesse agitur, vel aliquis de sua familia. Ordinantes quod par pipionum vendere debeat quinq. soldos et non ultra ad poen. 50 sold. vendenti contra d.am formam: et quod licitum sit unicuiq. columbariam habenti accipere columbos captos, quos invenerit capientes, etiam si de sua columbaria non essent.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Bannim. gener. n°. 88. et 89. const. Aegid. lib. 5. cap. 90. Farin. de furt. q. I74. n°. 9J. part. j.

(1) Et quod capiens columbos de alieno columbario etiam in suo committat furtum. post Cassan. vid. Baiard. in addit. ad Clar. in .§. furtum n°. 9I. et Cepoll. de servit. urban. praed. cap. 77. ubi vid. vid. (ripetuto) Jo: Bonofac. . in suo tract. de furt. §. mobilis n°. 22. vers.o quamvis columbae. ubi quod nec dolo malo trahi possint ad alienum columbariuum furatis exculentis .(?)

(S.N.) Licitum esse, et permissum construere, et retinere columbaria ultra DD. in .§. pavonum. de rer. divis. trad. Connan. in comment. iur. Civil. lib. 3. cap. iij. Varro lib. iij. de re rust. Caiet. et Sylv. in verb. Columbar. Navar. in manual. cap. xvij. n°. I28. Sot. de iust. et iur. lib. 7. q. 6. art. 4. in fin. vid. Morl. in suo empor. utr. iur. tit. xij. q. iij.

(S.N.) De palumbis, et columbis farciendis, et columbarijs constituendis vid. Columell. de re rust. lib. viij. c. 8. ubi habes, quod omni tempore fuerunt in praetio, et praecijs eorum domini compleverunt aream. et ante Columell. M. Varro eod. tract. de re rustica. lib. 3. c. 7. vid. Forcat. in suo aviario iuris.

(S.N.) Add. quod domini nisi bene pascant columbos, et propterea damnum inferant in agris semina effodientes vel devastantes etiam quod bene pascantur, nisi damnum huiusmodi compensent stenorizzando (sic) ipsos agros, vel corrumpendo mala semina, aut vermiculos comedndo, tenentur ad restituendum. Sylvest. in sum. post Angel. et Rosell. in verb. restit. el. iij. §. 4. vers.o testium qui tenent columbarias. Rodrig. in sum. p. 2. c. I9. in fin. tenet quod si alias commode damnum illatum in agris per columbos aut facile impediri non poterit licitum est eos capere. vid. ib.

(2) Quare prohibeantur venatores, et alij, qui cumq. balistis, similibusq. instrumentis, uti ad occidendum columbos, qui in privatis columbarijs nutriuntur. vid. late per Covar. in regul. pecc. part. 2. §. viij. n°. I4. et seq. ubi concludit capientes teneri ad restitutionem etiam si capta fuerint extra locum in quo includuntur. et quod idem iuris sit arte, et fraude si quis deducat ab alterius columbario (et) ad proprium attrahat. vid. ib. et Graff. lib. 2. decis. seu cap. 93. n°. 53. et seqq. Cardinal. Tolet. in sua Instr. ad Sacerdot. lib. 5. cap. xx. n°. 20. et quod peccant illi qui faciunt columbaria in locis prohibitis, vel iaciunt semina in suis columbarijs, ut attrahant sic columbos alterius, illosq. capientes. vid. Rodriq. in sum. p. 2. c. I9.

 

 

De poena laborantium (1) terras exbanniti sine licentia.

R. XLJ.

 

Nulla persona praeumat, laborare, vel laborari facere de bonis exbanditi d.i Communis (2) sine licentia syndici d.i Communis, de qua licentia appareat scriptura manu Cancellarij Communis praedicti. Et qui contrafecerit pro qualibet vice puniatur in x lib. denar. Super quibus Potestas inquirere faciat, et procedere debeat ex suo officio ad petitionem cuiuslibet postulantis ad dictam poenam: et quicumq. etiam (aliunde "tenet")  vel possidet de bonis alicuius exbanditi d.i Communis de quibus ipse exbanditus tempore sui exbandimenti in possessione fuerit, teneatur, et debeat infra unum mensem à die publicationis d.i statuti ipsa bona Communi praedicto relaxare, et qui praedicta non fecerit in x libr. denar. puniatur, et nihilominus iura, quae habet in d.a re sint perdita authoritate praesentis statuti, et deveniant in Communi reservato ei semper qui d.a bona infra d. terminum restitueret omni iure, quod haberet in ipsa re, quo iure uti possit contra Commune. Sindicus (aliunde "Sindico") tantum d.i Communis ad omnem legitimum actum requisitus (aliunde "requisito") teneatur, de quibus Potestas etiam qui tunc fuerit teneatur, et possit suo officio ad petitionem cuiuscumq. petentis contra omnes et singulos, qui non servarent praedicta procedere, et quos culpabiles esse invenerit condemnare, Potestas vero, qui praedicta neglexerit x libr. de suo salario perdat, quae deveniant in Communi.

 

Note a margine

(1) Quid si istae terrae fuerint faeudales, vel Emphiteut. vid. Andr. Gayl. llib. 2. observ. c.xiiij. ubi an bannito vasallo veniat faeudum in alienatione, seu publicatione.

(2) Add. quid si bona fuerint banniti non communis, sed alicuius Vasalli, aut eius officialis an censeatur bannitus à Civitate Ameriae, et alijs Civitatibus Status Ecc. vid. Gaspar. Anton. Thes. lib. 2. q. x. per tot.

(S.N.) Vid quae adnotavi infra de uxore banniti an scil. debeat ali una cum filijs ex dictis fructibus; an recuperare dotem super istis bonis  et c. de quibus omnibus Andr. Gayl. lib. 2. observ. c.xvj. ubi etiam nunquid confiscatis bonis patris filia debet ex istis dotari et quid si mulier fuerit inops, et indotata, non solum ali ex istis, sed quartam partem petere possit, nam mulier bannito viro habetur pro vidua, in tantum quod gaudet etiam privil. l. un. C. quando imperat, et quod delictum viri non noceat uxori. vid. ib. Gagl. n°. 25. et scrip. in. l. j. C. ne uxor pro marit. an noceat filijs, et agnatis. idem Gagl. d. lib. 2. c. xiij. ubi in specie an filius patre bannito vivente habeat legitimam in istis bonis, et de peculio profectitio, et adventitio filij banniti.

(S.N.) Ex his colligitur bannitos esse laicaliter excomunicatos ut dicit Salicet. in Auth. nulla communitas. et in .l. j. C. de haered. instit. et similes ijs, quibus antiquitus interdicabatur ignis, et aqua.de quo vid. Nell. in suo tract. de bannit.

An vero bannitus agere posit, et amittit quae sunt iuris civilis vid. Andr. Gagl. lib. 2. Observat. cap. xij. an vasalli liberentur à servitijs. idem ib. cap. xv.

Contrahere non possint, et se obligare et an habeant testamenti factionem activam, et passivam baniti. (sic) vid. Rot. in recentiss. p. j. decis. 625. n°. 5. et seq. Card. Seraph. decis. 354. Surd. Surd. (ripetuto) consil. 394. n°. 20. et consil. 9O. n°. 38.

 

Quod unicuiq. sit licitum aucupationem tenere ante domum,

et olera (aggiunto)  R. XLII.

 

Statuimus, et ordinamus quod unicuiq. sit licitum tenere aucupationem, et venationem cuiuscumq. conditionis ante domum suam, seu apotecam, ita quod bene videri possit ad poen. centum sold. pro quolibet, et qualibet vice, qua contrafecerint absq. poena non obstant. aliquo statuto, vel ordinamento in contrarium loquente. Et quod unicuiq. sit licitum ante domum suam, vel apotecam, vel suam habitationem retinere quam (aliunde "tam") in disco, quam in terra, ad vendendum olera, et caules, et alia pro ut eis videbitur, et placebit, non obstante aliquo statuto supra vel infra posito quod in contrarium loqueretur.

 

Note a margine

(S.N.) Dummodo praedicta non emerit quis causa revendendi. infra lib. 5. rubr. 4J. idem habes stat. Romae lib. 3. cap. 68.

(S.N.) Nunquid vero stat. aut Ban. ne liceat venari, vel aucupari, et piscari sint licita, et valida, et tales prohibita fieri valeant. vid. post innumeros, quos ipse refert. Gaspar. Anton. Thesaur. lib. ij. q. xxij. per tot. ubi concludit per negat. et ad eam adducit plures fallent. inter quas, ut tales prohibitiones fieri possint in praedio part. caeterum, quod in casibus exceptis non quiescientes P(at)r. (?) sed indistincte ven. p... (?) peccent. vid. ib.

 

De poena publici, et famosi latronis.  R. XLIIJ

 

Ad hoc ut maleficia gravissima puniantur, et Stratae Civitatis Ameriae, et eius districtus sint securae statuimus, et ordinamus quod si quis derobaverit aliquem seu alicui aliquid violenter (1) acceperit in strada publica, qua itur à Ponte S. Mariae in Canali ad Civitatem hortanam, seu aliam Stratam publicam districtus Civitatis Ameriae, vel intus d.am Civitatem puniatur, et puniri debeat derobator ad mortem, itaquod furcis laqueo suspendatur ibi ubi deliquerit: et hoc de robatore publico intelligatur, et famoso, alias si non publicus, et famosus fuerit latro, et derobator, et derobaverit aliquem in dd.is locis, vel in aliquo ipsorum tunc puniatur, et condemnetur in quadruplo poenae contentae in capitulo de furto loquente. Si vero alibi, quam in dd.is locis, et stradis aliquis non publicus, et famosus per vim alicui, aliquid acceperit condemnetur, et puniatur in duplum poenae statuti, qua fur secundum casus, et modus in proxime (sic) sequenti capitulo declaratur posito sub rubr. de poen. furis.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. const. lib. 4. rubr. 38. et bann. tot. stat. Ecc.

(S.N.) Vid. aliqua per scrib. praesert. Cepoll. in auth. sed novo iure. C. de serv. Fugit.

De poena simplicis, et famosi latronis. vid. Farinac. in suo tract. de furt. q. I67. part. v. n°. 85. et seqq. ubi habes de poena insignis furis, et famosi latronis.

(S.N.) Furtum nam ob violentiam in via pub.a cum armis transit in aliud genus delicti, quod qui perpetrarunt dicuntur proprie latrones, et quod saepius hoc modo delinquerunt, grassatores, et improprie vulgo assassini, quia proprie assassini dicuntur, qui homines furando in via pub.a interimunt, quos famasos latrones .l. appellat l. capitalium .§. famosos ff. de poen. vid. late per Gaspar. Anton. Thes. in suis qq. forens. lib. j. cap. lxxx. n°. I7. ubi de iure communi n°. I9. qua poena affici debeant et per tot. q. quam fuerit antiquitus poena furti et quam hodie esse debeat ad auth. sed novo iure C. de serv. fugit. ubi confutatur opinio multorum, qui voluerunt aliquem pro furto multiplici aliquem ultimo supplicio esse plectendum.

 

De poena furis.  R. XLIIIJ

 

Ut metu (1) poenarum arceantur fures à furtis, quos Dei timor non arcet à malo, statuimus, et firmamus, (2) quod si quis non alias malae famae de domo, vel Cappanna alicuius furatus fuerit, vel acceperit, (3) quod sit valoris, et aestimationis cent. soldor. et ultr. (4) usq. ad x libr. si de die solvat nomine poenae 200 libr. denar. si vero fuerit minoris aestimationis cent. soldor. usq. ad 40 sold. solvat pro banno Communi Ameriae 50 libr. denar. Si vero aestimationis fuerit xl soldor. infra usq. ad xx sold. solvat (5) nomine poenae 25 libr. denar. Si vero fuerit aestimationis 20 sold. et abinde infra solvat nomine poenae x libr. denar. Si vero fuerit maioris aestimationis x libr. et à decem libr. supra usq. ad 25 libr. solvat nomine poenae 3 (aliunde "iij.c.") libr. denar. Et si esset valoris à 25 libr. supra usq. in 50 libr. denar. solvat nomine poenae quatuor (aliunde "iiij.c.") lib. denar. sed si esset valoris a 50 libr. supra usq. ad cent. libr. solvat nomine poenae 6. (aliunde "vj.c.) libr. Et si fuerit aestimationis à 6.centum libr. usq. ad centum floren. auri solvat nomine poenae mille libr. denar. (6) Sed si fuerit aestimationis à cent. flor. supra furcis suspendatur omnino, ita quod moriatur, et si nullum alium furtum fecisset. Si vero ex eis, vel ea nihil extraxerit solvat nomine poenae quinq. libr. denar. Sed si in ipsam domum criptam, vel cappannam intraverit aliunde quam per ostium consuetum, vel per ostium aperiendo, vel rumpendo ipsum ostium, solvat nomine poenae qualibet vice 25 libr. denar. etiam si nihil (7) extraxerit extra eam. Si vero domum criptam, vel Capannam extra Civitatem, et castra praedicta si quis fregerit, vel intraverit animo furandi, et ex inde aliquid extraxerit valoris decem sold. et ultra solvat pro banno Communi 50 libr. denar. si vero fuerit valoris à x libr. infra solvat pro banno x libr. denar. et si nihil extraxerit solvat quinque libr. denar. et in omnibus praedictis casibus (8) damnum emendet patienti in duplum. Si vero talis fur d.am poenam non solverit in casibus praedictis infra terminum in sententia statuendum, qui non excedat x dies poenas praedictas in duplum solvere teneatur. (9) Si autem talis fur fuerit malae famae, et plura furta commiserit, diversis, et seperatis (sic) temporibus tunc dictus fur suspendatur per gulam ita quod moriatur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 38. et ban. tot. stat. Ecc. vid. Far.  de furt. q. I67. per tot.

An huiusmodi statutum liget forenses vid. Caball. in suis resolut. crimin. cent. 2. cas. I29. plura per Cepoll.in auth. sed novo iure .C. de serv. fugitiv. in mat. furt. Clar. in .§. furtum. cum ib. add. per Baiard. lib. 5. rec. sent. et modern. Ven. in suo tract. de furt.

(1) Quod quilibet lex furtum prohibeat. vid. Cic. lib. 3. de off. relat. à Covarr. in proem. comm. ad reg. peccatum de reg. iur. in. 6. ubi quod fures dicantur violare societatem humanam, et quod furari, et alterius commodis detrahere sit magis contra naturam, quam mos. (?) vid. ib.

(2) Foeminas nunquid comprehendat vid. Alex. consil. I35. col. 4. vol. j. quae mitius puniri debeant voluit Jo: Bonifacius Venetus in suo tract. de furt. §. animo lucrifaciendi n°. 200.

(3) Sed nunquid pro re minima detur actio furti. vid. DD. in .§. gallinarum inst. de rer. div. Baiard. ad Cler. in .§. furt. n°. 96.

(S.N.) Verum quid si quis necissate (sic) compulsus furetur nunquid huiusmodi statutum locum habeat. late per Baiard. ad Clar. in d. §. furtum 97. et seqq. ubi possit plures cas. in quibus quis excusatur à furti poena.

(4) Plat. lib. xij. de .ll. pari supplicio afficiendum putavit sive magnum sive parvum: nam qui rem parvam substulit, et si minori vi, quam qui magnam rapuit, aequia tamen cupiditate. vid. ib. in princ. ubi cur lex minus puniat ob furti parvitatem.

(S.N.) Etiam necessitat quando excuset à peccato late Covar. in 2.a part. rel. §. j. ad reg. peccatum. de reg. iur. in 6. ubi etiam habes nunquid acceptum ratione necessitatis extremae restituendum sit ab accipiente cum nactus fuerit pinguiorem fortunam.

(S.N.) Ad. Si meretrici aliquid quis fuerit fueratus (sic) quod non comprehendatur huiusmodi statuto. vid. Mars. in .l. un. C. de rapt. virg. n°. 32. et seqq. talis vero doctrina ut referunt modern. Veneti in suo tract. de furt. d. §. animo lucrifaciendi in iudicijs non recipitur apud quem etiam vid. nunquid praesenti stat. comprehendatur furta, quae fiunt ei, qui lusores alearum in domum suam recipiunt. d. §. animo lucrifaciendi n°. 85. et seq.

(5) Semper add. ut nihilominus relaxari non possit soluta poena nisi restituta re furto subtracta, vel eius aestimatione. Baiard. ad Clar. in d. §. furt. n°. 3J. et seqq. vid. infra litteram e (nota n. 8).

(6) Intelligas si valor fuerit probatus communi aestimatione. Baiard. ad Clar. in .§. furt. n°. 37. et quid si duo vel plures committerent furtum tantae quantitatis. ib. Baiard. n°. 38. praeterea an stat. sic. disponens habeat locum contra furantem instrumentum huius vel maioris quantitatis vid. Boss. tit. de furt. n°. 53.

(7) Vid. Jason. in l. 3. §. si rem. ff. de acq. poss. ubi de reperto antequam aliquid contrectet. (sic) et quid si furti causam dederit aperiendo, vel frangendo ianuam. vid. Baiard. ad Clar. in .d. §. furtum n°. 4J. et latiss. per modern. venetos in suo tract. de furt. §. contrectatio n°. 49. et seqq. post Menoch de arbitrar. iud. lib. 2. cas. 360. ubi late an puniatur conatus in materia furti.

(8) Vid. de hoc Covar. in proem. com. ad reg. peccatum de reg. iur. in. 6. ubi quod hoc habeat iuris naturalis rationem. quod vero fur teneatur rem ablatam restituere. vid. Covar. in 2.a part. relect. §. 2J .d. reg. peccatum. ubi videas qualiter teneatur in foro conscientiae. vid supra litteram a. (nota n. 5) vid. Medin. et Ludovic. Carbon. in suis tract. de restitut.

(9) Qualiter vero distinguantur furta itaut dicantur plura. vid. Bald. cons. 247. vol. 5. Baiard. ad Clar. lib. 5. §. furtum n°. in vers. quaero (?) etiam stante statuto n°. 59. usq. ad 68. Felyn. in cap. sicut de testib. et adde quod sit de istis furtis alias condemnatus Decian. consil. I6. et seqq. lib. 3.

 

 

  

 

De poena non trahentium ad rumorem.  R. XLV.

 

Si aliqua offensa (1) realis, vel personalis in districtu, et territorio Civitatis Ameriae omnes, et singuli propinqui, et circumstantes loco commissi maleficij statim trahere debeant ad ipsum locum, et offensos iuvare posse, et fugare huiusmodi offendentes, capere, et detinere, et in fortiam Communis ducere, et si in huiusmodi incursum (aliunde "succursum") dd.i offendentes, seu aliqui, seu aliquis eorum offensionem realem, seu personalem receperint, (2) quod illi tales sic currentes ad poenam nullatenus teneantur, nisi forte offendens habuisset ante, et haberet aliquod odium, vel livorem odij cum offenso; ex quo possit praesumi  quod fecerit ad vindictam, quo casu (omesso "puniatur") secundum form. statutor. Si vero circumdantes, et propinqui praedicta non fecerint in 50 libr. denar. monete currentis per tempora, pro quolibet puniatur eisdem auferendas per potestatem de facto, et quilibet possit contrafacientes denunciare, et accusare, et credatur eius sacramento cum uno teste, et habeat medietatem banni.

 

Note a margine

(S.N.) Subditi an compelli possint ad capiendum malefactorem. vid. Surd. consil. lxxxiij. lib. j. per tot. an vero stat. sit ag.. (?) etc. pro hoc fac. trad. per Dyn. in cap. non est sine culpa. de reg. iur. lib. 6. n°. 4. cum ib. add. per Boer. decis. 83. n°. 7. vid. M. Ant. Branc. in suo tract. de indit. n°. 303. et 304. latiss. per Farin. in suis qq. de indit. et tort. q. 5J. fere per tot.

(1) Nam ut praeclare inquit M. T. lib. j. offic. tam est in vitio qui intulit, quam is, qui cum posset non propulsavit iniuriam. Plato ut habetur lib. vj. de .ll. solos qui triginta et tres annos nat. (?) sine connubio fuerint offensos, ne dum iuvari ab alijs iussit, verum ut contra eosdem cesos(?) quilibet insurgeret, voluit (corretto) et ut Plato lib. 5. de .ll. divinitus inquit, (ne putes putes (annullato) ignominiosum quicquid à statutibus imperatum, dum offendentes fugari, detineri, et in fortiam communis duci etc. per circumstantes statuenti) Honorandus certe est, qui nihil iniuriatur, qui vero nec alios id facere patitur duplici honore, immo etiam magis est honorandus, ille nam uni, hic multis hominibus comparatur, qui principibus caeterorum iniuriam nunciet: qui autem una cum magistratibus iniuriam quoad potest, ulciscitur, is magnus, perfectusq. in Civitate vir praeconio praedicetur: nam virtute cunctis excellet.

(2) Mediatorem se fingens in rixa, et percutiens aut interficiens rixantes qua poena puniatur. vid. Boer. decis. 83. n°. 3. et 5. et quid si rixantes mediatorem percusserint. vid. Boer. I6. n°. 4. et 8. vid. Farinac. in suis .qq. de homicid. q. ... (puntini).

 

De capiendo furem.  R. XLVJ

 

Cuilibet liceat furem, vel qui furaverit infra infra (ripetuto) tres dies à die commissi maleficij capere, et denunciare, (1) et curiae praesentare, et etiam cum ipsum furtum portaret ubiq. locorum, et si ipsum offenderit sine morte, non teneatur ad poenam dummodo talis fur, vel furtum portans se defenderet, vel diceret nolle permitti ad Curiam portari, et hoc non habeat locum in damnis datis, nec etiam habeat locum in furt. commisso ad x sold. infra.

 

Note a margine

(S.N.) Vid Nicolaum Losaeum de iur. universitat. lib. 4. n°. 9J et seqq.

(1) Sacerdos vero occidendo furem in casu à stat. permisso, vel indicando, vel ratificando capturam, vel homicid. factum à suis fam. vel consanguineis. vid. semper modern. Venet. in suo tract. de furt. §. invito domino n°. 36 et seqq.

(S.N.) Add. an et quando furem teneatur quis indicare, et an aliquid pro indicando fure possit accipi. vid. ( cancellato?) Jas. in l. 4. §. si tibi ob indicium per tot. ff. de condit. ob turp. caus.

 

De poena ementis bladum ultra unam salmam.  R. XLVIJ.

 

Nulla persona emat in Platea Civitatis Ameriae una, et eadem die ultra unam salmam gtani, et qui contrafecerit in 40 sold. denar. puniatur vice qualibet ipso facto: et quilibet possit contrafacientem denunciare, et accusare, et habeat quartam partem damni (sic), et teneatur in credentia, Et nihilominus per dd.nos Antianos populi eligantur quatuor custodes celatos (sic) ad denunciandum praedicta, et habeant dictam partem, quorum et cuiuslibet  alterius denunciationi stetur, et cum uno teste credatur, idoneo, et fidegno (sic) digno.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Natt. consil. 22J. n°. p°. et seq.

(S.N.) Et de poena ement. blad. intr. Civ. causa revend. infra hoc eod. lib. rubr. 49. bannimenta Presid. et Praefecti Annonae.

(1) Vid. Bartol. in .l. inficiando .§. si tibi ff. de furt.

 

Quod fructus bonorum exbanditi reassignentur infra mensem

Cammerario Communis  R. XLVIIJ.

 

Quicumq. hactenus scilicet à quinto anno citra, vel ante quandocumq. perceperit aliquos fructus de bonis alicuius exbanditi d.i Communis de quibus ipse exanditus (sic) erat in possessione tempore exbandimenti sui, teneatur, et debeat ipsos fructus infra unum mensem à publicatione praesentis statuti Cammerario d.i Communis integraliter resignare , hi vero, qui aliqua bona exbanditorum laborant ad praesens teneantur fructus pertinentes restituere Cammerario peaedicto, et qui in praedictis, vel aliquo praedictorum fuerit negligens in lib. x vice qualibet puniatur de quibus, et quolibet praedictorum Potesta (sic) ex suo officio , et ad petitionem cuiuslibet petentis teneatur inquirere, et inventos culpabiles condemnent, (sic), qui potestas si negligens fuerit (corretto) in 50 libr. denar. tempore sui syndicatus debeat condemnari.

 

Note a margine

(S.N.) Add. alienata per bannitum in faudem fisci ante crimen, num fiscus possit revocare per Ludov. à Pegner. in suis decis. 49. et 50. et an ultra quadriennium. Farinac. de poen. confisc. q. ...(puntini) et vid. adn. in .l. un. C. si adversus fiscum. lib. x.

(S.N.) Add. nunquid bannito marito uxor dotem repetere, eamq. salvam habere, seu assecurari facere possit supra dd.is bonis. vid. Andreas Gayl. lib. 2. observat. seu cap. xvj. ubi quod tunc mulier uxor vidua reputatur, et dotem occupatam recuperat à fisco, et interim si non habet aliunde alimentari debet ex istis fructibus, una cum filijs, et si filiae adsint debent dotari. et quid si scienter nubat bannito?

 

De poena ementium bladum intra muros Civitatis Ameriae.

R. XLVIIIJ

 

Nulla persona emat granum, vel aliquod genus bladi infra muros Civitatis Ameriae per se, vel alium causa (1) revendendi, et qui contrafecerit in x libr. vice qualibet puniatur, et quilibet possit contrafacientem denunciare, et accusare, et habeat quartam (omesso "partem") banni, et in credentia teneatur, et credatur sacramento denunciantis cum uno teste fide digno, et ad investigandum eligantur quatuor homines fidedignos, qui sint custodes celati, quorum denunciationi, et cuiuslibet ipsorum stetur cum uno teste fidedigno. Et habeat dictam partem banni, et in credentia teneatur. Et quod nulla persona emat (2) granum, sive aliquod bladum per aliquem forensem, sive Comitatensem deferendum ad Civitatem praedictam alibi in d.a Civitate quam in Platea veteris Communis, vel in cruce burgi. Et qui contra fecerit in x sold. vice qualibet puniatur, et quilibet possit denunciare, et accusare contra facientem, et credatur sacramento accusantis, et habeat quartam partem banni, et in credentia teneatur.

 

Note a margine

(S.N.) Add. quod circa materiam annonae officiales Status Ecc.i debent obedire Praefecto Annonae urbis, et illius edicta servare. constit. Pij papae 4. inter multiplices I52.

(1) Vid. Natt. consil. 22J. n°. 4.

(2) Add. non solum valere stat. ut res non vendantur nisi, in platea, verum etiam si disponatur, ut ante horam decimam pistores, (sic) et alij, qui emunt causa revendendi non possint emere glos. in .l. 2. in ver. tradere .ff. de nundin. et hoc favore publicae utilitatis ut per Rebuff. ad .l. inter publica. xvij. vers.o advertendum est valere stat. ubi quod partes non possunt renunciare prohibitioni huiusmodi .ff. de verb. signific. immo dicit quod si rustici accedant ad forum publicum grascia, vel esculentis et nolint vendere allata poterint cogi, nam praesumitur tractasse cum revenditoribus, de venditione eis facienda.

(S.N.) Non poterit tamen nisi in d.a Platea veteri die sabati infra lib. 5. rubr. 26. et idem habes Romae Stat. in banniment. Praesid. grasciae ubi macellarijs prohibetur emere alibi, quam in foro boario.

 

Quod eligantur duo homines ad colligendum fructus.  R. L

 

In principio Mensis Junij quolibet anno eligantur duo boni homines per dd. Antianos Populi Civitatis Ameriae, qui iurent ad S. Dei Evangelia bona fide, et sine fraude investigare, et invenire bona, et possessiones exbanditorum Civitatis praedictae, et eius districtus, et fructus, proventus dictarum possessionum ad manus Cammerarij dicti Communis facere devenire. Et praedictis hominibus sic electis, omnes, et singuli, homines d.ae Civitatis, et districtus, ac etiam oficiales eiusdem ad ipsorum requisitionem teneantur, et debeant dare, et praestare adiutorium, consilium, et favorem ad poenam 25 libr. denar. pro quolibet contra faciente hoc addito quod dd.i duo homines sic eligendi sint, et esse debeant populares, et eorum officium durare tantum per unum annum, et qui fuerit ad d.um officium in d.o anno, non possit eligi in alio anno prosecuturo, et si aliter fieret electio non valeat ullo modo, et finito d.o tempore eorum officij teneantur, et debeant de administratione sui officij plenariam reddere rationem Cammerario Communis, qui tales sic eligendi habeant pro eorum  salario decimam partem totius eius, quod in Communi fecerint devenire.

 

Note a margine

(S.N.) De quorum bonorum fruct. supra hoc eod. libr. rubr. 48. et infra ect. Add. quod parum essent sententias ferre, et banna promulgari, nisi debitae executioni mandarentur, et ideo disponitur hic de elect. collectorum. vid. autem quomodo immissio in bona banniti facienda, et quid si ipsa bona banniti detineantur à tertio; et nunquid isti collectores, seu executores poenalibus mandatis ad exequendum, et colligendum cogi possint, quomodo se excusare valeant dd. executores seu collectores. vid. Andr. Gagl. lib. 2. observat. imperal. c.xvij.

(S.N.) Add. alia urgentiora hodie statuta quibus ut habetur inter Constit. Aegid. lib. 4. c. xix. qua consanguinei et affines exbanditorum usq. ad quartum gradum cogantur ad emendum bona ipsorum condemnatorum, parentes vero ad solutionem integrae legitimae .d. lib. 4. c. xviij. et c. xix. quae Const.o an procedat in filio naturali condemnato, vel delinquente. vid. Hond. consil. 95. lib. j. post Bartol. consil. 229. lib. j. vid. Farinac. in quaest. criminali. q. xxiiij.  

 

De poena laborantium terras unde non fuerit solutum datium.

R. 5J.

 

Nulla persona audeat, praesumat laborare, (1) seu colere aliquas terras, seu possessiones unam vel plures accatastatas in Catastro d.ae Civitatis, ex quibus datium impositus hactenus solutum non sit, seu dativae, quae in posterum non solventur in integrum: (2) Ecclesiarum, (3) et aliorum piorum locorum dumtaxat exceptis, (4) et qui contrafecerit nisi ipsas dativas praeteritas infra terminum statuendum, et futuras infra terminum ordinandum, ut alij Cives non solverint cum effectu in x libr. denar. per Potestatem Civitatis Ameriae condemnetur, et nihilominus ad solutionem dictarum dativarum ante praesens statutum per ipsum Potestatem compellatur super quibus Potestas praesens, et futurus quolibet mense teneatur inquirere, et investigare per librum actorum, et per Castaldos Civitatis Ameriae, et omni modo, quo melius poterit, et inventos culpabiles in d.a poena punire; Si vero Potestas praedictus non fecerit, vel negligens fuerit in praedictis, vel aliquo praedictorum in 40 (aliunde "50") libr. denar. condemnetur ad dandum, et solvendum de suo salario Cammerario d.ae Civitatis, quas (omesso "50 lib.") praedictus Cammerarius, qui pro tempore fuerit, teneatur de ultima terzaria sui salarij retinere: addentes in praedictis, quod nullus Civis, vel Comitatinus d.ae Civitatis possit, vel debeat colere, vel laborare aliquam terram positam in Comitatu Civitatis praedicte non pertinentem ad aliquem Civem, vel Comitatinum d.ae Civitatis ad poenam 50 librar. pro quolibet contrafac. et vice qualibet.

 

Note a margine

(1) Add. nunquid possit exigi datium, seu collecta à colonijs partiarijs religiosorum vid. Anton. Dian. p. 3. tit. seu tract. j. de immun. resol. xix. ubi non posse, ex quo privilegium reale. vid. ib.

(2) Add. an Clerici teneantur solvere datia, seu collectas certas invariabiles et c. impositas per statutum super aliqua bona antequam ad eos pervenirent. Anton. Dian. p. iij. tractat. de immunit. Eccles. Resol. xvij. vid. Rot. Roman. in una Abensi Gabellae Veneris. xxviij. Junij MDCXXX. coram R.P.D. Merlino. et laudum bon. mem. Card. S. Marcelli ad favorem Cardinalis Tuschi episcopi Tiburtini (corretto) contra communitatem Tyburis latum die 25. 7bris Anni I603. Auth. Apostolica confirmatum.

(3) Add. an emphyteota Ecc.ae vid. Anton. Dian. p. 3. tit. j. de immun. Ecc.ae resol. xxiiij.

(4) Add. quod si istae possessiones, super quibus est impositum datium transeant in Ecc.am aut loca pia, nunquid ipsa loca, et Ecc.am ad solutionem dativi teneatur, vid. Calderin. de constit. consil. vij. Barthol. Socin. lib. 4. consil. xij. ubi late an res transeant cum isto onere solvendi datium, seu collectas in Ecclesiam.

(S.N.) Add. nunquid vendi possint praedia propter datium non solutum, et de requisitis in vend. huiusmodi, quae sunt, ut adsit debitum, ut fuerit cessatum in solutione dativi, quod bona fide res vendatur, quod iusto praetio, quod subhastetur, et quod iud. vel praesidis authoritas intervenerit. vid. Alex. Trentac. lib. j. tit. de iur. fisc. resol. vj. vol. j. var. resolut. ubi inter caetera n°. 6. quod fiscus habet opt. ut non velit prius debitorem carcerare, an ad bona pervenire .l. 2. et ib. Bartol. C. de exact. trib. lib. I0. et quod licet possit in tali casu incipere à captura , non tamen debet captum in carceribus ponere nisi persistente contumacia .l. nemo carcerem. C. de exactor. trib. lib. eod. ubi Bartol. quod debitor citari debet ad solvendum. vid. ib. Alex. n°. 7. et de tempore subhastat. n°. 8. et c. quae ib. vid.

 

De poena non capientium exbannitos.  R. LIJ.

 

Si contigerit aliquem exbanditum Communis Ameriae pro aliquo maleficio ire ad aliquod Castrum d.ae Civitatis, et Comitatus, et districtus, vel stare aut morari in eo homines, et universitas ipsius Castri teneatur,(sic) et debeat (sic) (1) ipsum exbanditum Capere, et curiae civitatis Ameriae praesentare ad poen. 50 libr. denar. ab ipsa universitate quoties contrafecerit, seu fuerit negligens auferend. Homines vero speciales, et singuli, qui praesentes fuerint in ipsa contrada, et morari debeant contra ipsos exbanditos statim elevare rumorem, et ipsos sequere et capere, et d.ae Curiae praesentare, pro eorum posse ad poenam decem librar. denarior. pro quolibet eorum qui contrafecerint in praedictis, vel aliquo praedictorum. Si vero exbanditi huiusmodi in d.a fuga praesumerent defensionem assumere, et ipsam defensionem facientes per ipsos sequentes fuerint offensi, offendentes eos ad poen. volumus non teneri. Super quibus omnibus, et singulis Potestas teneatur facere singulis mensibus de praedictis et quolibet praedictorum (omesso "inquisitionem solemnem et in praedictis poenis")repertos culpabiles punire: et condemnare: si vero Potestas negligens fuerit in praedictis 50 libr. den. tempore ipsius Syndicatus solvere teneatur.

 

Note a margine

(S.N.) Add. quid de praemio statuto capientibus eumdem exband. an officialis si id faciat illud consequatur. Mastr. decis. xvij. n°. 44. et decis. ccxvi. n°. n°. (ripetuto) 32. et seqq.

Vid. supra hoc eod. lib. rubr. x. ad fin. de mercede danda capienti exbanditos infra lib. 5. rubr. 24. et de poena retinentium rebelles, et bannitos Ecc.ae vid. Aegid. constit. lib. 4. c. 9J. et de poena officialis Mastrill. decis. ccxvj. et Constit. Sixti Papae v.

(1) Add. qualiter puniatur officialis dissimulans bannitum etc. Mastrill. decis. ccxvj. ubi etiam de officiali receptante, auxiliante et c. late, et quod ex officio teneatur illos capere officiamis. ib. n°. 35. et seqq.

(S.N.) Add. huiusmodi stat. non habere locum quando dd. universitates non possent bannitos persequi nisi cum manifesto periculo, puta, quia magnus erat numerus bannitorum, qui erant bene armati, in loco eminenti etc. prout pulchre Hieron. Gabriell. consil. I68. n°. 23. et seqq. vers. ex his arbitror. lib. 2. et multo minus nisi probetur dd. universitates scivisse illos esse bannitos. vid. ib. et consil. I69. n°. I3. et seq.

(S.N.) Add. statuta in bannimentis totius Stat. Ecc.i contra Bannitos, sicarios facinorosos pro iussu S.D.N. Pauli Papae V. Anno I608. incipienti convenendo pro conservatione. constit. Leon. x. 3J omnes quidem xpi fudeles. Pij 4. 30. in eminenti. Pij. 5. const. I3 ex supernae. et Graegor. xiij. 66. tanta etc.

 

De poena non capientium malefactores et curiae

non repraesentantium.  R. LIIJ

 

Si contigerit aliquod maleficium in aliquo Castro committi districtus, vel Comitatus Ameriae, Commune, et homines, et universitas ipsius Castri teneantur, et debeant ipsum malefactorem, seu malefacientem capere, (1) et in fortiam Communis ponere: et si ipsa universitas negligens fuerit in 50 libr. denar. vice qualibet puniatur; Si poen. maleficij Commissi ascenderet ad poen. 50 libr. et ab ind. supra si vero malefactor in huiusmodi minori poena, seu quantitate condemnari deberet d.a Universitas (2) negligens in eamdem quantitatem, qua malefactor condemnandus esset per Potestatem, qui tunc est in officio puniatur: addentes quod cuilibet sit licitum capere quemlibet malefactorem in quocumq. loco, quo maleficium commisserit (sic) sive in Civitate, sive in Comitatu, sive in Castris sive extra dummodo ipsum Capiat tempore commissi maleficij, vel postea per totam diem, et ipse capiens ad poenam aliquam non teneatur, sed ipso facto intelligatur esse absolutus à poena resultante, vel à d.a captura.

 

Note a margine

(S.N.) Et quod Custodire territorium, et distr. teneantur alias teneatur ad emendat. spoliatis et c. vid. Bull. Pij Papae v. inc. exigit Apostolicae servitutis. seu Mot. proprium et aliorum de quibus in d.o motu proprio.

(S.N.) Si maleficium fuerit commissum de nocte, et rector, seu Potestas habeat claves castri, ita quod illi de castro non potuerint exire, et capere malefactorem non teneantur ad poenam. Jul. Clar. lib. v. sent. §. fin. q. 29. vers. pen.

(1) Add. nunquid universitates valeant repetere à Fisco expensas fctas in capiendo malefactore. Clar. in pract. crimin. q. 29. n°. 7. vers.o unum tantum nota late per Caball. in suis resolut. criminal. cas. 279. n°. 7. et seqq. cent.3.

(2) Vid. Nicolaum Losaeum in suo tract. de iur. univ. p. 4. ubi n°. 9I et seqq. late de intellectu huiusmodi stat. ex quorum forma tenentur universitates capere malefactores, et de excusationibus legitimis earumdem univers. quando eos non capiunt; et ib. n°. 98. de stat. quo universitates obligantur refarcire (sic) damna illata in territorio quando locum habeant.

(S.N.) Et licet probetur, homines Castri non cepisse malefctorem contra formam huius statuti, tamen non sufficit ad ipsos puniendum, quia oportet probari quod essent abiles ad capiendum eum. Felyn. in cap. supra his num. I7. ad fin. extra de accus.

Item laici non tenentur comprehendere clericos. vid. Boss. in tract. crimin. de captur. num. 35. Menoch. de arbitr. iudic. centur. 2. cas. clxxx in fin.

Item comprehendit mulieres. vid. Dec. in .l. foeminae. num. 8J. de reg. iur.

Nec si malefactor fuerit cum magna comitativa Ang. in pract. malef. in verb. fama publ. num. 68.

 

De poena facientium falonem sine licentia.  R. LIIIJ

 

Nulla persona in Civitate Ameriae, sive Comitatu debeat facere aliquem falonem sine expressa licentia potestatis, et maioris partis dd. Antianorum. Et qui contrafecerit in centum sold. vice qualibet puniatur, et quilibet possit contrafacientem denunciare, et accusare, et eius denunciationi credatur cum uno teste, et nomen eius teneatur in credentia.

 

De poena optantium malum fochi, et anguenagliam.

R. LV.

 

Nulla persona optet alicui carboncellum, malum fochi, sive anguenagliam, malum captivum, sive lupam, et his similia, et qui contrafecerit in x sold. vice qualibet de facto puniatur: (1) et contrafacientes quilibet possit denunciare, et accusare, et habeat quartam partem banni, et teneatur in credentia non obstante quod talis optans fuerit minor x ann.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Dionys. Carthusian. in sua sum. fidei Orth. lib. 3. art. I34. ubi pulchre an liceat maledicere homini. 2. an irrationali creaturae. 3. utrum maledictio sit pecc. mortal. et 4. de comparatione eius ad alia vitia. ubi ad 3. quod alicui sub ratione mali imperare, aut optando velle directe charitati repugnat, et ideo maledicere proprie sumptum ex suo genere est mort. pecc. nam, et Apost. inquit, neq. maledici, neq. rapaces regnum Dei possidebunt. verumtamen maledictio venialis esse potest vel propter parvitatem mali, quod quis alteri imprecatur, vel propter affectum dicentis, puta si an ludo, subreptione, aut levi motu verba maledictionis quis proferat, quia peccata verborum ex affectu pensantur.

(S.N.) De imprecationibus huiusmodi et mala precantibus agit Rodriq. in Sum. p. j. c. II3. ubi quod petitio alicuius mali contra aliquem, quod illi veniat erit formale peccatum et mortale quando dicatur tali affectu et desiderio, secus si non proferatur cum magna perturbatione, itaut inconsideranter proferatur. vid. ib.

(1) Mala nam sibi, vel alteri imprecari non licet animo praesertim deliberato. vid. Navarr. in suo Manual. cap. xxxij. n°. II7. Graff. lib. ij. cap. lxxiij. de ira. n°. 2. et late Rodriq. ubi vid. in sum. p. j. c. II3. per tot. ubi qualiter cum istis se gerere debeat confessari.. (?)

 

De poena euntium ad consilium, nisi fuerint de eo.  

R. LVJ.

 

Ad Concilium generale Communis, et Populi tantum, qui non fuerint de d. Concilio ire non audeat, vel praesumat, nec in aliquo ipsorum conciliorum intersit, nec palluctam recipiat ad poenam decem libr. denar. pro qualibet vice, et quilibet possit contrafacientes denunciare, accusare, in credentia teneatur: salvo quod quicumq. venerit ad d.a Concilia, vel aliquid eorum causa recitandi aliquam ambasiatam , seu ad narrandum sua negocia, seu mandata Potestatis, vel Antianorum seu quando esset banditum Concilium, et novum, non teneantur occasionibus praedictis ad poen. et Potestas, et quilibet alius rector, qui praesens erit in Concilio teneatur, et debeat expellere de concilio omnem personam, quae non esset de ipso concilio ibi stantes contra form. praedictam. Et nihilominus Cammerarius d.i Communis, qui pro tempore fuerit, teneatur vinculo iuramenti ad poen. xx soldor. notificari facere per banditorem Communis in quolibet concilio Communis, et populi, quod quicumq. non esset de concilio, (1) seu de adiuncta recedere debeat ad poenam in statuto contentam: et facta notificatione praedicta quicquid ordinatum fuerit in d.o Concilio aliquibus in eo astantibus contra form. praedictam, sit irritum, et inane.

 

Note a margine

(S.N.) Add. quod extraneus, et sic is, qui non est de Concilio poterit per consiliarios tamquam turbator expelli. vid. Abb. in cap. j. col. 4. vers. 4°. facit. de imm. Ecc. poterit tamen de consensu consiliariorum extraneus admitti. vid. Abb. in cap. cum  intonens. (?) col. 2. extra de elect.

Clerici nunquid possint esse consiliarij Civitatum et oppidorum? non videtur hoc iure eis prohiberi, nam sicuti esse possunt Consiliarij Principum secularium de quo Carol. Grass. de effect. Clericat. effect. xiij. n°. 7. multo magis eisdem licere, ut in administratione rerum Civitatum, vel oppidorum, se ingerant. verum rectius est, ut nesciant clerici, quid faciunt laici, cum debeant dersari (sic) circa vitam contemplativam, et non gerere curam mundanarum rerum. vid. ib. Crass. d. effect. xiij. n°. j. et seq.

(1) Romae consuevit coadunatis Concilijs, et Concione alta, et intelligibili voce adveniente hora concionis per unum ex Cursoribus, seu bidellis extraneos omnes libere dimitti exclamando: Extra omnes.                                                                                                                                                                        

 

De poena gridantium quod populus moriatur.  R. LVIJ.

 

Nullus praesumat alte, vel basse truffative, vel alio modo dicere, vel gridare quod populus moriatur, vel quod ipse populus non durabit, vel alia verba aequipollentia: et si quis contra fecerit in centum soldos puniatur vice qualibet de facto, et praedictum capitulum bandiatur: addentes, et declarantes quod si toto animo, et malo modo gridaverit, vel dicerit d.o modo, vel altero ipsorum, et d.a verba non habuerint peiorem effectum condemnetur, (1) et puniatur in 50 lib. denar. absq. aliqua dimin.

 

Note a margine

(S.N.) De authore tumultus vel seditionis in populo, quod puniri debeat, poena mortis, si tractatum processerit. vid. Clar. in pract. §. fin. q. lxviij. n°. 37. vers. seditionis author.

(S.N.) Demostenes in eius vita apud Plut. legitur Populum vocitasse bestiam: unde illud (?) contra Athenas: O Civitas, quae tribus bestijs delectaris noctua, dracone, et Populo, ideoq. non mirum (sic) si statuentes voluerunt, irritari hanc belluam.

(1) Quantum mali afferant istae vociferationes contra plebem, et populum extat exemplum apud. Liv. lib. 2. ubi sententia M. Coriolani, et aliorum prohibentium annonae copiam plebeis fieri ira populum adeo armavit ut magnus impetus fieret ni M. Coriolanus damnaret.

 

De poena forentium offendentium Civem.  R. LVIIJ.

 

Statuimus, et firmamus quod si abinde in antea casus acciderit, quod si aliquis forensis aliquem Civem iniuriatus fuerit, vel offenderit in personam d.o vel facto absq. promotione, et incitatione talis Civis offensi: Qui d.us talis forensis poena tantum dupli (1) puniatur, qua puniretur si offenderet alium forensem: Sed si talis Civis esset talis (aliunde "litis") promotor, vel rixae, tunc d.us talis forensis simplici poena puniatur prout si alium Civem offenderet. Addentes pro declaratione praemissorum quod cives sint, et esse intelligantur (2) quoad haec omnes , et singuli oriundi de Civitate, vel Comitatu Ameriae, vel nati, et descendentes ex eis oriundis: et omnes alij, qui essent legitimi (3) Cives ordinati, vel constituti, vel antea (?) fuerunt (aliunde "in futurum erunt") in Civitate praedicta. Caeteri vero forenses sint, et pro forensibus habeantur.

 

Note a margine

(1) Facit id quod legitur et not. lib. exod. c. 2. de Moyse, qui vendicavit fratres suos ab Aegyptijs eos male tractantibus.

(2) Origine quis, et quomodo dicatur Civis vid. semper Hond. consil. v. n°. 3. et seqq. lib. j. Rot. decis. 327. part. j. div. (?) et quod Comitatensis in eo diff. à Civibus oriundis in Civitate dominante, quia civis est, sed subditus. Socin. consil. 288. n°. I0. lib. 2. et quomodo districtualis differat à Comitatensi et Civi, et an appell. Civium veniat Comitatensis vid. Beronum consil. 22. vol. 3.

(3) Aliquem Civem decreto Civitatis constitui posse, aut ex privilegio, et quod talis in omnibus proprie, et vere sit Civis. vid. Decian. consil. 44. n°. I3. lib. 4. Bursatt.  consil. I98. n°. 52. et seqq. ubi vid. lib. 2.

 

De poena amputantium manus, nasum, digitum, vel aliud

membrum, vel ea debilitantium, et dentes frangentium,

aut cadere facientium.  R. 59.

 

Si quis amputaverit alicui manum, pedem, nasum, vel aliud membrum principale, vel oculum studiose offenderit, et caecaverit quamvis secundum iura poen. .l. (legis) corn. (corneliae) teneatur, tantum de benignitate statuimus quod in 200 flor. auri condemnetur, quam poen. si infra terminum x dierum in sententia statuendum non solverit Cammerario Communis Ameriae quod d.o termino elapso simile membrum amputetur (1) eidem, vel etiam offendatur, et ultra quod fustigetur nudis carnibus usq. ad locum iustitiae consuetum, et expellatur, et expelli debeat extra Civitatem et Comitatu Ameriae, ita, et taliter quod infra quinquennium ad ipsam Civitatem, et Comitatum redire non debeat, nec possit in ipsis morari: et si in termino rediret amputeur eidem aliud simile membrum. Si vero debilitando, (2) et non amputando in praedicto in 50 floren. auri condemnetur, quam poenam si non solverit infra terminum supradictum in duplum solvere teneatur sine diminutione aliqua. Si vero (3) digitum manus alicui amputaverit in centum floren. auri condemnetur: et si quis aliquem ita percusserit quod fecerit sibi cadere dentem condemnetur in 50 floren. auri ultr. poen. ordin. per percussorem in facie, et si plures dentes cadere fecerit pro quolibet ultra unum, et ultra poen. percussionis in facie in 25 flor. auri condemnetur: Si vero dentem unum, vel plures fregerit media poena qua condemnaretur si fecisset cadere, condemnetur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Angel. de malefic. in verb. membrum. aliqua per Bartol. consil. 20J. et 202. lib. j.

(1) Plura de statutis imponentibus poenam amputat. membr. vid. apud Cab. cent. 3. cas. 236. et de statuto puniente abscindetem membrum an procedat in abscindente digitum vid. late per Gars. Mastrill. decis. I68. in decis. regni Sicil.

(S.N.) Vid. Aegid. const. lib. 4. cap. 28 (cancellato) 35. et bannim. tot. stat. Ecc. Anni I599. n°. 37. vid. Cepoll. in auth. sed novo iure .C. de serv. fugitiv.

(S.N.) Add. nunquid ultra istas poenas amputans etc. an incurrat irregularitatem de quo Sylvest. in sum. in verb. Homicid. 3. §. 4. vers.o 3°. quaeritur utrum omis mutilator. Card. Tolet. in som. lib. j. c. 7I. et c. 72. 73. cum seqq.

Et quid possit dispensare in mutilatione iniusta super irregularitate inde contracta vid. Rodriq. in sum. p. j. cap. clxxxj.

(2) Inter truncationem et mutilationem. vid. Abb. in cap. illorum col. 3. de sent. exc.

(3) Vid. Bartol. in d. consil. ccj. et ccij. vol. j.

 

De poena percutientium, et offendentium in persona sine armis,

manu vacua.  R. LX

 

Si quis (1) iniuriose aliquem percusserit manu vacua, (2) alapa, vel pugno in facie, ita quod sanguis inde exiverit in 50 libr. denarior. condemnetur, si vero sine sanguine in medietate d.ae poenae condemnetur: et ad receptionem similis (3) alapae, nihilominus  teneatur in loco ubi fuerit data, si vero in alia parte corporis percusserit cum sanguine in 25 libr. denar. condemnetur: si sine sanguine in medietate d.ae poenae si vero quis aliquem cum calce percusserit, et inde sanguis exierit, si à gula supra condemnetur pro qualibet vice in 50 libr. denar. si sine sanguine in 25 libr. denar. si vero à gula infra si cum sanguine condemnetur in 25 libr. denar. si vero sine sanguine in medietatem d.ae poen. condemnetur. Si vero quis aliquem iniuriose momorderit in facie, ita quod cicatrix perpetuo, et evidens remanebit in cent. lib. denar. condemnetur, et si cicatrix praedicta non remanserit condemnetur in 50 libr. den. Si vero in alia parte corporis aliquem malo modo momorderit, et sanguis exiverit in 50 libr. denar. condemnetur: et si sanguis non exierit in medietate d.ae poenae condemnetur. (4) Si quis vero alicui iniuriose traxerit pilos de barba, sive barbam depilaverit, vel aliquem fecerit iniuriose cadere, aut (5)  deleverit, caputium, biretum, vel capellum de capite, aut mulieri velectum de capite, seu pannicellum vel supra summitatem, vel alios pannos elevaverit de capite eiusdem mulieris, vel cadere fecerit etiam scrizando (sic) vel per iocum (6) quoad ipsam mulierem pertinet condemnetur in 25 libr. denar. si vero (7) impinxerit aliquem ita quod cadere fecerit, et sanguis exierit de facie, condemnetur pro qualibet vice in 50 lib. den. Si de alia parte corporis in 25 lib. den. condemnetur. Et si sine sanguine in medietate d.ae poenae, et si ex inspinta non ceciderint (sic) ad terram condemnetur in medietate d.ae poenae. Et si iniuriose caeperit aliquem per nasum, vel alicui traxerit nasum stringendo eum, si cum sanguine condemnetur in 50 libr. den. si sine sanguine in 25 lib. denar. condemnetur. Et si quis miserit manum in gula alicuius iniuriose ita quod sanguis exierit in (omesso "50 libr. denar. condemmnetur si sanguis non exiverit") in medietatem d.ae poenae. Et si quis per terram aliquem iniuriose trascinaverit condemnetur in 50 libr. denar. pro qualibet vice. Et si in facie alicuius (8) expuerit, vel aliquam turpitudinem studiose, et iniuriose proiecerit condemnetur in 50 libr.denar. in alijs vero locis personae si quis expuerit, vel aliquam turpitudinem proiecerit condemnetur in medietate d.ae poenae, sed si aliquis cum unculis manus rancicaverit aliquem in facie alterius, seu in gula, et si ex pluribus locis sanguis exiverit condemnetur in solutionem 50 libr. denar. et non ultra: sed si aliquis cum digito manus, vel cum manu iniuriose iverit contra aliquem versus faciem eiusdem condemnetur in cent. sold. denar. Sed si aliquis alicui inciserit, (9) amputaverit, vel detruncaverit, seu exciderit treciam, vel capilos capitis iniuriose condemnetur n centum libr. denar. Si autem ex dd.is offensionibus, vel aliqua ipsarum livor, vel tumor appareret in facie d.i offensi manua (sic) vacua supradicta condemnetur d.us offendens, ac si de d.a facie sanguis exivisset.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 56. Ban. Stat. Ecc. I599. n°. 35. et seq.

Quid si quis aliquem percusserit manu vacua, vel calce, et sequatur mors nunquid puniri debeat poen. stat. de quo supra hoc eod. lib. rubr. 3J. vid. Signorol. consil. 63. Tiraq. in tract. cessant. caus. lim. 20. n°. I0.

(1) Id. iniuriandi animo de quo vid. Onded. consil. 96.

(2) Limit. nisi fuerit provocatus verbis iniuriosis vel mentita Bolognoet. in .l. ut vim. n°. 94. et seqq. ff. de iust. et iur. seq. Baiard. ad Clar. in .§. iniuria n°. 64.

(S.N.) Quae dicatur facies infra proxim. seq. rubr. in med. Add. posse ex plagis et pugnis morbum contrahi, et febres atroces, et ..ciatus (?) et mortem. ut apud Demost. lib. 3. in orat. contra Cononem de verberatione. et ad effectum contrahendae irregularitatis quomodo consideretur aminus, vel intentio percutientis, unde sequatur mors. vid. Card. Tolet. in sua instruct. ad Sacerd. lib. j. cap. lxij. n°. I2. et seqq.

(3) Hic agitur de iniurijs in personam privati, quid vero de iniurijs illatis officialibus uti privatis. vid. Cab. cent. j. cas. lxxxvi. ubi quod puniri debeant poena portis, et de iniuriante, vel offendente officialem tempore syndicatus idem Petr. Caball. cent. 2. cas. cxj. et offensa in personam destinati ad officium vel electi, aut extracti, qui nondum actu exercet idem Caball. cent. 2. cas. cxlviij. et an, et quando oficialis possit cognoscere de iniuria, aut offensa eidem illata. Caball. ead. cent. 2. cas. cxxviij. vid. orat. Demosten. adversus Midiam.

(4) Et de incendentibus barbam vid. Farinac. de var. ac divers. crim. q. I05. inspect. 4. n°. I80.

(5) Et quid de scindentibus vestimenta .l. sed est quaestionis (?) .ff. de iniur. n°. j.

(S.N.) De alapa officiali inflicta. vid. Jason. in .l. qui iurisditioni. n°. 3. ff. de iurisd. omn. iud.

Vid. pulchram orat. Demostenis adversus Midiam, ubi de alapa an crimen publicum vel privatum, ex quo inflicta in personam ipsius Demostenis.

(S.N.) De varijs et divers. iniur. vid. late per Farinacc. tom. j. q. I05. de var. et divers. qq. et ..  (?) quod stat. loquens de percutiente manu habet locum si percusserit dentibus. Bartol. consil. cvj. incip. statuto Castri plebis n°. 2. vol. j. de cicatrice vid. aliqua per Angel. Aret. in suo tract. seu pract. malefic. in verb. cicatrix.

(6) Not. quod alias stat. non comprehendit ludum, et iocum, aut offendentes in ludo. c. j. ubi scrib. de sent. excom. glos. in c. contingit eod. tit. de sent. excom. l. illud .§. si quis .ff. de iniur. late Decius consol. 9. ubi de ludo pugnorum et de lucta Aym. cons. 67. et de pancratio in .l. qua actione .ff. ad .l. aquil. in ludo pilae .l. item mela. .§. j. ff. ad .l. aquil. ludus tamen nimius videtur obesse .l. nam ludus .ff. eod. tit. ad .l. aquil.

(7) Et percutiens aliquem cubito, et similia faciens quando dicatur offendere, et iniuriam facere. vid. semper Parys. consil. I65. lib. 4.

(S.N.) Add. quid si fiat haec in persona Clerici incurritur excom.o propter manuum violentam iniectionem in excommunicationem latae sententiae de qua in can. si quis suadente diabolo. xvij. q. iiij. cuius absolutio regulariter est Papae reservata, de quo vid. Crass. de effect. Clericat. effect. ix. per tot. post Sayr. de censur lib. ... (puntini).

(8)  Alias qua poena conspurcans aliquem teneatur. vid. Menoch. de arb. iud. qq. cent. 3. cas. 385.

(9) Vid. bann. Status Ecc. infra.

 

De poena percutientium, et offendentium personam cum armis.

R. LXJ

 

Si quis aliquem percusserit, vel vulneraverit cum armis ferreis, vel ferratis seu cum bastone (1) grosso, vel malitioso, vel cum lapide in capite cum fractura cranei, et sanguinis effusione condemnetur in cent. flor. auri solvend. Communi Ameriae: (2) si vero cum sanguine, et non cum fractura cranei condemnetur in 50 flor. aurei, si vero cum armis quis aliquem vulneraverit in facie, vel in gula effuso sanguine, (3) ex quo vulnere si cicatrix perpetua, et enormis eiusdem remansura condemnetur in 200 floren. auri, quos si non solverit infra term. x. dierum in sententia statuendum d.am poenam in duplum solvere teneatur, et idem dicimus de alijs poenis praedictis. Si vero Cicatrix, (4) ut praedicitur, non sit remansura in d.a facie seu gula praedicta condemnetur in 50 floren. auri. Qui vero in Capite, vel gula alicuius cum dd.is armis evaginatis aliquem percusserit sine sanguine condemnetur in 25 quinq. flor. auri: si vero cum armis non evaginatis in 20 floren. auri condemnetur. Si vero quis aliquem percusserit cum aliquo dd.rum (omesso "armorum") à gula infra unde sanguis (5) exiret condmnetur in xxx flor. auri. Si vero sanguis non exierit in xv flor. auri: si vero cum aliquo ligno, vel de sui natura ad offensionem non parato, vel cum alijs armis praedictis quis aliquem percusserit cum sanguinis effusione, vel sine sanguine quolibet dictorum casuum poena media condemnetur. Et pro praedictorum declaratione firmamus quod facies cuiuscumq. (6) intelligatur à gula supra quicquid remanet discorpertum (sic) in ea facie ultra capillos capitis, et ultra auriculas versus nasum, etiam si aliter coperta portatur cum caputio, vel bireto, et de cicatrice enormi, et fractura cranei, et ossi, et debilitationis (sic) membri stetur, et stari debeat d.o et declarationi duorum (7) medicorum eligendorum per iudicem procedentem contra ipsum delinquentem, quorum dictum et declaratio habeatur pro vera , et legitima declaratione in praedictis, et ipsorum declarationem sequi debeat ipse iudex: (8) et scribi faciat in actis communis: aliter quis de cicatrice, fractura cranei, ossi, (9) et debilitationis (sic) membri praedictum (sic) condemnari non possit, nisi fuerit contumax, vel confessus, et ipsi medici pro suo labore, et mercede habeant, et consequentur expensis delinquentis pro qualibet vice, et pro quolibet unum floren. auri dummodo fiat eis d.a solutio cura, et sollicitudine .d. Potestatis seu vicarij antequam reddant praedictorum declarationem: et ut praedicta declaratio melius fieri possit, et haberi per ipsum iudicem, statuimus quod Potestas, seu Vicarius d.ae Civitatis teneatur, et debeat rationem d.ae Cicatricis, et debilitatis (aliunde "debilitationis") deducere, et adducere in accusam, vel inquisitionem, seu denuntiam deferre processum per eos ad adscriptum (aliunde "differre processum per eos assumptum") triginta diebus ultra tempus statutum in alijs processibus finiendis, ut de eis melius possit informari. Si vero aliquis alicui percutiendo, vel vulnerando cum aliquo genere armorum fregerit, seu amputaverit ossum condemnetur in 25 flor. auri ultra poenam percussionis, seu vulneris fracti per eum. Si vero aliquis proiecerit contra aliquem ex proposito lapidem, bastonem, ronchetum, (10) et his similia, et non percusserit eum solvat pro banno Communi x libr. denar. Si vero percusserit ex proposito (11) proijciendo condemnetur ac si percusserit cum manu tenendo ipsum lapidem, ronchetum, vel bastonem, Et his similia, sed si studiose proiecerit contra aliquem ensem, cultellum, lanceam clavam ferream, stuchum, vel spontonem, et non percusserit (omesso "condemnetur") pro qualibet vice in 50 libr. denar. Si vero percusserit proijciendo condemnetur ac si percusserit cum manu cum dictis armis. Sed si aliquis (omesso "ludens") ad mitram, seu piolos, cum aliquo, et quocumq. loco proijciendo mitram, seu bachetam cum ipsa mitra, bachetta, vel piolis aliquem percusserit dummodo non studiose, si ex ipsa percussione sanguis exiverit condemnetur ipse percutiens in quartam partem poenae resultantis ex percussione praedicta si fieret extra ludum: sed si sanguis non exiverit ad poenam aliquam nullatenus teneatur. Si autem cum balista, (12), vel arcu appensate (13) saggittando vertonem unam, (aliunde "viram") vel quadrellum aliquis aliquem percusserit, vel vulneraverit cum eo condemnetur pro d.a percussione, et vulnere, ac si cum lancea ex parte ferri percussisset, vel vulnerasset. Si vero saggittaverit d.o modo, et non percusserit solvat 40 libr. denar. pro qualibet vice: si vero saggittaverit cum  pulsone, vel pallutteria aliquis aliquem percusserit studiose solvat ac si cum lapide percussisset. Si vero non percusserit, et contra eum saggittaverit causa percutiendi xxj libr. den. solvere teneatur. Et in eodem debeat condemnari declarantes quod si omnes praedictas poenas infra teminum x dierum non solverit in duplum solvere teneantur, et debeant.

 

Note a margine

(S.N.) Add. quod si laicus percusserit clericum uterq. iudex poterit agere qua uterq. offensus, laicus poena praesentis stat. Ecc. poen. can. si quis suadente diabolo xvij. q. iiij. vid. Bartol. in repet. l. placet .C. de sacros. Ecc. Vin. in suis decis. decis. 27. n°. 3. videtur velle quod Clericus habeat fori elect. vid. ib. et M. Anton. Macer. lib. iij. var. resolution. cap. xxxviij.

Vid Angel in tract. maleficior. vers. et ipsum Titium percussit.

(1) Vid. Demosten. orat. adversus Cononem, de verberatione.

(2) Vid. Ang. in .d. tract. in verb. sanguis exivit.

(3) Vid. Aretin. in .d. tract. malefic. in verb. cicatrix.

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 56. rubr. 56 (cancellato) et bannim. tot. stat. Ecc. Anni I599. n°. 37. et seq. caeterum de clerico percussore quae praesentium disposit. non comprehenditur. vid. tot. tit. extra de cler. percussor. An poena istius statuti confundatur cum poena homicidij vid. Caball. lib. j. resolut. Crimin. cas. I58. ubi vid.

(S.N.) Quid si laicus percutiat laicum una cum Clerico, nunquid laicus conveniendus erit coram Jud.e Ecc.o sicut Clericus percussor, vel quilibet coram Jud.e suo laicus scil. coram laico, clericus coram Ecc.o. vid. Farinacc. q. 8. n°. I5. cum seq. Menoch. lib. 2. de arb. cas. 37I. n°. 4J. Gutt. pract. qq. lib. j. q. 6. Mastrill. decis. I38.

Add. quid si percussio fieri contingat in Ecc.a vel Caemeterio, an iudex laicus erit competens, et persequitur percussorem poena praesentis stat. vel potius ratione loci iudex  Ecc.us vid. Clar. recept. sent. §. fin. q. xxxviij, vers.o vidi dubitari. Farinacc. de Carcer. et Carcerat. q. xxviij. ampliat. viij. n°. 2. Caball. in suis resolut. Crimin. cas. I94. post Covarr. pract. cap. xx. n°. I8. et seqq.

(S.N.) Add. quid si post excess. in praesenti stat. compreh. laicus efficiatur Clericus. an poterit poen. praesent. stat. et à Potest. Ameriae puniri, vel potius puniri debeat à iud.e Ecc.o. Bald. in .l. cum quaedam n°. 3. ff. de iurisd. omnium iud. vid. Caball. in suis resol. Criminal. cas. cviij. ubi late de eo, qui post commissum delictum efficitur Clericus, vel religiosus quando, et quomodo evitet iurisditionem iudicis secularis.

(4) Add. nunquid ex tali cicatrice percussus in facie, et deturpatus possit ob id aliquam damni aestimationem petere: quod non nisi sit foemina, vel servus. vid. Rolan. consil. 39. n°. 3. et 4. lib. 2. cum alijs relat. per Caball. cent. iij. cas. 248. n°. 20. et seq.

(5) Quid si aliquis accusetur de percussione cum sanguine et probetur sola percussio sine sanguine. vid. bartol. consil. II7. accusatio fuit vol. j. Roman. cons. n°. I67.

(6) Et nota quia alias facies dicitur à fronte ad barbam, et ab una auricula ad alteram. Angel. in .l. si quis in metallum C. de poen. per .l. item mela. §. j. ff. ad l. aquil. Alex. in .l. cum diversis. de relig. et sumpt. funer. caeterum ultra poenam hic stat. an mutilans, et deturpans faciem alterius irregularitatem incurrat. vid. Maiolum de irregular. lib. 5. cap. 50. per tot.

(7) Vid. late per Andream Gagl. lib. ij. observ. cxj. ubi in hoc medicorum iud.o quando standum, et quid illis variantibus, et an eorum relatio debeat esse iurata.

(8) Quid si falsam esse eorum relationem ostensum fuerit pro relatione aliorum magis peritorum. vid. Jo: Andr. in addit. ad Speculat. de homic. §. j. in verb. noscunt. Bald. consil. I05. lib. j. et quod relatio medici, qui curavit vulneratum fidem non mereatur nisi ad hoc, ut constare dicatur de corpore delicti, non autem quoad reliqua. vid. M. Anton. Eugen. lib. j. consil. lxiiij. n°. xxiiij. et seq. et medicis referentibus super mortalitate, vel non mort. vulneris quando credatur. vid. Farinacc. de homicidio. q. cxxvij. vid. Boer. decis. 323. n°. 24.

(9) Quid si facta fuerit inquisitio super insultu, vulnere etc. nulla facta mentione de debilitatione membri , an punitus ob vulnera et insultum, possit postea puniri ob delilitationem vid. semper M. Anton. Eugen. lib. j. consil. 64. ubi quod non possit amplius puniri etc. quia ista debilitatio non constit. divers. spec. delicti ut late n°. 66. e seqq. non obstante quod ista qualitas deinceps supervenerit. vid. ib.

(10) Add. quid de vulnerante cum bidente, vel alio instrumento et unicu ictu plura vulnera inflingenti an dicatur habuisse animum inferendi plura vulnera , et pro pluribus vulneribus. vid. Caball. in suis resol. cas. I55. per tot.

(11) Quid si iste arma sic proijciens existens in territorio Amerino percusserit existentem in territorio Tudertino, cuius territorij iudex procedet contra percussorem, et quorum statut. poena, ex quo paria sunt sortiri forum, et statutis ligari. vid. Felyn. in cap. j. in. 3. notab. extra de praesumpt. add. etiam nunquid Potestas Ameriae pro excessibus factis ab incola, vel originario Ameriae extra territ. et districtum d.ae Civitatis nunquid possit eos punire secundum poenam praesentium statutor. per Bald. in .l. extra territorium in p.a lectura col. 3. ff. de iurisd. omnium iud.

(12) Et quid si id acciderit quia volens percutere feram percussit Seium (?) vid. Cepoll. in Crim. consil. 33. ubi etiam quid si cupiens percutere seius, arcu etc. casa (?) percuserim Mevium. vid. casum in fabulis de Cephal. et Pocri, qui intendens percutere feram percussit uxorem et interemit, de quo Ovid. Methamorph. lib. ... (puntini).

(13) Quando vero animo deliberato, et appensate factum dicatur, vel praesumatur. vid. Menoch. lib. 2. cent. 4. cas. 36J. de arb. iud.  

 

De poena insultantium, et amenantium.  R. LXIJ.

 

Insultum contra aliquem si quis fecerit ad (1) domum insultati, seu eius contra quem insultus fit, seu ad domum, ubi assalitus habeat, (aliunde "habitat") seu ad apothecam propriam, vel conductam (2) sine armis ipsum insultum faciens (omesso "quam quilibet eius sequas") solvat Communi pro banno 25 libr. denar. pro quolibet, si quis ipsorum malo animo intraverit domum, vel apothecam, et ex ea aliquid extraxerit solv. Communi pro banno 50 libr. den. et restituat in duplum quod acceperit, et devastaverit, et si aliquid non extraxerit puniatur in xx libr. denar. Et tam insultum faciens quam etiam quilibet eius (spazio in bianco: aliunde "sequas") aliquem vulneraverit solvat bannum in duplum poenae contentae in capitulo de percussione, si vero alibi quam ad domum, vel apothecam huiusmodi aliquis insultum fecerit si cum armis 40 libr. si sine armis 40 sold. pro banno solvere teneatur. (3) Et intelligatur insultus si unus iverit aut cucurrerit contra alterum, tantum si percusserit, de insultum non puniatur, sed de percussione puniatur secundm form. capituli de huiusmodi processibus loquentis. Si vero aliam iniuriam intulerit de qua maiorem poenam solvere deberet, quam de insultu, de iniuria puniatur,et non de insultu, et si quis assaltatus fuerit, et defenderit se moderate, non teneatur ad poenam: de qua re (aliunde "sequacem") autem intelligimus dantem consilium, vel favorem: Addentes quod insultus ntelligatur factus ad domum, vel apothecam quando insultans iverit contra insultatum prope domum, (4) vel apothecam eiusdem (omesso "per medium vie et ultra versus domum dicti") insultati. Si quis vero amminaverit contra aliquem Civem Ameriae, vel Comitatinum cum aliquo genere armorum evaginatorum, vel non puniatur vice qualibet in x libr. denar. Si vero sine armis puniatur pro qualibet vice in 40 sold. Si vero aliqui (sic) evaginaverit aliquod genus armorum contra aliquem Civem, vel Comitatensem de Ameria puniatur pro qualibet vice in 4 libr. den.

 

Note a margine

(S.N.) De insult. vid. Ang. in suo tract. de malefic. in verb. de Anno praesenti et in verb. fecit insultum.

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 3J (cancellato) 57. et bann. tot. stat. Ecc. Anni I599. n°. 36. et seq.

(1) Vid. Caball. in suis resol. criminal. lib. j. cent. 2. cas. I06. et an insultus, et portatio armorum vetitorum sint divesa, et distincta Crimina vid. Caball. ib. cas. I58. n°. I3, et an poena insultus confundatur cum homicidio ib. n°. 5.

(2) Nunquid vero armatus insultans dicatur insultare cum armis vid. Caball. lib. j. cent. j. cas. 90. n°. 3. et seq.

(3) Quid sit insultus vid. Bonifac. in rubr. de insult. perc. (?) n°. j.

(4) Add. quod domus app.e venit etiam Capanna ex lignis, vel ramis arborum constructa. Boer. decis. I77. n°. 7. fac. text. in .l. j. §. plane .ff. de vi, et vi armat. an veniat apotheca Bart. lib. 2. consil. I07. an comprehendat offendentem in domo communi. Clar. in pract. §. 5. recept. sentent. q. lxxxii. stat. x.

(S.N.) Vid. Angel. in tract. malefic. in verb. admenavit contra d. titium. (?) Bonifac. de vitell.(?) subent. (?) de insultu.

(S.N.) Et quid de offendente in porticu. Specul. in tit. de iniur. et damn. dat. §. j. vers.o pone in statuto. Gand. de malefic. tit. de var. qq. quae pend. ex statut. n°. 2.

 

De poena portantium arma.  R. LXIIJ.

 

Cultellum malitiosum, seu feritorium, Spatam, Spontonem, mazam ferratam, vel igneam (aliunde "ligneam") massam malitiosam, vel cuiusvis generis massa malitiosa existat, vel alia arma offendibilia, et his similia infra muros Civitatis Ameriae, et in ipsa Civitate, et eius burgis, (1) si quis portaverit solvat pro quolibet genere armorum, et qualibet vice quinquaginta soldos denar. den. (ripetuto) de die, de nocte vero duplum: et nihilominus perdat arma (2) (omesso "et mittantur dicta die Camerario dicti Communis dicta arma") sic inventa ad poen. x libr. Potestati d.ae Civitatis de suo salario, et possit quilibet  genus armorum quod sibi inventum fuerit redimere per x sold. denar. et si quis non permiserit se, vel arma offerri à familia, vel Notario Potestatis habeatur pro confesso, et condemnetur ac si inventus fuisset omnia arma portare scil. tria arma offendibilia, et si aliquis per famil. Potestatis euntem pro armis fuerit inventus cultellus, vel ensis, vel aliud genus, armorum, et noluerit ipsa arma dare curiae, et familiae solvat Communi praed.o pro inobedientia x libr. denar. (3) Si aliquis autem portaverit ipsa arma, vel aliquod genus de dd.is armis in eundo, et redeundo de foris cum galero, vel runcio, vel alijs verisimilibus, vel probaret (4) quod iret, vel rediret de foris per unum testem cum sacramento deferentis d.a arma non teneatur ad poenam, vel quando iret ad terram custodiendam de nocte, vel de die, vel quando ipsa arma palam portarent vendendi gratia, et ad faciendum ipsa aptari ad poen. nullatenus teneantur, (5) nec etiam teneantur ad bannum, qui infra muros suae domus suae domus (ripetuto) propriae vel conductae secum arma haberet, vel si comitatensis portaret arma in manu ligata in eundo, et redeundo de foris non teneatur ad poenam: et de indicijs verisimilibus (omesso "supradictis remaneat in providentia potestatis vel iudicis vel militis qui dicta arma invenerint vel alijs verisimilibus") ut supra dictum est. Et etiam potestas debeat concedere (6) licentiam arma portandi, et deferendi per terram cuicumq. petenti pro custodia sui corporis propter inimicitiam, quam haberet assignata prius causa inimicitiae, et receptis ab eo idoneis fideiussoribus de non offendendo aliquem cum dd.is armis, nisi ad sui defensionem, et tutelam. Et potestas, et sui officiales possint de singulis praedictorum punire et condemnare, et de (7) inventione armorum  credatur relationi officialium, (8) seu familiarium Potestatis. Forensis vero postquam hospitatus fuerit non possit arma portare per d.am Civitatem, et eius burgos. Et si quis contrafecerit (9) solvat pro banno Communi Ameriae decem libr. denar. Et hospitatores semper dicere teneantur dd.is Forensibus. Et si non diceret ipse hospitator in cuius hospitium hospitatus fuerit talis forensis, cui inventa essent arma teneantur solvere poenam. Et quod nulla persona portet, vel portare debeat per ipsam Civitatem, vel eius burgos arma defensibilia ad d.am poenam. Jta quod eadem poena sit portare arma defensibilia, sicut offensibilia, addentes huic capitulo, quod deferens, vel inventus deferre habere, vel portare ad latus, ita quod non videretur, vel absconse circa aliquam partem sui corporis, vel in calsa, vel involutum in mantello, seu caputeo, vel aliquo alio panno, vel alio loco cultellum malitiosum ferritorium, vel quatrellum parvum, vel alium ferrum acutum malitiosum aptum ad nocendum, et habilem ad portandum absconse. Si quidem de die condemnetur, et puniatur in 25 libr. denar. absq. diminutione. Si de nocte in duplum poenae praedictae pro qualibet vice debeat condemnari, et puniri. Addimus etiam quod quicumq. portaverit correctum, vel planellam poena sit deferenti xx sold. denar. tantum pro qualibet vice, et non in perditione correcti, seu planellae. Et quod d.us Potestas singulis diebus sui officij ad poen. quinq. librar. de suo salario. retinend. pro quolibet die, et pro qualibet nocte debeat intimari facere per Civitatem, et burgos Ameriae contra deferentes arma praedicta, cum quinque (omesso "berroarijs") vel quatuor ad minus.

 

Note a margine

(1) De iure quoq. communi interdictum esse usum armorum vid. tot. tit.C. ut arm. usus. lib. xj. ubi Novar.

(S.N.) Vid. Petrum à Plaz. in epit. delictorum cap. viij. relat. hic ab Anton. Canal. ub. mult. adnot. et Men. cas. 394. cent. 4. de arb. iud.

Licentiam deferendi arma officialis, qui non habet merum, et mixtum imperium privato dare non potest Rol. à Vall. consil. 3. num. 28. vol. 2. immo nec praeses provinciae de iure secus de consuetudine dec. perus. 3J. num. 6. refert hic Ant. Canal.

(2) Et quid si fuerit sibi commodata vid. Polydor. Rip. in suo tract. de nocturn. tempor. cap. viij. n°. 63. et seqq. ubi quod etiam quod stante edicto prohibitorio armorum regular. etiam si in eo non exprimatur, (?) arma p.° amittantur.

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 46 (cancellato) 79. et bann. tot. stat. Ecc. An. I599. n°. 22. et seqq. Vid. latiss. hanc. mater. tract. per Farinac. in suis qq. cviij. per Bertaz. multa in suis cons. criminal. et quid de commodante arma prohibita vid. Joseph. Ludov. decis. 3J. et multa quot. per Barard. (sic)in add. ad Clar. lib. 5. §. fin. q. 82. stat. 6. Polydor. Rip. de noct. tempor. cap. viij et add. Bannimenta edita iussu Pauli Papae v. contra deferentes puglionem de Ann. I602. Et quod clerici portantes arma possint illis spoliari ijs dimissis, et remissis ad iudicem Ecc.um Covar. prout qq. cap. 37. Farinacc. q. 8. n°. 96. Stephan. Grat. in suis disceptat. lib. j. I39. n°. 25.

(S.N.) Add. quid si arma fuerint reperta subptus bancam in qua plures sedebant an omnes poena stat. puniantur, at vero unus tantum, aut nullus omnino vid. relatas plurium Doctorum opin. per Caball. in suis resol. crimin. cas. 230. cent. 3.a.

(3) Et quod deferens arma ruralia non possit puniri vid. Farinacc. de var. ac divers. qq. n°. 33. et seq. q. I08.

(S.N.) Quid si Clericus invenietur à birruarijs Curiae secularis nunquid possit armis spoliari. vid. Covarr. pract. qq. cap. xxxvij. Farin. q. viij. n°. 96. et q. I08. n°. 23. lib. j. prax. Arch. cap. xcij. n°. 6.

(4) Quod deferre licitum sit arma etiam quando quis proficiscitur ad suum agrum, et suam possessionem vid. Farin. d. q. I08. n°. iij. et seq.

(5) Vid. Farinac. de var. ac divers. qq. q. I08. n°. 40. ubi de eo etiam qui insecutus à Birroarijs aufugit in suam domum. et n°. 4J. Polydor. rip. de noct. tempore cap. viij. n° n° (ripetuto) 36.

(6) Vid. Farinacc. in d. q. I08. n°. I28. et seqq.

(7) Et an inventus sed non captus possit puniri poena statutorum vid. Farin. d. q. I08. n°. I32. et seqq. Polydor. Rip. d. tract. n°. 94. et seq. cap. viij.

(8) An biruarij (sic) alias plene convincant de delatione armorum. vid. Farin. d. q. I08. n°. I50. et seqq.

(9) An possit puniri absq. alio processu qt quomodo Farinacc. d. q. I08. n°. 64. et 65. et nunquid requiratur declaratoria sententia, et an ab ista sententia detur appellatio n°. 66. et seq. Polydor. Rip. de noct. tempor. n°. 33. volu. j. (?) quod puniri possit inventus de nocte arma defer. absq. alio processu. cap. viij. ubi vid.

(S.N.) Add. multum prodesse ad masuefaciendam feritatem populorum armorum delatio si denegetur Darius Babilonijs iratus, quod à se defecissent illis in potestatem suam redactis interdicit ne ferrent arma, sed psalterijs tibijsq. canerent, scorta alerent, cauponas haberent, ac sinuosis tunicis uterentur, ut voluptatibus assueti, non molirentur denuo defectionem.

(S.N.) Add. Pugionum, et Archibusettorum breviorum delationem, et retentionem respective hodie per Bull. Pij 4. 65 in ordine cum vices etc. et constit. I5J. Pij. v. cum vices qui extendit ad cultellos brevioris mensurae trium palmorum, sub poena criminis laesae maiestatis esse prohibitam, de quo vid. bannimenta Pauli Papae v. iussu edita.  

 

De poena facientium vindictam contra  attinentes

(aliunde "insontem").  R. LXIIIJ

 

Ad vindictam aliquam faciendam per aliquem alicui, vel ad iniuriam, vel ad offensam nullus audeat, nec procedere debeat seu offendere aliquem inferentis (sic) iniuriam consanguineum attinentem offendenti seu ex parte patris, seu ex parte matris, usq. in quartum gradum, et qui contrafecerit solvat duplum poenae contentae in capitulo loquenti de tali maleficio, et ad probandum quod offensa facta fuerit ad vindictam sufficiat fama publica si sit inde.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Baiardum ad Clar. lib. 5. §. fin. q. xlvii. n°. 59.

(S.N.) Hodie est imposita poena rebellionis et criminis laesae maiestatis non solum si consanguineum, vel affinem offendentis, verum etiam si domesticum, vel alios affines. Mot. proprio Pij. v. edito Ann. MDLXV xviij Kal. vijbris.

(S.N.) Add. edicta punientia vindictam transversalem restringi si offendentis fratres offendantur, quia non sunt transversales, sed principium transversalitatis. Hercul. in tract. de caut. de non offend. cap. I9. num. 2. ref. Ant. Can.

 

De poena extrahentium terminum finalem.  R. LXV.

 

Terminum finalem vel Comunem si qui fraudolenter extraxerit, vel laboraverit, sive laborari fecerit ultra ipsum terminum, (1) seu aliquem in terram suam, et rem sui vicini sine convicini praesentia, vel consensu terminum miserit (2) solvat pro banno Communi.. (spazio in bianco) et si laboraverit ultra finem centum libr. denar. pro qualibet vice, et quolibet termino. Si vero omnes termini ceciderint inter aliquos, vel cecidissent, vel per aliquem reinventi essent terminatores Communis teneantur mittere terminos inter partes in loco ubi consueverunt esse termini, vel eis melius videbitur pro iustitia utriusq. partis: et quod nullus debeat laborare prope terminum Communem per unum pedem ad poen. 20 soldor. pro quolibet, et praedicta banniantur quolibet mense.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Farinacc. de furt. q. I68. part. v. ubi quod de iure communi poena amoventis sit arbitraria, et quando possit extendi usq. ad mortem ib. n°. 93. et quando poena pecuniaria, quando poena corporalis, quando poena mortis amovens terminos puniatur. vid. ib. late per Farinac. p. (?) j. C. de accus. ubi serbeat.

(1) Laborator vero qua poena afficietur extra terminum laborans? dicas quod nulla poena dummodo non fuerit tempore actus inhibitus, aut habens interesse contradixerit. vid. glos. Bartol. et Angel. in .l. in rem actio 24. §. signum ff. de rei vend. Jas. ub. de communi in .l. de pupillo .§. nunciationem n°. 7. ff. de nov. oper. nunciat. Felyn. cons. 24. n°. 2. Bald. consil. 436. lib. 5. per tot. vid. late per Farinacc. de poen. temper. q. xcvij.. n°. I3J. et seqq. ubi habes mult. ampliat.

(S.N.) Vid. aliqua etiam per Menoch. lib. 2. cent. 4. cas. 393. de arbitr. iud.

(S.N.) Vid. tot. tit. ff. de term. mot. Hyer. de Mont. in suo tract. de fin. cap. 34. per tot. et quid si fuerit intentata actio civiliter contra talem, nunquid interim possit agi criminaliter. vid. eumd. Hyeron. de Mont. in .d. suo tract. de fin. cap. 35.

(2) Vid. Hier. de Mont. in .d. suo tract. de fin. cap. 36.  

 

De verbis iniuriosis.  R. LXVJ.

 

Recredentem, (1) ravagliosum, si quis alicui dixerit solvat pro banno d.o Communi quadraginta sold. den. Si vero aliquis (2) reimproveraverit alicui aliquam iniuriam sibi factam, vel eum tangentem solvat pro banno Communi Ameriae octo libr. denar. (3) Si autem alia verba iniuriosa quis dixerit alicui solvat pro quolibet verbo iniurioso nomine poenae xx sold. denar. et si praedicta, vel aliquid praedictorum reimproperata, seu d.a fuerint coram potestate, Judice, concilio, vel arrenga solvat duplum. Si autem mulier malae famae alicui mulieri bonae famae verba iniuriosa dixerit solvat pro banno Communi praedicto 40 sold. mulier autem bonae famae mulieri malae famae iniuriam dicens ad poenam volumus non teneri. (4) Si quis vero dixerit falsus, proditor (5) in centum sold. den. condemnetur, et puniatur sine diminutione aliqua, et idem dicimus, et intelligi volumus de poenis superius declaratis.

 

Note a margine

(S.N.) Farinac. (una parola cancellata) q. I05. qui latiss. omn. de iniur.

Vid. tot. tit. ff. de iniur. mult. per Surd. decis. 89. Menoch. lib. 2. cent. 3. cas. 363. de arb. iud. Anan. consil. 43. Conv. in templ. omn. iud. in mat duell. concl. I7. et seqq.

Intelligas pro qualibet oratione. vid. Petr. à Plaz. epit. delict. cap. j. num. I7. ref. hic Anton. Canal. et cui actio competat. vid. Surd. decis. 89.

(1) Subintelligas semper si adsit animus iniuriandi. de quo vid. semper Onded. consil. 96. per tot. et Roman. (corretto) cons. 96. Aldobl. consil. 47. n°. 23. et seq. et consil. II4. n°. 24. Surd. decis. 89. n°. 26. et seq. an vero praesumatur animus etc. vid. Andr. Gail. lib. 2. observat. I06.

Mentitioni (?) omnis verbalis iniuria repellitur. Aldobl. consil. 47. n°. 3J. de ratione huius stat. vid. Demosten. lib. 3. orat. contra Cononem de verberatione, ubi late cur legibus contumeliae puniantur.

(S.N.) Add. Aegid. const. lib. 4. rubr. 4. (n°) 59.

(2) Remproperare iniuriam contra iniuriantem an sit iniuria. vid. Capic. decis. 58. Gram. dec. 37. quid si provocatus vid. Andream Gail. observat. I00. lib. 2. et quid si haec scripserit. observ. I04. quid si addatur salvo honore suo. observ. I0J.

(3) Exceptis illis: becco, curnuto pro quibus non consuevit adiri praetorem. de quo vid. Gramm. decis. 98.

Add. actionem iniuriarum per annum durare, qui annus an sit utilis vel continuus. vid. semper Andr. Gail. observ. I05. per tot.

(4) Quid si caecum, claudum spurium dixerit vid. Gramm. decis. 37. et quid si implicite, ego scil. non sum latro, non proditor. vid. add. ad Cap. decis. 58. et quid si veritas obijciatur. vid. Rom. concil. 96. vid. Andr. Gail. observat. 99. lib. 2.

(5) Add. condemnatum iniuriarum infamia votari. vid. Andr. Gail. lib. 2. observ. I02. et I03.

 

De poenis facientium param Castaldo.  R. 67.

 

Param Castaldo Communis si quis fecerit quin minus (aliunde "quominus") pignus accipiat, vel faciant sibi iniuriam solvat pro banno vice qualibet quinq. sold. den. Et debeat Curiae obedire: mulier autem de praedicta (aliunde "p.a") vice, et para non teneatur, et quod nullus castaldus, nec aliquis familiaris Potestatis debeat intrare in Cammera alicuius pro aliquo pignore accipiendo ad poen. 5 librar. pro quolibet contrafaciente d.o Communi solvendarum.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. const. Aegid. lib. 4. cap. 25. alias cap. 49.

An credendum sit ipsi Castaldo referenti et c. vid. Caball. in suis resol. crimin. cent. 2. cas. I27.

Add. Aegid. constit. lib. 2. cap. 26. §. si vero grave (?) (scritto sopra una parola cancellata) ubi quod stetur iuramento castaldi cum uno teste; et ib. de poena. alias lib. 2. cap. 32. vid. bannim. general. §. 50. vid. de lacerante nuncio litteras Guid. Papae 579. et de verber. q. 557.

(S.N.) Immo quod nec in domum clausam infra lib. 6. rubr. 6J. caeter. lib. eod. rubr. 86. cum ib. concord. vid. aliqua per Marant. disput. p.a per tot. et quid si iniuste exequatur. vid. Gram. tam. (?) consil. 5J. per tot.

 

De exceptuatis à poenis ratione minoris aetatis.  R. LXVIIJ.

 

Minores xij Annis de maleficijs personalibus non teneantur ad poenam, (1) sed maiores xiij annis puniantur de maleficijs per eos Commissis (omesso "ac") si perfectae essent aetatis secund. Form. statutorum salvo tamen quod minores duodecim annis usq. ad 8 annos de danno dato puniantur ea poena, qua maiores. Addimus tantum, et declaramus quod Capitulum positum supra de exceptuatis à poena in quantum esset contrarium huic: in his casibus ubi illud loquitur, intelligatur, et locum habeat et (aggiunto sopra) sit firmum, praevaleat praesens capitulum in alijs casibus.

 

Note a margine

(S.N.) Vid aliqua per Caball. in suis resolut. crimin. cent. 2. cas. I34. Farin. q. 9I. de poen. temper.

(1) Advertas quod huiusmodi statutum recipit interpretationem passivam à iure communi nec aufert commutationem poenae quae ob minorem aetatem fieri solet. Onded. consil. qq. n°. 52. ubi vid.

(S.N.) De alijs except. à poenis alijs de caus. vid. supra lib. eod. rubr. 22. vid. infra in const. crimin. conf. per Pium v. felic. record. const. Julij IJ. inter const. March. et motum proprium fel. record. Pij iiij. ib. relat.

Minores quando puniantur in delictis tam in committendo quam in omittendo, et in quovis genere delicttorum, et quando totaliter excusentur, vel arb.o puniantur. vid. Joseph. Lud. decis. xvij. in lucensibus ub. vid.

 

De poena offendentium officialem forensem.  R. LXIX.

 

Statuimus, et ordinamus quod si quis offenderit d.o vel facto aliquem officialem forensem Communis praedicti, (1) vel aliquem alium de sua familia, quod talis offendens solvat triplum poenae contentae in statuto de tali poena loquente; si talis offendens offendisset Civem. Et si aliquis ex dd.is officialibus, vel aliquis de sua familia iniuriose offenderit aliquem de Ameria, vel eius districtu solvat duplum poenae contentae in statuto quod de tali maleficio loqueretur: Et teneatur in praedictis d.nus pro familia, nisi d.nus ignoraverit, vel prohibuerit famulo iniuriam inferri salvo quod si praedicti officiales, vel familiares, vel aliquis ipsorum aliquem offenderit in executione aliqua facienda, vel cum caperet aliquem exbanditum, vel caperet aliquem, qui non esset exbanditus, et talem capiendo offenderet, sine ferro vel talis capiendi (sic) resisteret cum armis, vel aliquis cum iuvaret officiales, et familiares offenderet, praed.i non teneantur ad poenam: (2) Volumus etiam quod si quis aliquam offensam fecerit contra Potestatem, vel aliquem de sua familia quod punitio d.ae offensae spectet, et pertineat ad illum officialem forensem, quem D.ni Antiani duxerint eligendum, seu per sequentem potestatem, et aliter per ipsum potestatem condemnatio, vel punitio fieri non possit.

 

Note a margine

(S.N.) An huiusmodi statutum habeat locum in offendente officialem electum, vel post exercitium iurisditionis, et quid si non praetextu officij, sed odio particulari. vid. Caball. in suis relos. crimin. cent. 2. cas. I48. vid Vincent. de Franch. decis. 403.

(1) Limita nisi fiat resistentia ipsis officialibus ultra eorum officium aliquid facientibus, vel si offenderentur ob privatam iniuriam. Gig. de Crimin. laes. maiest. lib. 3. tit. de rebellibus .q. xxiiij. alias quod via facti iudici facienti iniuriam, uti iudex resisti non possit. vid. Petrum Duen. in suis regul. regul. I92 ad fin. inc. defensio cuilibet praemissa est. limita si offendantur antequam exhibuerint litteras patentes sui officij. vid. Vincent. de Franch. decis. 326.

(2) Alias num officialis offensus possit ipsemet cognoscere de offensione et c. vid. Caball. in suis resol. crim. cent. 2. cas. I28.

 

Quod cuilibet licitum sit capere exbannitum.  R. LXX

 

Ad hoc ut exbanditi Civitatis Ameriae, et eius districtus per d.am Civitatem, et eius comitatum vagari non possint, statuimus, quod unicuiq. civi, et districtuali d.ae civitatis sit licitum, et permissum quemlibet exbanditum d.i Communis capere, et in fortiam d.i Communis ducere. Et si aliquis de d.a Civitate, et eius Comitatus (sic) duxerit aliquem exbanditum d.i Communis in fortiam eiusdem, habeat, et habere debeat quartam partem eius, quod venerit ad manus Cammerarij occasione talis exbanditi. Et si d.us Capiens d.um exbanditum offenderit in capiendo (1) non teneatur ad poenam: et d.us Cammerarius possit, et debeat d.am quartam parte (sic) dare , et solvere d.o Capienti et in fortiam d.i Communis ducenti absq. aliqua  deliberatione, vel reformatione Concilij capitulo aliquo in contrarium loquente non obstante.

 

Note a margine

(S.N.) De stat. vero quod statavit (sic) bannitos impune posse occidi, et illius interpret. ac intellectu. vid. Duen. in suis regul. regul. lxviij ubi habes plures ampliationes, et limitationes  ad d.um stat.

(1) Quid si fuerit iniuste exbanditus. vid. Duen. d.a reg. lxviij vers.o septimo amplia.

 

De poena molestantium tenutam.  R. LXXJ

 

Tenutam, et possessionem alicuius rei immobilis, quam aliquis tenet, et possidet, si quis acceperit vel abstulerit sua authoritate, et molestaverit, et perturbaverit (1) aliquem possessorem huiusmodi in tenuta, et possessione ipsius si res illa fuerit aestimationis 50 librar., et ab inde supra solvat pro poena Communi Ameriae centum libr. denar. sine aliqua diminutione. (omesso "Si vero abinde infra usque ad vigintiquinque libras extimationis esset solvat pro banno dicti communi vigintiquinque libras denariorum sine diminutione") à 25 libr. infra usq. ad 40 sold. sine diminutione ut supra et nihilominus talis acceptor, (2) vel motestator in (3) utroq. casu condemnetur possidenti in restitutionem possessionis, et fructuum, quos inde percipere potuerit ad damna, et expensas, de quibus damnis, et expensis credatur sacramento petentis usq. in quantitatem xx soldor. si plures fuerint, ab inde supra probetur legitime. Si autem d.us acceptor, vel molestator huiusmodi possessionem restituerit, et renunciabit possessionem ipsius rei eidem molestato ante litem contestatam, et iuramentum de calunnia per se prestandum ad banchum iuris nullatenus teneatur ad poenam, sed damnum passo emendet, ut supra dictum est. Et notarius Potestatis antequam accusatus de turbatione, et molestatione huiusmodi accusationi respondeat, et iuret, et dicat eidem accusato, tu es accusatus de turbata possessione, vis renunciare possessioni, vel ne. Et si d.us accusatus non responderit d.ae interrogationi, sed tacuerit, habeatur pro respondente, et renunciante d.ae interrogationi, et expresse d.ae tenutae. Et si d.us notarius non diceret quod possit d.us molestator post iuramentum calunniae usq. ad sententiam renunciare possessioni, et rem restituere. Et si restituerit rem praedictam, et renunciabit possessioni praedictae, ante sententiam non teneatur ad poenam: idem intelligatur in molestante aliquem in tenutam, et possessionem datam per curiam alicuius rei possessae seu per contumaciam esset data tenuta tempore pronunciationis eiusdem, seu executionis.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. Aegid. constit. lib. 4. rubr. 69. (?) et bann. tot. stat. Ecc. n°. 83.

Add. stat. loquentia de turbat. poss. non habere locum nisi adsit dolus, vel lata culpa. Castrens. consil. 2J. n°. 3. lib. 2. et quando possit agi crim. pro turb. vid. M. Anton. Eugen. cons. 60 per tot.

(1) Causa turbatae possessionis quando dicatur mere criminalis, civilis, vel mixta vid. Joseph. Ludov. in suis conclus. conclus. lxxj. in princ. ubi vid. et causas, ob quas turbans excusatur per Menoch. remed. 3. de retinend. possess. n°. 62J. usq. ad num. 626. et per Joseph. Ludov. ib. M. Ant. Eugen. lib. j. consil. 60. et rem .s. recuperand. de occupantibus per vim tenutam alicuius.

(S.N.) Add. pulchrum casum Colonus meus accusatus quod molestaverit vicinum in tenuta nominavit me dominum, qui tamquam Curialis sum Romae nunquid possim in vim Eugenianae avocare causam ad Tribunalem AC. qui est iudex Curialium et c. vid. semper Decian. consil. II8. lib. 3. per tot. vid. Cal. de mod. arzic. (?) glos. j. n°. 50. et quid operarius Clerici lavoraverit ipsum in auth. vid. Alex. Ambros. in decis. Perus. decis. viij.

(2) Intelligans tantum si per actorem fuerit concludenter probatum se possedisse tempore turbationis, et quod fuerit, vel sit perturbatus, et molestatus. vid. Joseph. Ludov. in alleg. conclus. 7J. vers.o et qui mult. obtinere etc. ubi vid.

(3) Vid. Joseph. Ludov. d.a conclus. lxxj. vers.o et quando actor probat se possidere.

(S.N.) Operarios, aliosq. iussu alterius lab. semper excusari nisi protestatio, et denunciatio praecesserit. vid. Rot. Bon. per Barz. (?) decis. clxxix. per tot.

(S.N.) Add. posse Civiliter, et criminaliter agi de turbata possessione M. Ant. Eugen. lib. j. cons. 60. ubi quando criminaliter agatur quid probare oporteat . et nunquid Claves mutans, vel auferens dicatur turbare. vid. Beronum consil. 48. n°. 8. et seq. lib. 2. et quod detur contra turbantem actio iniuriarum Bald. in .l. licet causam n°. 4. extra de probat. et advertas quod ad inducendam turbativam non sufficit verbalis negatio Jas. in .l. si prius n°. I9. et seq. ff. de nov. oper. nunciat.

(S.N.) Add. quotidianum et pulchrum casum clericus per Colonum aut operaium molestat aliquem in tenuta, accusato operario apud Judicem secularem clericus comparet, ac se authorem facit instans remitti causam ad forum Ecc.um nunquid ergo compelli debeat ut defendat coram iudice laico, vel si remittendus ad iudicem clerici. vid. Alexandr. Ambros. in suis decis. Episcopatus Perus. decis. viij. per tot. post. Foll. in addit. ad Marant. in Spec. part. 6. act. 5. n°. I0. Boer. decis. 69. part. j. decis. cap. I97. et Gram. 2J. Cal. de mod. articul. glos. j. n°. 50.

 

De poena occidentium, vel vulnerantium animal alicuius.

R. LXXIJ

 

Equum, iumentam, asinum, (1) vel bovem cum aliquo genere armorum percutiens puniatur vice qualibet in x sold. et si occasione d.ae percussionis animal moreretur solvat pro banno x libr. et damnum emendet in duplum: si vero aliud animal, et moreretur ex illa percussione solvat pro banno 20 sold. denar.: et in duplum damnum emendet: si vero aliud animal vulneraverit, et non moreretur solvat pro banno quinque solidos (sic), et quod si equum stantem ante domum d.ni sui, vel in ipsa domo quis vulneraverit cum effusione sanguinis solvat pro banno decem libras denar. Et si ipsum occiderit de ipso vulnere solvat pro banno 25 libr. denar. et damnum emendet patienti in duplum. Et si d.am poenam non solverit infra x dies à die latae sententiae contra eum, ipsam poen. in duplum solvere teneatur.

 

Note a margine

(S.N.) Vid. late per Bertaz. consil. II6. cum ib. addit. lib. j. ubi an contra occidentes equos possit criminaliter procedi.

(1) Add. quod hodie nec ad usum macelli boves aratorij possunt mactari, idq. favore agriculturae inductum per Bullam Pauli Papae v. incip. Pastoralis officij cura. publ. sub Anno I6IJ. I9 8bris Pont. eiusdem Anno vij. §. praeterea agnoscentes.

(S.N.) Non comprehendi praesenti statuto animal qui in utero est voluit Anton. Canal. per ea quae affert Petr. à Plaz. in epict. delict. xlij. num. 4.

 

De poena negantis dotem.  R. LXXIIJ

 

Dotem sibi datam fore, si quis in iudicio (1) negaverit, et probatum fuerit contra eum sibi datam esse solvat pro banno Communi Ameriae decem libr. et dotem quam tenet restituat. Si vero in iudicio aliquis negaverit esse patrem, matrem, fratrem, vel consanguineum, vel aliquem esse, vel fuisse Potestatem, iudicem, vel Notarium, Episcopum, Abbatem, vel priorem, vel aliquam praelaturam, vel aliquem esse castaldum veritatem negando: de quo, et qua veritate esset fama publica, solvat Communi Ameriae quatuor libr. denar. sine diminut. si de hoc fuerit den